Η Ευρώπη καίγεται, οι πολιτικοί σωπαίνουν – Το εκλογικό κόστος του κλίματος

Η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στον κόσμο, με ρυθμό διπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Guardian, οι Ευρωπαίοι ηγέτες που μιλούν ανοιχτά για τις αιτίες της κλιματικής κρίσης και τις αλλαγές που απαιτούνται για την αντιμετώπισή της παραμένουν μετρημένοι στα δάχτυλα.

Το φετινό καλοκαίρι, τέσσερις διαδοχικοί καύσωνες έσπασαν θερμοκρασιακά ρεκόρ, τροφοδότησαν πρωτοφανείς πυρκαγιές και συνδέθηκαν με χιλιάδες επιπλέον θανάτους. Ο επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα, Simon Stiell, έχει προειδοποιήσει ότι οι συνέπειες της υπερθέρμανσης φθάνουν πλέον σε επίπεδα «εθνικής έκτακτης ανάγκης».

Παρά ταύτα, η κλιματική πολιτική έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τις κεντρικές πολιτικές ομιλίες. Ο λόγος δεν είναι ότι οι ηγεσίες αγνοούν το πρόβλημα. Είναι ότι γνωρίζουν πόσο ακριβό και εκλογικά επικίνδυνο μπορεί να γίνει το φάρμακό του.

Η παρέμβαση Mélenchon

Μία από τις ηχηρές εξαιρέσεις ήταν ο Jean-Luc Mélenchon. Μιλώντας στο θερινό συνέδριο της Ανυπότακτης Γαλλίας, ο βετεράνος ηγέτης της ριζοσπαστικής Αριστεράς υποστήριξε ότι η κλιματική κρίση θα αναγκάσει τις κοινωνίες να αλλάξουν τα πάντα: τον τρόπο με τον οποίο ζουν, παράγουν και εμπορεύονται.

Ο όρος «κλιματική αλλαγή», είπε, ακούγεται σχεδόν καθησυχαστικός σε σχέση με όσα πραγματικά έρχονται. Η καθημερινή εμπειρία, κατά τον ίδιο, θα μοιάζει σαν να «προσγειωνόμαστε σε άλλον πλανήτη» κάθε φορά που βγαίνουμε από το σπίτι.

Η παρέμβασή του αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, καθώς δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα τον εμφανίζει ως τον πιθανότερο αντίπαλο της Marine Le Pen στον δεύτερο γύρο των γαλλικών προεδρικών εκλογών του 2027.

Στη Γαλλία, άλλωστε, το κλίμα επιστρέφει με ταχύτητα στις ανησυχίες των πολιτών. Δημοσκόπηση της Ipsos στα μέσα Ιουλίου έδειξε ότι η προστασία του περιβάλλοντος ενισχύθηκε κατά 12 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε έναν μήνα, ανεβαίνοντας στην τέταρτη θέση μεταξύ των σημαντικότερων προβλημάτων για τους Γάλλους ψηφοφόρους.

Η μεταβολή αυτή καταγράφηκε έπειτα από αυτό που η Ipsos χαρακτήρισε ως την πρώτη πραγματική εικόνα τού πώς μπορεί να μοιάζει ένας αισθητά θερμότερος κόσμος.

Οι πολίτες ανησυχούν, οι κυβερνήσεις αποφεύγουν

Η Le Monde, σε ιδιαίτερα αιχμηρό κύριο άρθρο της, κατηγόρησε το γαλλικό πολιτικό σύστημα ότι απαντά στην κλιματική κρίση είτε με σιωπή είτε με ανεπαρκείς εξαγγελίες και δημαγωγία. Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι τόσο η Δεξιά όσο και η Αριστερά κινδυνεύουν να χάσουν την αξιοπιστία τους.

Η απόσταση ανάμεσα στην αυξανόμενη ανησυχία των πολιτών και στην απροθυμία των κυβερνήσεων να αναλάβουν δράση μπορεί να εξελιχθεί σε νέα πηγή κοινωνικής οργής.

Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στη Βρετανία. Στελέχη του Labour εκφράζουν ανησυχία επειδή, παρά τις όλο και πιο ορατές επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, η κυβέρνηση δεν έχει αναλάβει κάποια μεγάλη πολιτική πρωτοβουλία, την ώρα που περισσότεροι ψηφοφόροι εμφανίζονται πεπεισμένοι ότι απαιτείται δράση.

Στη Γερμανία, ο Friedrich Merz δήλωσε ότι χρειάζονται μέτρα τόσο για τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής όσο και για την προσαρμογή στις συνέπειές της. Έσπευσε, όμως, να ξεκαθαρίσει ότι αυτά δεν πρέπει να πλήξουν τη γερμανική βιομηχανία. Παράλληλα, κατηγορείται ότι αποφεύγει συστηματικά το ζήτημα, φοβούμενος ότι μια πιο επιθετική πράσινη πολιτική θα ενισχύσει το ακροδεξιό και σκεπτικιστικό απέναντι στην κλιματική δράση AfD.

Στις εξαιρέσεις συγκαταλέγεται ο Ισπανός πρωθυπουργός Pedro Sánchez, ο οποίος επαναλαμβάνει ότι «η κλιματική αλλαγή σκοτώνει» και ότι δεν αρκεί πλέον η διαχείριση των συνεπειών πρέπει να περιοριστούν οι ίδιες οι αιτίες της.

Στη Γαλλία, ο κεντροαριστερός Raphaël Glucksmann έχει επίσης υποσχεθεί μια «οικολογική επανάσταση» 100 ημερών και σταδιακό τερματισμό της χρήσης ορυκτών καυσίμων, αν και οι πιθανότητες εκλογής του στην προεδρία παραμένουν περιορισμένες.

Ο φόβος του λογαριασμού

Πίσω από τη σιωπή βρίσκεται ένα δύσκολο πολιτικό και οικονομικό δίλημμα. Οι κυβερνήσεις γνωρίζουν ότι η ουσιαστική κλιματική δράση δεν περιορίζεται σε διακηρύξεις. Περιλαμβάνει φόρους στον άνθρακα, περιορισμούς στα συστήματα θέρμανσης, ακριβές επενδύσεις, αλλαγές στην παραγωγή και παρεμβάσεις που επηρεάζουν άμεσα τον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Σε μια περίοδο κατά την οποία τα νοικοκυριά αντιμετωπίζουν υψηλούς λογαριασμούς ενέργειας, ακριβότερα τρόφιμα και στάσιμους μισθούς, η απαίτηση για νέες οικονομικές ή καθημερινές θυσίες ενέχει σοβαρό εκλογικό κίνδυνο.

Τα λαϊκιστικά και ακροδεξιά κόμματα έχουν αξιοποιήσει αυτόν τον φόβο, παρουσιάζοντας την πράσινη νομοθεσία ως ιδεολογική εμμονή των ελίτ και ως ακόμη μία τιμωρία για τους «απλούς εργαζομένους». Το επιχείρημα βρίσκει ακροατήριο ακριβώς επειδή το κόστος των μέτρων είναι άμεσο και ορατό, ενώ το όφελος από την αποτροπή μιας μελλοντικής καταστροφής μοιάζει πιο μακρινό και δύσκολο να αποτιμηθεί.

Ο Γάλλος κλιματολόγος Jean Jouzel αποδίδει τη στάση αυτή στον πολιτικό βραχυπροθεσμισμό. Οι περισσότεροι πολιτικοί, υποστηρίζει, ενδιαφέρονται κυρίως να αποφύγουν τη ζημιά κατά τη διάρκεια της δικής τους θητείας. Η πραγματική ηγεσία, αντίθετα, προϋποθέτει αποφάσεις με ορίζοντα δεκαετιών.

Αυτό είναι και το παράδοξο που αναδεικνύει ο Guardian: όσο οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης γίνονται πιο έντονες, τόσο δυσκολότερο γίνεται πολιτικά να συζητηθούν τα μέτρα που απαιτούνται. Η σιωπή, όμως, δεν εξαφανίζει τον λογαριασμό. Απλώς τον μεταθέτει για αργότερα – όταν πιθανότατα θα είναι πολύ μεγαλύτερος.

moneyreview.gr