Ναυάγιο Κερύνειας: Η σκοτεινή διαδρομή του πλοίου από την Γαλλία στο Πέραμα και στον βυθό

Το όνομα ενός πλοίου μπορεί να αλλάξει πολλές φορές, το ίδιο και η σημαία του, η εταιρεία που το διαχειρίζεται, το λιμάνι στο οποίο είναι εγγεγραμμένο ή η γραμμή στην οποία κάνει δρομολόγια. Υπάρχει όμως ένας αριθμός που το ακολουθεί σε ολόκληρη σχεδόν τη ζωή του και στην περίπτωση του Filo Jet, του καταμαράν που βυθίστηκε ανοικτά της Κερύνειας στις 30 Αυγούστου, ο αριθμός αυτός είναι IMO 8962034. Είναι κάτι σαν τον αριθμό πλαισίου για τα αυτοκίνητα.

Αυτός ο αριθμός επιτρέπει σήμερα να ακολουθήσουμε τη διαδρομή του πλοίου μέσα από νηολόγια, δικαστικές αποφάσεις, στοιχεία νηογνωμόνων και ναυτιλιακές βάσεις. Και όσο προχωράει η έρευνα, γίνεται σαφές ότι το Filo Jet δεν ήταν ένα πλοίο χωρίς παρελθόν… και μάλιστα αμαρτωλό.

Παλαιότερα είχε ονομαστεί Iris Jet, είχε ταξιδέψει σε διαφορετικές χώρες, είχε αλλάξει ιδιοκτήτες και σημαίες, είχε μείνει επί μακρόν εκτός κανονικής δραστηριότητας, είχε βρεθεί σε πλειστηριασμούς, είχε ρυμουλκηθεί, είχε περάσει από επισκευές και το 2018, είχε εξεταστεί από τον νηογνώμονα Türk Loydu, ο οποίος κατέγραψε συνολικά 29 ελλείψεις και μη συμμορφώσεις. Οκτώ χρόνια αργότερα, τον περασμένο Ιούνιο, ο ίδιος οργανισμός είχε εκδώσει πιστοποιητικό κλάσης με ισχύ μέχρι τον Μάρτιο του 2029.

Το ερώτημα που μένει αναπάντητο ως τώρα, είναι ο τι συνέβη στο διάστημα από το 2018 μέχρι το 2026 και ποια τεχνικά στοιχεία οδήγησαν στην απόφαση ότι το πλοίο μπορούσε να συνεχίσει να μεταφέρει εκατοντάδες επιβάτες;

Από τη Γαλλία στις Βαλεαρίδες

Το Iris Jet κατασκευάστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000 στη La Rochelle της Γαλλίας από την Iris Catamarans. Ήταν ταχύπλοο επιβατηγό καταμαράν μήκους περίπου 43 μέτρων, με δύο κύριες μηχανές MTU και ταχύτητα που μπορούσε να φθάσει περίπου τους 35 κόμβους.

Τα πρώτα χρόνια της ζωής του δραστηριοποιήθηκε στη Μεσόγειο και ειδικότερα στις Βαλεαρίδες, με ισπανική σημαία. Η πρώτη σοβαρή καταγεγραμμένη περιπέτεια εμφανίζεται ήδη το 2003. Το πλοίο είχε τότε ναυλωθεί για μεταφορά επιβατών μεταξύ Τουρκίας και κατεχόμενης Κύπρου. Το στοιχείο αυτό προέρχεται από απόφαση του γαλλικού Ακυρωτικού Δικαστηρίου, η οποία εκδόθηκε το 2009 στο πλαίσιο ασφαλιστικής διαφοράς.

Σύμφωνα με τη δικαστική απόφαση, στις 26 Οκτωβρίου 2003 το Iris Jet προσέκρουσε σε προβλήτα κατά τη διάρκεια χειρισμών σε λιμάνι. Το πλοίο συνέχισε να χρησιμοποιείται, αλλά λίγες ημέρες αργότερα διαπιστώθηκε πως μπάζει νερά. Νηογνώμονας επέτρεψε στη συνέχεια τη μετακίνησή του σε κατάλληλο λιμάνι προκειμένου να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες εργασίες.

Πλειστηριασμοί και μακροχρόνια ακινησία

Τα επόμενα χρόνια η πορεία του Iris Jet δεν ήταν ομαλή. Το 2008 εμφανίζεται σε επίσημη διαδικασία αναγκαστικής πώλησης στη Silifke της Τουρκίας, με εκτιμώμενη αξία 2,4 εκατομμύρια δολάρια. Τότε έφερε σημαία Αγίου Βικέντιου και Γρεναδίνων.  Αρκετά χρόνια αργότερα, το 2014, εμφανίζεται ξανά σε διαδικασία πλειστηριασμού, με νέα τιμή σε τουρκικές λίρες. Κανείς μέχρι αυτή την στιγμή δεν μπορεί να πει ότι όλα εκείνα τα χρόνια έμενε παροπλισμένο σε κάποιο λιμάνι.

Και με ελληνική σημαία

Το 2017 το πλοίο περνάει σε εταιρεία με έδρα την Κω, την Irisjet Maritime Company. Σε αρκετές αναφορές των τελευταίων ημερών το πλοίο χαρακτηρίστηκε ως «ελληνικής ιδιοκτησίας», αλλά τα πράγματα δεν είναι έτσι. Η Irisjet Maritime ήταν εταιρεία εγκατεστημένη στην Ελλάδα και το πλοίο έφερε ελληνική σημαία, αλλά ο ιδιοκτήτης της εταιρείας ήταν Τούρκος όπως Τούρκος ήταν επίσης ο άνθρωπος που χειριζόταν τις επαφές με τις ελληνικές αρχές για την απόκτηση ελληνικής σημαίας. Οι πραγματικοί δικαιούχοι της εταιρείας Irisjet Maritime, μέχρι στιγμής παραμένουν άγνωστοι.

Το πρόβλημα με τη δεξιά μηχανή

Το καλοκαίρι του 2017 το Iris Jet επρόκειτο να μεταφερθεί στη ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη στο Πέραμα για επιδιορθώσεις. Πρώην μέλος του ελληνικού πληρώματος, έχει καταθέσει ότι κατά τη διαδρομή παρουσιάστηκε σοβαρή βλάβη στη δεξιά κύρια μηχανή, με αποτέλεσμα το πλοίο να καταλήξει στην Κάλυμνο και στη συνέχεια να ρυμουλκηθεί προς το Πέραμα. Το συμβάν αυτό έχει επιβεβαιωθεί και από άλλες πηγές.

Σε ελληνικό ναυτικό φόρουμ υπάρχει καταχώριση ήδη από τον Ιούλιο του 2017 ότι το ρυμουλκό «Πόθητος» ρυμουλκούσε το Iris Jet από την Κάλυμνο προς το Πέραμα. Αυτό που δεν έχει καταστεί δυνατό να επιβεβαιωθεί από κάποιο δημόσιο επίσημο έγγραφο είναι ότι η αιτία ήταν πράγματι βλάβη της δεξιάς κύριας μηχανής.

Έγινε επισκευή στο Πέραμα;

Το Iris Jet έφθασε στο Πέραμα και φωτογραφικό υλικό του 2017 το εμφανίζει να έχει ανελκυστεί στις εγκαταστάσεις του ναυπηγείου Σπανόπουλου. Ωστόσο δεν έχει γίνει σαφές αν έγιναν επισκευές και τι είδους επισκευές έγιναν. Το θέμα αυτό αποκτά μεγαλύτερη σημασία επειδή λίγα χρόνια αργότερα, σε αγγελία πώλησης του 2021, το Iris Jet παρουσιαζόταν ως «completely renewed» και «like a brand new boat». Δηλαδή ως πλήρως ανακαινισμένο και περίπου καινούργιο.

Η πώληση που δεν έγινε

Το 2018 το Iris Jet προοριζόταν να αποκτηθεί για το σχέδιο θαλάσσιων συγκοινωνιών HADO στην Τουρκία. Στις 29 Μαΐου 2018 υπογράφηκε σύμβαση πώλησης με τίμημα 3,75 εκατομμύρια. Καταβλήθηκαν συνολικά 549.350 ως προκαταβολή, αλλά η συναλλαγή δεν ολοκληρώθηκε.

Η υπόθεση κατέληξε στο 17ο Εμπορικό Πρωτοδικείο Κωνσταντινούπολης, το οποίο τον Ιανουάριο του 2024 εξέδωσε απόφαση που περιλαμβάνει εκτενή αναφορά στους τεχνικούς ελέγχους που είχαν γίνει το 2018. Πρόκειται, ίσως για το σημαντικότερο μέχρι στιγμής έγγραφο για την τεχνική κατάσταση του Iris Jet εκείνη την περίοδο.

Οι 29 παρατηρήσεις

Από τη δικαστική απόφαση προκύπτει ότι ο τουρκικός νηογνώμονας Türk Loydu εξέτασε το πλοίο επανειλημμένα το 2018. Έγινε έλεγχος στο Μπόντρουμ τον Μάρτιο, νέος έλεγχος στην Κω τον Μάιο και δοκιμαστικός πλους στην Αττάλεια στις 13 Ιουνίου.

Η τελική έκθεση κατάστασης, που συντάχθηκε τον Δεκέμβριο του 2018, περιλάμβανε 29 ελλείψεις, παρατηρήσεις ή μη συμμορφώσεις.

Πρόκειται διαφορετικού χαρακτήρα θέματα, από ζητήματα πιστοποιητικών και συμμόρφωσης μέχρι τεχνικές παρατηρήσεις.

Η πλήρης πρωτότυπη έκθεση του Türk Loydu με αναλυτική καταγραφή όλων των 29 σημείων δεν έχει εντοπιστεί από την έρευνα μέχρι αυτή τη στιγμή. Αυτό που γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι ότι το δικαστήριο έκρινε πως υπήρχαν εκκρεμότητες που έπρεπε να διορθωθούν ώστε το πλοίο να πληροί τις απαιτήσεις της προβλεπόμενης ταξινόμησης και παράδοσης.

Καπνός και χαμηλές στροφές

Το σοβαρότερο από τα τεχνικά περιστατικά που περιγράφονται στη δικαστική απόφαση αφορά ξανά τη δεξιά κύρια μηχανή.

Κατά τον δοκιμαστικό πλου στην Αττάλεια στις 13 Ιουνίου 2018, η δεξιά μηχανή παρουσίασε έντονο καπνό από το σύστημα εξαγωγής. Η αριστερή μηχανή έφθασε στις 1.967 στροφές, ενώ η δεξιά δεν μπόρεσε να ξεπεράσει τις 1.809.

Στη δικαστική απόφαση γίνεται επίσης αναφορά σε πιθανό πρόβλημα στο σύστημα ψύξης της εξαγωγής, ενώ τεχνικός της εταιρείας συντήρησης των μηχανών φέρεται να είχε εισηγηθεί πλήρη συντήρηση εξειδικευμένου τύπου και για τις δύο κύριες μηχανές. Η δοκιμή σε υψηλή ταχύτητα διήρκεσε μόλις λίγα λεπτά.

Το δικαστήριο έκρινε ότι, υπό αυτές τις συνθήκες, δεν μπορούσε να θεωρηθεί ότι το πλοίο είχε παραδοθεί στην κατάσταση που προέβλεπε η σύμβαση πώλησης.

Το 17ο Εμπορικό Πρωτοδικείο Κωνσταντινούπολης κατέληξε ότι το πλοίο δεν είχε προετοιμαστεί σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης και διέταξε να επιστραφούν στον αγοραστή τα 549.350 ευρώ που είχαν καταβληθεί ως προκαταβολή.

Λείπουν χρόνια

Μετά την αποτυχία της πώλησης το Iris Jet παρέμεινε για μεγάλο χρονικό διάστημα εκτός κανονικής δραστηριότητας. Τον Ιούλιο του 2018 μεταφέρθηκε στο Akdeniz Tersanesi στη Yumurtalık για υποβρύχιο έλεγχο και δεξαμενισμό. Σε πραγματογνωμοσύνη του 2020 αναφέρεται ότι παρέμενε ακόμη στη στεριά και ότι το ίδιο το ναυπηγείο δεν είχε εκτελέσει μεγάλες εργασίες συντήρησης ή επισκευής, αν και είχαν χρησιμοποιηθεί εξωτερικοί τεχνικοί για ελέγχους σε εξοπλισμό. Το πλοίο εμφανίζεται για μικρό διάστημα και με σημαία Παναμά, πριν επιστρέψει στην Irisjet Maritime και στην ελληνική σημαία. Το 2021 προσφέρεται πάλι προς πώληση ως πλήρως ανακαινισμένο.

Από Iris Jet σε Filo Jet

Το 2024 το πλοίο άλλαξε ιδιοκτησία και πέρασε στη Filo Denizcilik Ltd, μετονομάστηκε σε Filo Jet και εντάχθηκε στη γραμμή Κερύνειας - Τασουτζού. Στοιχεία από το εταιρικό μητρώο του ψευδοκράτους που δημοσιοποιήθηκαν μετά το ναυάγιο εμφανίζουν την εταιρεία με αρκετούς μετόχους και διευθυντή τον Ali Özdülger. Δεν υπάρχει όμως δημόσια διαθέσιμο μητρώο πραγματικών δικαιούχων που να επιτρέπει πλήρη εικόνα για τη σχέση όλων των ανθρώπων που εμφανίζονται στην εταιρεία με το πλοίο και την επένδυση.

Με σημαία ψευδοκράτους

Μετά την πώληση το Filo Jet εμφανίζεται υπό σημαία του ψευδοκράτους, κάτι που προκαλεί πολλά ερωτηματικά, καθώς η λεγόμενη «τουρκική δημοκρατία βόρειας Κύπρου», δεν αναγνωρίζεται διεθνώς, πλην της Τουρκίας, και δεν αποτελεί κράτος μέλος του Διεθνούς Οργανισμού Ναυσιπλοΐας (IMO).

Παρόλα αυτά, το Filo Jet μπορούσε να εκτελεί δρομολόγια μεταξύ Κερύνειας και Τουρκίας επειδή η Τουρκία αναγνωρίζει τις λεγόμενες αρχές του ψευδοκράτους και τα έγγραφα που αυτές εκδίδουν.

Ο τουρκικός νηογνώμονας Türk Loydu αναφέρει ότι έχει εξουσιοδότηση από τη διοίκηση του ψευδοκράτους για συγκεκριμένες υπηρεσίες επιθεώρησης και πιστοποίησης, δηλαδή στην πράξη υπήρχε ένας μηχανισμός ταξινόμησης και πιστοποίησης, αυτό όμως δεν αποτελεί διεθνώς αναγνωρισμένο νηολόγιο κράτους μέλους του IMO.

Το πιστοποιητικό του περασμένου Ιουνίου

Στις 2 Ιουνίου, ο Türk Loydu εξέδωσε για το Filo Jet πιστοποιητικό κλάσης με ισχύ μέχρι τις 3 Μαρτίου 2029. Το πιστοποιητικό αφορά το ίδιο πλοίο, με IMO 8962034. Υπάρχουν επίσης στοιχεία ότι είχαν προηγηθεί ετήσιες επιθεωρήσεις και έλεγχοι των υποβρύχιων τμημάτων. Το πιστοποιητικό περιλάμβανε και συγκεκριμένους λειτουργικούς περιορισμούς ανάλογα με το ύψος κύματος.

Το πρόβλημα είναι ότι το Certificate of Class δεν δίνει την πλήρη εικόνα. Απαιτείται το Ship Status Report και το πλήρες ιστορικό των επισκευών. Ωστόσο η ύπαρξη 29 παρατηρήσεων το 2018 και ενός νέου πιστοποιητικού το 2026 δημιουργεί υποψίες λαδώματος και διαφθοράς.

Καταγγελίες πριν από το ναυάγιο

Μετά το ναυτικό δυστύχημα εμφανίστηκαν και νέες μαρτυρίες για την κατάσταση του πλοίου πριν από τις 30 Αυγούστου.

Σε δικαστική διαδικασία στα κατεχόμενα, η λεγόμενη «αστυνομία» ανέφερε ότι έχει εντοπιστεί πρόσωπο που είχε καταγράψει περίπου δύο μήνες πριν από το δυστύχημα βίντεο μέσα στο Filo Jet, στο οποίο φαίνεται νερό σε σημείο του πλοίου και ακούγεται προειδοποίηση προς επιβάτες να μην καθίσουν εκεί.

Ακόμη σοβαρότερη είναι η αναφορά σε κατάθεση δεύτερου καπετάνιου, ο οποίος φέρεται να είπε ότι είχαν παρουσιαστεί κατά το παρελθόν προβλήματα με μηχανή, πηδάλιο και εισροή νερού και ότι είχε ενημερώσει τον καπετάνιο. Αυτά τα στοιχεία αποτελούν μέρος αστυνομικής έρευνας και δεν έχουν ακόμη αξιολογηθεί ως τεχνικές αιτίες του ναυαγίου.

Η τελευταία διαδρομή

Στις 30 Αυγούστου 2026 το Filo Jet απέπλευσε από την Κερύνεια με προορισμό το Τασουτζού. Λίγο αργότερα παρουσίασε σοβαρό πρόβλημα, άρχισε να παίρνει νερά και κλίση, ανατράπηκε και τελικά βυθίστηκε. Οι έρευνες εξετάζουν μαρτυρίες για χτυπήματα, έντονους θορύβους, εισροή νερού και πιθανή αποκόλληση τμήματος από το εμπρόσθιο αριστερό μέρος του σκάφους. Τίποτα όμως από αυτά δεν επιτρέπει ακόμη ασφαλές συμπέρασμα για την αιτία.

Η τελική απάντηση απαιτεί εξέταση του ίδιου του ναυαγίου, του κύτους, των σημείων θραύσης, των στεγανών διαμερισμάτων, των μηχανών και κάθε προηγούμενης επισκευής. Το πλοίο βρίσκεται πλέον σε μεγάλο βάθος και οι σημαντικότερες τεχνικές απαντήσεις απέχουν 514 μέτρα.

Οι τουρκοκυπριακές «αρχές» έχουν υποστηρίξει ότι το Filo Jet διέθετε τα απαραίτητα πιστοποιητικά, αλλά το θέμα είναι ποιος τα εξέδωσε και τι έλεγχος έγινε. Το 2018 είχαν καταγραφεί 29 παρατηρήσεις, ενώ η δεξιά κύρια μηχανή είχε παρουσιάσει έντονο καπνό και χαμηλότερες στροφές και το 2026, το ίδιο πλοίο είχε πιστοποιητικό κλάσης σε ισχύ. Ανάμεσα στις δύο αυτές εικόνες μεσολαβεί μια οκταετία η οποία είναι σκοτεινή.

protothema.gr