Αποκλειστικό: Ο Ανδρέας Καλοκαιρινός σε μία συνέντευξη, ιστορικό - φιλολογικό ντοκουμέντο μιλάει για τα «Κρητικά Χρονικά»!

 Το newshub.gr, σε ένα αποκλειστικό αφιέρωμα, από το αρχείο φωνoθήκης, του εξαιρετικού ερευνητή της Λογοτεχνίας και των Γραμμάτων, Γιώργου Ζεβελάκη, παρουσιάζει τον Ανδρέα Καλοκαιρινό σε μία συνέντευξη, ιστορικό - φιλολογικό ντοκουμέντο από το 1984, να μιλάει για τα «Κρητικά Χρονικά», το πρωτοπόρο επιστημονικό περιοδικό, που εξέδιδε από το 1947 στο Ηράκλειο. Το περιοδικό - εγχειρίδιο,  υπήρξε επί δεκαετίες ένας από τους βασικούς μοχλούς της κρητολογικής έρευνας. Στις σελίδες τους παρουσιάστηκαν εκατοντάδες πρωτότυπα άρθρα και μελέτες αρχαιολογικού, ιστορικού, λαογραφικού και φιλολογικού ενδιαφέροντος, με επίκεντρο την ιστορία και τον πολιτισμό της Κρήτης από την αρχαιότητα ως τις αρχές του 20^ου αιώνα. Αποτέλεσε τον πρόδρομο για τη σύσταση της Εταιρείας Κρητικών Μελετών και του Ιστορικού  Μουσείου Κρήτης. Μεταξύ των συνεργατών του περιοδικού συγκαταλέγονται κορυφαίοι ερευνητές, όπως οι Νικόλαος Πλάτων, Μενέλαος Παρλαμάς, Στυλιανός Αλεξίου, Doro Levi, George Miles, Μανούσος Μανούσακας, Εμμανουήλ Κριαράς, Νικόλαος Παναγιωτάκης, Gareth Morgan, Σπύρος Μαρινάτος και δεκάδες άλλοι. Τεκμήριο της υψηλής επιστημονικής αξίας των «Κρητικών Χρονικών» αποτελεί, επιπλέον, η βράβευσή τους από την Ακαδημία Αθηνών το 1952. Ο αποκαλυπτικός Ανδρέας Καλοκαιρινός, αφηγείται στο Γιώργο Ζεβελάκη τα στάδια και τις δυσκολίες που συνάντησε το εγχείρημα, μέχρι τη διεθνή καταξίωση τους.

 «Η έκδοση των Κρητικών Χρονικών ξεκίνησε σε πολύ δύσκολα χρόνια στις αρχές της μετακατοχικής περιόδου το 1946, όταν αποφάσισαμε με τον Νίκο Πλάτωνα και τον Μενέλαο Παρλαμά να αποτολμήσουμε αυτό το εγχείρημα . Ήταν ελάχιστα πρόσφορη η κατάσταση τότε και πολλοί θεώρησαν χαμένη την προσπάθεια.  Εντούτοις, τα πράγματα δικαίωσαν το τόλμημα. Βέβαια εκείνη την εποχή, ήταν πολύ λίγοι οι επιστήμονες που ερευνούσαν κυρίως θέματα, που αφορούσαν την ιστορία και τον πολιτισμό της Κρήτης. Ούτε καν ήταν γνωστός ο όρος Κρητολογία. Αυτόν, τον καθιέρωσε πρώτος ο Μενέλαος Παρλαμάς. Αρχικά το 1946, δεν μπορούσαμε να βρούμε πάνω από 10 -15 κρητολόγους. Σήμερα, (1984) ο κατάλογος φτάνει τους 400! Οπωσδήποτε τότε, υπήρχε ένα τεράστιο κενό, καθώς δεν υπήρχε τρόπος, για να δημοσιευτεί,  οποιαδήποτε επιστημονική εργασία πάνω στη Κρήτη.  Υπήρχαν όμως πρότυπα και μάλιστα σπουδαία. Δυο προσπάθειες είχαν γίνει μετά από την Ένωση της Κρήτης μέχρι και τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η πρώτη ήταν η έκδοση της “Χριστιανικής Κρήτης” από τον Μητροπολίτη Ευμένιο Ξηρουδάκη, με επιστημονική ευθύνη του Στέφανου Ξανθουδίδη. Βγήκαν δυο μικροί αλλά πλούσιοι σε περιεχόμενο Πολύ αργότερα το 1938, η Εταιρεία Κρητικών Σπουδών με κύριο μοχλό, τον Εμμανουήλ Τσουδερό, τύπωσε την έκδοση της Επετηρίδας της. Βγήκαν τρεις ολόκληροι τόμοι το 1938 1939 1940 και ένας ημίτομος το 41'. Η έκδοση της, διακόπηκε με τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο. Αυτά ήταν τα πρότυπα τη έκδοσης»…

(φώτο: Νικόλαος Πλάτων)

(Φώτο: Μενέλαος Παρλαμάς)

  «…Πριν από την έκδοση των Κρητικών Χρονικών υπήρξε μία σημαντική κίνηση. Ήταν η Επιτροπή Προστασίας και Περισυλλογής των Μεσαιωνικών Μνημείων και Κειμηλίων της Κρήτης που συγκροτήθηκε με απόφαση του Υπουργείου Παιδείας και έλαβε την ευθύνη να συγκεντρώσει, να επισημάνει, να προστατέψει και να καταγράψει όλα εκείνα τα κειμήλια της βυζαντινής και μετά-βυζαντινής περιόδου, τα οποία είχαν υποστεί τεράστιες φθορές κυρίως κατά την διάρκεια του πολέμου και της κατοχής. Πρόεδρος της επιτροπής αυτής και ένας από τους βασικούς συνεργάτες για την έκδοση των Κρητικών Χρονικών ο αείμνηστος Επίσκοπος Λάμπης και Σφακίων Ευμένιος Φανουράκης. Στη δραστηριότητα αυτής της επιτροπής οφείλεται και η συγκέντρωση ενός μέρους από την Μεσαιωνική Συλλογή του Δημοσίου, που σήμερα έχει εκτεθεί στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης.

(Φώτο: Επίσκοπος Λάμπης και Σφακίων Ευμένιος Φανουράκης)

 «... Ένα μόλις χρόνο μετά την έκδοση των Κρητικών Χρονικών, οι ίδιοι άνθρωποι δημιούργησαν ένα πολύ σημαντικό φορέα, το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης ιδρύοντας την Εταιρεία Κρητικών ιστορικών Μελετών που προχώρησε τόσο την ίδρυση του Μουσείου αλλά και στη συντήρηση και αποκατάσταση Μεσαιωνικών κτιρίων όπως η αποκατάσταση της Παναγίας Σταυροφόρων, της Βασιλικής του Αγίου Μάρκου και αρκετά άλλα, σε επαρχιακά κέντρα. Μία σειρά επιστημονικών εκδόσεων οφείλεται επίσης στην εταιρεία η οποία έχει στο ενεργητικό της τη συλλογή του τοπωνυμικού  πλούτου της Κρήτης. Υπάρχουν αποδελτιωμένα δεκάδες χιλιάδες τοπωνύμια ιδιαίτερα χρήσιμα για τους μελετητές που συμβουλεύονται αυτό το αρχείο και στην καθιέρωση του θεσμού των κρητολογικών συνεδρίων από το 1961 ανά πενταετία (το τελευταίο έγινε στον Αγ. Νικόλαο το 1981)...»

- Ποιός ο ρόλος σας σαν εκδότης και ο ρόλος της συντακτικής επιτροπής;

«Πρέπει να γίνει μια σαφής διάκριση ανάμεσα στους ρόλους αυτούς. Εγώ ασχολήθηκα εντελώς ερασιτεχνικά γιατί δεν είχα και την ειδική επιστημονική κατάρτιση. Ασχολήθηκα αποκλειστικά με τα οικονομοτεχνικά της προσπάθειας. Η συλλογή και συγκέντρωση της ύλης, η σειρά της δημοσίευσης, ήταν έργο της συντακτικής ομάδας....»

Ο Ανδρέας Καλοκαιρινός εξιστορεί το πώς έστησε το υποτυπώδες τυπογραφείο, για τις ανάγκες της έκδοσης των Κρητικών Χρονικών… Περιγράφει την εργασία, η οποία γινόταν με το χέρι, με το συνθετήριο και ο ίδιος έκανε τον στοιχειοθέτη αλλά και τον σελιδοποιό. Ο πρώτος τυπογράφος ήταν ο Κώστας Φραγκούλης που έβγαλε τους τέσσερις πρώτους τόμους (το 1947, 1948 1949, 1950). Μιλάει για τα ξενύχτια, δίπλα από το Ιστορικό Μουσείο, στο παλαιό γραφείο ενός ελαιουργείου. Τις πολλαπλές διορθώσεις που έπρεπε να γίνουν πριν πάει η τελική ύλη στο τυπογραφείο. Για την μεγάλη ποικιλία της ύλης και των μελετών. Από τις αρχαιολογικές έως τις φιλολογικές για μεσαιωνικά κείμενα, αλλά και μελέτες για λαογραφικά θέματα.

Στη Συντακτική Επιτροπή  προστέθηκε η πολύτιμη συμβολή του Ίωνα Παπαϊωάννου, του Βασίλη Λαούρδα, του Στέργιου Σπανάκη που είχε και την επιμέλεια των ευρετηρίων, αλλά και πολλών άλλων.

Το περιοδικό μέσα από τους 25 τόμους που έχουν εκδοθεί και στις δύο περιόδους, είχε μεγάλη συμβολή, καθώς «έριξε φως» και ενθάρρυνε τη Σπουδή γύρω από την Κρήτη, δημιούργησε την Κρητολογία,  και ως αλυσιδωτή αντίδραση, λειτούργησε ως καταλύτης στην ίδρυση της Εταιρείας Κρητικών Μελετών στην επιστημονική καθιέρωση των διεθνών Κρητολογικών Συνεδρίων, ενώ σημαντική ήταν η συμβολή και στην ίδρυση του Πανεπιστημίου Κρήτης.

  Το μόνο κριτήριο για την δημοσίευση, ήταν η ποιότητα της μελέτης και με βάση αυτό, το επίπεδο  ήταν πάντα υψηλό. Η ποσότητα της ύλης αυξήθηκε σημαντικά με τα Κρητολογικά Συνέδρια. Ο μεγάλος όγκος μελετών , τα πρακτικά των Συνεδρίων, εμπλούτισαν με πολύτιμο επιστημονικό υλικό τα Κρητικά Χρονικά.

(Φώτο: Στυλιανός Αλεξίου)

Η κυκλοφορία

- Τα πρώτα χρόνια της έκδοσης του περιοδικού το τιράζ ήταν στα 300 τεύχη μέχρι το 1951-52. Στη συνέχεια έφτασε στα 500 τεύχη μέχρι και τον 20ο τόμο. Μετά από τον 21ο τόμο και μετά έγιναν 1000 τα αντίτυπα . Οι συνδρομητές δεν ξεπέρασαν ποτέ τους 150, ενώ το περιοδικό κυκλοφορούσε και μέσω αρκετών βιβλιοπωλείων (Ελευθερουδάκη, Κολλάρος, Βαγιωνάκης). Ενώ πολύ σημαντική ήταν και η ανταλλαγή του με αντίστοιχα ξένα επιστημονικά περιοδικά. Το χειρόγραφο αρχείο αφορούσε μόνο τις δημοσιευμένες μελέτες, όπως και τις διορθώσεις τους

- «Η ποιότητα της ύλης είναι τέτοια, ωστε να έχει μεγάλη και διαχρονική αξία και μπορεί να αναδημοσιευτεί ακόμα και σήμερα», αναφέρει ο Γιώργος Ζεβελάκης 

 «Ναι. Τα Κρητικά Χρονικά αναγνωρίζονται σήμερα ως το «σώμα» των Κρητολογικών Μελετών. Δέν είναι δυνατόν να επιχειρήσει κανείς να ασχοληθεί με οποιοδήποτε τομέα της Κρητολογίας χωρίς να ανατρέξει στα Κρητικά Χρονικά. Γι αυτό και όλες οι σοβαρές μελέτες για την Κρήτη έχουν πολλαπλές αναφορές στα Κρητικά Χρονικά»

«...Ειδικά για την μεταβυζαντινή τέχνη στη Κρήτη υπήρχαν δόκιμοι συνεργάτες και παρά το μεγάλο κόστος, προχωρούσαμε και στην προσθήκη μεγάλης ποσότητας φωτογραφιών (Χατζηδάκις, Κώστας Καλοκύρης, Κώστας Λασηθιωτάκης)...»

«Με τα "Κρητικά Χρονικά", αποδείξαμε επίσης ότι και η επαρχία μπορούσε να κάνει πολύ σημαντική επιστημονική δουλειά!» αναφέρει ο ιστορικός εκδότης.

Το άλλο αξιοσημείωτο στοιχείο, είναι ότι όλο το κόστος αυτής της μοναδικής έκδοσης, το είχε αναλάβει αποκλειστικά ο ίδιος, ο Ανδρέας Καλοκαιρινός χωρίς καμία επιχορήγηση ή βοήθεια… 

                                                                     ***********

Δύο χρόνια μετά την συνέντευξη, τα Κρητικά Χρονικά ξαναεκδόθηκαν: Συγκεκριμένα, δύο τόμοι του περιοδικού εκδόθηκαν από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης (1986-7) και δύο ακόμα (1988-90) καθώς και ένας τόμος ευρετηρίων (1994) από τη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη. Έκτοτε, διατυπώθηκε επανειλημμένα από μέλη της επιστημονικής κοινότητας το αίτημα της εκ νέου συστηματικής κυκλοφορίας τους. Το 2009, η ΕΚΙΜ ψηφιοποίησε στο σύνολό του το περιεχόμενο των δυσεύρετων δεκατεσσάρων πρώτων τόμων του περιοδικού, το οποίο είναι πλέον διαθέσιμο στους μελετητές από το διαδίκτυο, στο πλαίσιο του έργου Κρητολογία on-line.

Εκτιμώντας ότι στο χώρο των Κρητικών Σπουδών όπως διαρθρώνεται σήμερα εξακολουθεί να παρίσταται η ανάγκη ενός διεθνούς επιστημονικού περιοδικού, η ΕΚΙΜ ανέλαβε το εγχείρημα της συνέχισης της έκδοσης των Κρητικών Χρονικών, από το 2011, σε ετήσια βάση, με τις εργασίες να δημοσιεύονται μετά από ανώνυμη επιστημονική κρίση. Διευθυντής, είναι ο Αλέξης Καλοκαιρινός.

                                                                  ***********

Το newshub.gr ευχαριστεί θερμά το Γιώργο Ζεβελάκη, για την παραχώρηση του μοναδικού αυτού ηχητικού ντοκουμέντου 

https://www.newshub.gr
Μας τιμάτε εαν κάνετε εγγραφή 
στο κανάλι μας στο Youtube: https://www.youtube.com/channel/UCgI7vd72xX-ZNWb_x7zzWJg
στη σελίδα μας στο facebook: https://www.facebook.com/newshub.gr
στη σελίδα μας στο twitter: https://twitter.com/NewshubG
στη σελίδα μας στο  instagram: https://www.instagram.com/newshub.gr/
στη σελίδα μας στο Tik Tok:  https://www.tiktok.com/@newshub.gr