Δημογραφικό: Η Κρήτη αντέχει ακόμη – Σε ποιους νομούς οι θάνατοι ξεπερνούν τις γεννήσεις – Στην Ελλάδα 42% λιγότερα γεννητούρια σε 15 χρόνια

Μια διαφορετική εικόνα από αυτή που καταγράφεται σε μεγάλο τμήμα της χώρας παρουσιάζει η Κρήτη στο μέτωπο του δημογραφικού, καθώς οι τρεις από τους τέσσερις νομούς του νησιού εξακολουθούν να καταγράφουν περισσότερες γεννήσεις από θανάτους.

Τα στοιχεία προκύπτουν από έρευνα του δημογράφου και διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), Βύρωνα Κοτζαμάνη, η οποία αποτυπώνει τις μεγάλες αλλαγές που έχουν συντελεστεί στον πληθυσμό της χώρας τις τελευταίες δεκαετίες και παρουσιάζονται στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Η Κρήτη μέσα στη δημογραφική κρίση

Το 2024, οι νομοί Χανίων, Ρεθύμνου και Ηρακλείου παρουσίασαν λιγότερους θανάτους από γεννήσεις, όπως και τα Δωδεκάνησα και η Ξάνθη. Πρόκειται για μια σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με πολλές περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας, όπου η αναλογία θανάτων προς γεννήσεις είναι πολύ υψηλότερη.

Η εικόνα αυτή, σύμφωνα με την έρευνα, συνδέεται μεταξύ άλλων με τη συγκράτηση νεότερων ηλικιακών ομάδων, αλλά και με την προσέλκυση πληθυσμού τόσο από το εσωτερικό όσο και από το εξωτερικό.

Ωστόσο, η Κρήτη δεν μένει ανεπηρέαστη από τη γενικότερη δημογραφική υποχώρηση. Η μείωση των γεννήσεων αποτελεί πανελλαδικό φαινόμενο, με σημαντικές διαφοροποιήσεις από περιοχή σε περιοχή.

42% λιγότερες γεννήσεις μέσα σε 15 χρόνια

Σε εθνικό επίπεδο, οι γεννήσεις μειώθηκαν από 117,44 χιλιάδες το 2009 σε 68,31 χιλιάδες το 2024, καταγράφοντας πτώση της τάξης του 42%.

Την ίδια στιγμή, η σχέση γεννήσεων και θανάτων έχει ανατραπεί δραματικά. Το 2009 αντιστοιχούσαν 92 θάνατοι σε κάθε 100 γεννήσεις. Το 2024 η αναλογία έφτασε τους 184 θανάτους ανά 100 γεννήσεις.

Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι ίδια σε όλες τις περιοχές της χώρας. Ο συγκεκριμένος δείκτης στους νομούς της Ελλάδας κυμαίνεται από 79 έως 276 θανάτους ανά 100 γεννήσεις.

Σε 17 νομούς, όλοι στην ηπειρωτική Ελλάδα, καταγράφηκαν από 175 έως 276 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις. Στον αντίποδα βρίσκονται οι περιοχές όπου ο δείκτης παραμένει κάτω από 100, μεταξύ των οποίων οι τρεις νομοί της Κρήτης.

Από τις 148.000 γεννήσεις στις 67.000

Η δημογραφική μεταβολή γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν εξεταστεί σε βάθος χρόνου.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980 καταγράφονταν κατά μέσο όρο περίπου 148.000 γεννήσεις ετησίως. Για την περίοδο 2024-2025 ο αντίστοιχος αριθμός περιορίζεται περίπου στις 67.000.

Παράλληλα, η μέση ηλικία στην οποία οι γυναίκες αποκτούν παιδιά έχει αυξηθεί σχεδόν κατά έξι χρόνια: από τα 26,2 έτη στις αρχές της δεκαετίας του 1980 στα 32,2 έτη σήμερα.

Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνεται και στη γονιμότητα. Ο δείκτης, από περίπου 2.200 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες το 1979-1980, έχει περιοριστεί στα 1.240 το 2024-2025.

 Η δημογραφική «ψαλίδα» μεγαλώνει

Η πτώση των γεννήσεων δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα. Η αύξηση των θανάτων και η γήρανση του πληθυσμού έχουν οδηγήσει σε αρνητικά φυσικά ισοζύγια.

Την περίοδο 1971-1980 οι γεννήσεις υπερείχαν των θανάτων κατά περίπου 638.000. Την επόμενη δεκαετία το πλεόνασμα περιορίστηκε στις 276.000 και την περίοδο 2001-2010 μόλις στις 22.000.

Από το 2011 και μετά η εικόνα αντιστράφηκε. Κατά τη δεκαετία 2011-2020 καταγράφηκαν περίπου 267.000 περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις, ενώ μόνο στην πενταετία 2021-2025 η διαφορά έφτασε περίπου τις 290.000.

 Γιατί μειώνονται τόσο οι γεννήσεις;

Σύμφωνα με την ανάλυση του κ. Κοτζαμάνη, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν δύο παράγοντες: ο αριθμός των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας και ο αριθμός των παιδιών που αποκτούν.

Τα τελευταία χρόνια ο πληθυσμός των γυναικών ηλικίας 25-44 ετών έχει μειωθεί κατά σχεδόν 480.000, δηλαδή περίπου 28%. Αυτό αποτελεί σε μεγάλο βαθμό συνέπεια της ίδιας της δημογραφικής εξέλιξης: οι λιγότερες γεννήσεις των προηγούμενων δεκαετιών σημαίνουν σήμερα λιγότερους νέους ανθρώπους που φτάνουν σε ηλικία τεκνοποίησης.

Παράλληλα, η μείωση της γονιμότητας και οι μεταναστευτικές ροές επηρεάζουν διαφορετικά κάθε περιοχή.

Η επόμενη μεγάλη δοκιμασία

Η δημογραφική πίεση δεν αναμένεται να σταματήσει σύντομα. Σύμφωνα με την έρευνα, νέα σημαντική μείωση των γεννήσεων, περίπου 15%, αναμένεται μεταξύ 2045 και 2060, καθώς τότε θα φτάσουν σε αναπαραγωγική ηλικία οι γενιές που γεννήθηκαν την περίοδο 2010-2029.

Οι γεννήσεις αυτής της εικοσαετίας είναι κατά περίπου 450.000 λιγότερες από εκείνες της περιόδου 1990-2009, γεγονός που προδιαγράφει νέα πίεση στο δημογραφικό ισοζύγιο της χώρας.

Η Κρήτη, πάντως, εμφανίζει σήμερα μια πιο ανθεκτική εικόνα σε σχέση με πολλές περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας. Το ερώτημα είναι για πόσο ακόμη αυτή η διαφοροποίηση θα μπορεί να διατηρηθεί.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ