Έλληνες αρχαιολόγοι: Κινητοποίηση στην Αθήνα για την τοποθέτηση ραντάρ στο μνημείο Παπούρα - Επιστολή διαμαρτυρίας και από το ΤΕΕ/ΤΑΚ

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων με  μήλον της έριδος την επικείμενη  τοποθέτηση ραντάρ  στο μινωικό μνημείο του λόφου Παπούρα αναμένεται να προχωρήσει σε κινητοποιήσεις με την πρώτη να λαμβάνει χώρα Τετάρτη 9/7/2025 στις 5 μμ στο κτίριο του Υπουργείου Πολιτισμού στην Αθήνα (δείτε εδώ).

Μάλιστα εξέδωσε σχετική ανακοίνωση στην οποία αναφέρεται στην μοναδικότητα του μνημείου, αλλά και στην αδιανόητη «πρόταση» όπως την χαρακτηρίζει η οποία και  εισάγεται την Τετάρτη 9/7/2025 στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο!

Είναι προφανές ότι η τοποθέτηση του ραντάρ του αεροδρομίου στον λόφο όπου δεσπόζει το μινωϊκό μνημείο είναι απολύτως απαγορευτική για οποιαδήποτε ανάδειξη του μνημείου, τονίζεται στην ανακοίνωση των αρχαιολόγων.

Να σημειωθεί ότι επιστολή διαμαρτυρίας  προς τους Υπουργούς Πολιτισμού και Περιβάλλοντος για το θέμα εξέδωσε και το ΤΕΕ/ΤΑΚ μέσω της οποίας εκφράζεται η  έντονη αντίθεσή του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος Τμήμα Ανατολικής Κρήτης,  στην επικείμενη εγκατάσταση συστημάτων αεροναυτιλίας (ραντάρ) στην κορυφή του βουνού Παπούρα, στο πλαίσιο των συνοδών έργων του νέου Διεθνούς Αερολιμένα Καστελλίου.

«Ο αρχαιολογικός χώρος Παπούρας είναι ένας εξαιρετικής σημασίας αρχαιολογικός χώρος, στον οποίο έχουν έρθει στο φως σημαντικότατα προϊστορικά ευρήματα, με κυριότερο ένα μνημείο μοναδικής αρχιτεκτονικής σύλληψης που χρονολογείται γύρω στο 1800 π.Χ. Πρόκειται για κυκλική κατασκευή με ομόκεντρους δακτυλίους, γεωμετρικά και χωρικά οργανωμένη με εντυπωσιακή ακρίβεια. Το εύρημα αυτό επανακαθορίζει τον χάρτη του μινωικού πολιτισμού στην περιοχή και ενδέχεται να συνδέεται με διαχρονική ιερή χρήση του τόπου, λόγω της γειτνίασής του με το λατρευτικό σπήλαιο του Αφέντη Χριστού»τονίζεται μεταξύ άλλων στη συγκεκριμένη ανακοίνωση (δείτε παρακάτω την επιστολή).

Αναλυτικά η ανακοίνωση των αρχαιολόγων

Στο πλαίσιο του έργου του Νέου Διεθνούς Αερολιμένα Ηρακλείου η ανασκαφική έρευνα στον λόφο «Παπούρα» έφερε στο φως κυκλική κατασκευή διαμέτρου 48-50μ., που αποτελεί μοναδική ανακάλυψη στον Αιγαιακό χώρο τόσο για την αρχιτεκτονική σύλληψη και επιμελή κατασκευή της όσο για την περίοπτη θέση πάνω από την πεδιάδα του Καστελίου. Πρόκειται για κτίσμα με δαιδαλώδη διάρθρωση επάλληλων λιθόκτιστων δακτυλίων σε διαφορετικά υψομετρικά επίπεδα, με διαπιστωμένη χρήση στην Προανακτορική έως την πρώιμη Παλαιοανακτορική περίοδο.

Η ανασκαφή, που θα συμβάλλει στην ερμηνεία του πολύ σημαντικού μνημείου, δεν έχει ολοκληρωθεί. Είναι δεδομένο όμως για όλους τους ερευνητές ότι το μνημείο αυτό είναι μοναδικό και η δημοσίευσή του θα αλλάξει άρδην τα αρχαιολογικά δεδομένα για την Εποχή του Χαλκού στην Κρήτη και στο Αιγαίο. Πρόκειται για ένα μνημείο μείζονος σημασίας, κατά τον ορισμό του αρχαιολογικού νόμου, που γοητεύει ειδικούς και μη.

Σημειώνουμε ότι η ύπαρξη αρχαιολογικής θέσης στο λόφο Παπούρα ήταν γνωστή στη βιβλιογραφία, πολύ πριν τον σχεδιασμό του νέου αερολιμένα. Η περιοχή της Πεδιάδας είναι μια περιοχή με ιδιαίτερα πλούσιο αρχαιολογικό ορίζοντα. Επιφανειακές αρχαιολογικές έρευνες είχαν τεκμηριώσει πολλές θέσεις με αρχαιολογικά ευρήματα. Οι δοκιμαστικές τομές και οι ανασκαφές, και μάλιστα σε διαπιστωμένες θέσεις, οφείλουν να γίνονται πριν την έναρξη της κατασκευής του εκάστοτε έργου. Δυστυχώς αυτό δεν ακολουθήθηκε στην περίπτωση του νέου αερολιμένα.

Είναι προφανές ότι η τοποθέτηση του ραντάρ του αεροδρομίου στον λόφο όπου δεσπόζει το μινωϊκό μνημείο είναι απολύτως απαγορευτική για οποιαδήποτε ανάδειξη του μνημείου. Κι όμως, αυτή η αδιανόητη «πρόταση» εισάγεται την Τετάρτη 9/7/2025 στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο!

Παρότι ένα χρόνο πριν το Υπουργείο Πολιτισμού και το Υπουργείο Υποδομών είχαν ανακοινώσει ότι θα βρουν εναλλακτική θέση για το ραντάρ και τα συνοδά έργα, καμία μελέτη εναλλακτικής χωροθέτησης, καμία μελέτη αεροναυτιλίας δεν εκπονήθηκε ως τώρα. Αντιθέτως, μετά από έναν χρόνο αδράνειας, η πολιτική ηγεσία του ΥΠΠΟ και του ΥΠΟΜΕ εμφανίζουν ως «λύση» την τοποθέτηση των εγκαταστάσεων των ραδιοβοηθημάτων (ραντάρ, κεραία, συνοδά έργα) εκατέρωθεν του μνημείου, στον ίδιο λόφο και σε απόσταση 20 μ! 

Τα ανυπόγραφα σχέδια που έχουν δει το φως της δημοσιότητας σκιαγραφούν κάτι εφιαλτικό. Κι όμως, αυτά τα σχέδια, με την ονομασία «προμελέτη εγκατάστασης ραδιοβοηθημάτων», χωρίς να συνοδεύονται από κανονική μελέτη, χωρίς να έχουν εξεταστεί εναλλακτικές τοποθέτησης των ραδιοβοηθημάτων, εισάγονται αύριο με συνοπτικές διαδικασίες στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, παρά την εκπεφρασμένη αντίθεση σύσσωμης της αρχαιολογικής κοινότητας και της τοπικής κοινωνίας.

Ακόμη χειρότερη όμως είναι η πλάνη που επιχειρεί το Υπουργείο με της διατύπωσης του θέματος 5 της συνεδρίας του ΚΑΣ ως «προστασία, συντήρηση και ανάδειξη των αρχαίων καταλοίπων που αποκαλύφθηκαν στην κορυφή του λόφου Παπούρα». Πρόκειται για έναν ψευδεπίγραφο τίτλο: καμία μελέτη δεν έχει εκπονηθεί για την συντήρηση ή στερέωση του μνημείου, του οποίου η ανασκαφή είναι ακόμη σε εξέλιξη! Μάλιστα, η ευάλωτη τοιχοποιία του μνημείου επιτάσσει την στέγαση του, που δεν μπορεί να συνυπάρξει με την κατασκευή ραντάρ, για λόγους ασφαλείας του αεροδρομίου. Το να βαφτίζεται «ανάδειξη» ο εγκιβωτισμός του μνημείου ανάμεσα σε περιφράξεις, κεραίες και υποσταθμούς, είναι τουλάχιστον προκλητικό!

Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι σε κανένα τεχνικό πρόβλημα εν έτει 2025 δεν υπάρχει μόνο μία τεχνική λύση. Είναι προϋπόθεση της νομοθεσίας σε κάθε Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων να εμφανίζονται το λιγότερο 3 εναλλακτικές. Αυτό που το ΥΠΠΟ και το ΥΠΟΜΕ ζητούν από κάθε ιδιώτη, δεν το εφαρμόζουν τα ίδια τα Υπουργεία και μάλιστα για ένα μεγάλο έργο του δημοσίου.

Απαιτούμε:

1.      Να αποσυρθεί το θέμα 5 από την ημερήσια διάταξη της συνεδρίασης του ΚΑΣ.

2.      Να αποσυρθεί η προμελέτη ως απαράδεκτη.

3.      Να εισαχθεί άμεσα στο ΚΑΣ για απόφαση η οριοθέτηση ολόκληρου του λόφου ως αρχαιολογικού χώρου και ο χαρακτηρισμός του μνημείου ως «μείζονος σημασίας».

4.      Να αναγκαστεί το ΥΠΟΜΕ και η ΥΠΑ να μελετήσουν εναλλακτικές λύσεις για την χωροθέτηση του συνόλου των έργων του ραντάρ, με επιστημονική τεκμηρίωση και κοστολόγηση, και να τις παρουσιάσουν δημόσια.

5.      Το μοναδικό σε μέγεθος, σχήμα, αρχιτεκτονική σύλληψη και εκτέλεση, μνημείο της Παπούρας να προστατευθεί, να μελετηθεί, να συντηρηθεί και να αναδειχθεί σε επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο, με τις κατάλληλες διαμορφώσεις (πχ στέγαστρο) και να μην υπονομευθεί με κανένα τρόπο η ακεραιότητά του, ο ευρύτερος περιβάλλων χώρος του καθώς και η μελλοντική επισκεψιμότητά του.

Καλούμε σε κινητοποίηση την Τετάρτη 9/7/2025 στις 5 μμ στο κτίριο του ΥΠΠΟ στη Μπουμπουλίνας».

Επιστολή διαμαρτυρίας και από το ΤΕΕ/ΤΑΚ προς τους Υπουργούς Πολιτισμού και Περιβάλλοντος

«Θέμα: Έκφραση αντίθεσης στην εγκατάσταση συστημάτων αεροναυτιλίας (ραντάρ) στον αρχαιολογικό χώρο ‘’Παπούρα’’.

Αξιότιμη κυρία Υπουργέ,

Αξιότιμη κύριε Υπουργέ,

Με την παρούσα επιστολή εκφράζουμε την έντονη αντίθεσή μας στην επικείμενη εγκατάσταση συστημάτων αεροναυτιλίας (ραντάρ) στην κορυφή του βουνού Παπούρα, στο πλαίσιο των συνοδών έργων του νέου Διεθνούς Αερολιμένα Καστελλίου.

Ο αρχαιολογικός χώρος Παπούρας είναι ένας εξαιρετικής σημασίας αρχαιολογικός χώρος, στον οποίο έχουν έρθει στο φως σημαντικότατα προϊστορικά ευρήματα, με κυριότερο ένα μνημείο μοναδικής αρχιτεκτονικής σύλληψης που χρονολογείται γύρω στο 1800 π.Χ. Πρόκειται για κυκλική κατασκευή με ομόκεντρους δακτυλίους, γεωμετρικά και χωρικά οργανωμένη με εντυπωσιακή ακρίβεια. Το εύρημα αυτό επανακαθορίζει τον χάρτη του μινωικού πολιτισμού στην περιοχή και ενδέχεται να συνδέεται με διαχρονική ιερή χρήση του τόπου, λόγω της γειτνίασής του με το λατρευτικό σπήλαιο του Αφέντη Χριστού.

Η σχεδιαζόμενη εγκατάσταση radar στην περιοχή  με βαριές παρεμβάσεις όπως εκρηκτικές λατομεύσεις εγκυμονεί άμεσο και σοβαρό κίνδυνο για την ακεραιότητα του μνημείου και του πολιτισμικού τοπίου. Τέτοιου είδους καταστροφικές παρεμβάσεις παραβιάζουν την ουσία του Αρχαιολογικού Νόμου 4858/2021 (άρθρο 10), το άρθρο 24 του Συντάγματος, καθώς και τις αρχές διεθνών συνθηκών όπως η Σύμβαση της Γρανάδας και το πνεύμα της Σύμβασης του Faro, που επιτάσσουν την προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και του αυθεντικού τοπίου.

Η πρόσφατη δημόσια δήλωση περί τετελεσμένης απόφασης, πριν από την επίσημη γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, δημιουργεί εύλογους προβληματισμούς ως προς τη θεσμική διαφάνεια και την επιστημονική εγκυρότητα των διαδικασιών. Δεν μπορεί, σε ένα κράτος δικαίου, η πρόοδος να ταυτίζεται με την καταστροφή.

Κατόπιν των ανωτέρω, καλούμε όλους τους αρμόδιους φορείς να:

               1.Ακυρώσουν οριστικά τον σχεδιασμό εγκατάστασης radar στο όρος Παπούρα.

               2.Εκπονήσουν άμεσα τροποποίηση της  περιβαλλοντικής μελέτης, προκειμένου να εντοπιστεί εναλλακτική θέση εγκατάστασης, εκτός του αρχαιολογικού συνόλου.

               3.Εξασφαλίσουν την πλήρη συνέχιση και ολοκλήρωση των αρχαιολογικών ερευνών χωρίς παρεμπόδιση ή κίνδυνο.

               4.Θεσμοθετήσουν την προστασία και ανάδειξη του Παπούρα ως επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου, επενδύοντας στον πολιτιστικό τουρισμό και την τοπική ταυτότητα.

Ο σεβασμός στην πολιτιστική μας κληρονομιά δεν αποτελεί εμπόδιο στην ανάπτυξη, αλλά προϋπόθεση για να έχει αυτή ταυτότητα, μέτρο και διάρκεια. Αν ο αρχαιολογικός χώρος Παπούρα δεν προστατευτεί, τότε ακυρώνεται στην πράξη κάθε έννοια στρατηγικού σχεδιασμού για τη διατήρηση του ιστορικού μας αποθέματος».