«Στα κάγκελα» για την προστασία και ανάδειξη του μνημείου Παπούρα- Αν η κυβέρνηση δεν κάνει πίσω, μπαίνει σε περιπέτειες το έργο του αεροδρομίου

«Ξεχάστε την τοποθέτηση ραντάρ στον λόφο Παπούρας, γιατί θα καταστρέψετε ένα μνημείο που χρονολογείται από το 4.000 Π.Χ.» ξεκαθάρισε προς την κυβέρνηση σήμερα, μέσω συνέντευξης Τύπου, ο δήμαρχος Μινώα Πεδιάδος Βασίλης Κεγκέρογλου. Στη συνέντευξη παραβρέθηκαν  εκπρόσωποι των αρχαιολόγων αλλά και οι βουλευτές Ηρακλείου του ΣΥΡΙΖΑ Χάρης Μαμουλάκης, του ΠΑΣΟΚ Φραγκίσκος Παρασύρης και οι εκπρόσωποι του Κινήματος Δημοκρατίας Δημήτρης Κλαράκης και Μαρία Καλουδιώτη.

Όπως είπε σε περίπτωση που το ΚΑΣ την ερχόμενη Τετάρτη δεν εγκρίνει το αίτημα της δημοτικής αρχής και των αρχαιολόγων και δώσει το πράσινο φως να συνεχιστούν τα έργα στον λόφο Παπούρα, τότε οι αντιδράσεις θα είναι έντονες, μαζικές αλλά κα νομικές. Μάλιστα, σημείωσε με νόημα πως εκτός από ακύρωση των σχεδίων αυτών, θα πρέπει να υπάρξει και η προστασία του μνημείου, αφού αν κοντά σε αυτό μπουν εκρηκτικά για τις ανάγκες της εκσκαφής, τότε μετά από χιλιάδες χρόνια το μνημείο θα υποστεί ζημιές, καθώς είναι χωμάτινο.

Πάντως, ο Βασίλης Κεγκέρογλου τονίζει την πεποίθηση του, ότι οι αρχαιολόγοι του ΚΑΣ, θα τιμήσουν τον όρκο τους ως επιστήμονες και θα πάρουν αρνητική θέση απέναντι στην απόφαση των συναρμόδιων υπουργών και της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, για την τοποθέτηση του ραντάρ στον εν λόγω λόφο.

 Άλλωστε, υπάρχουν άλλοι τέσσερις λόφοι που θα μπορούσαν να εξεταστούν για την εγκατάσταση του ραντάρ.

Εξάλλου, βρίσκεται σε εξέλιξη εκστρατεία συγκέντρωσης ηλεκτρονικών υπογραφών με αίτημα τη σωτηρία της Παπούρας, μέσω της πλατφόρμας avaaz.org ζητώντας την μη εγκατάσταση ραντάρ στον λόφο της Παπούρας, την πλήρη προστασία του μνημειακού συνόλου που ταυτίζεται με το φυσικό τοπίο της και τη διασφάλιση μιας συστηματικής επιστημονικής έρευνας, της διαφάνειας και της τήρησης της διεθνούς νομιμότητας.

Τέλος στη συνέντευξη Τύπου παραβρέθηκαν οι αρμόδιοι αντιδήμαρχοι, ο αντιπεριφερειάρχης Ηρακλείου κ. Συριγωνάκης και ο αναπληρωτής περιφερειάρχης κ. Πιτσούλης.  

Η παρέμβαση των αρχαιολόγων από  την Ελλάδα και το εξωτερικό  για το μινωικό μνημείο

Στο πλαίσιο του έργου του Νέου Διεθνούς Αερολιμένα Ηρακλείου στον λόφο Παπούρα, η ανασκαφική έρευνα έφερε στο φως μια εξαιρετικά σπάνια κυκλική κατασκευή των προϊστορικών/μινωικών χρόνων, διαμέτρου 48-50 μ., που αποτελεί μοναδική ανακάλυψη στον Αιγαιακό χώρο. Πρόκειται για αρχιτεκτόνημα υψηλής κατασκευαστικής ακρίβειας με εξωτερική διάρθρωση ενάλληλων λιθόκτιστων δακτυλίων σε διαφορετικά υψομετρικά επίπεδα και με «δαιδαλώδες-λαβυρινθώδες» εσωτερικό.

Η όλη κατασκευή προϋποθέτει σύνθετη γνώση δομικής πρακτικής, που υπερβαίνει τα μέχρι σήμερα δεδομένα για την Κρήτη της 3ης χιλιετίας π.Χ., Έχει ανεγερθεί σε περίοπτη θέση στην κορυφή του λόφου και ελέγχει οπτικά όλη την πεδιάδα Καστελίου, τα Λασιθιώτικα όρη, τις κορυφογραμμές του Γιούχτα στα δυτικά και του Κόφινα στα νότια, γεγονός που υποδηλώνει τη μεγάλη σπουδαιότητα του μνημείου.

Τα ανασκαφικά δεδομένα μαρτυρούν χρήση από τη μινωική προανακτορική έως την παλαιοανακτορική περίοδο (3200 – 1800 π.Χ.) και μερική επανάχρηση στα αρχαϊκά χρόνια (7ος αι. π.Χ.). Εκτός από την λαβυρινθοειδή κατασκευή στην κορυφή, στα πρανή του λόφου υπάρχουν αρχαίο μονοπάτι, μινωικό κτηριακό συγκρότημα και λατρευτικό σπήλαιο. Η πρώτη ανάγνωση των δεδομένων υποδεικνύει τελετουργική και κοινωνικο-θρησκευτική χρήση του μνημείου. Αναμφίβολα πρόκειται για πρωτόγνωρο κοινοτικό έργο προβολής των τοπικών κοινοτήτων.

Η πρόθεση της διαχειρίστριας εταιρείας «Διεθνής Αερολιμένας Ηρακλείου Κρήτης» να εγκαταστήσει τα ραδιοβοηθήματα του νέου αεροδρομίου στην Παπούρα (ραντάρ ύψους δεκάδων μέτρων, πύργους ελέγχου και άλλα βοηθητικά κτήρια) με εκτενείς διαμορφώσεις και ταπεινώσεις του λόφου θα βλάψει ανεπανόρθωτα το μνημείο και τον περιβάλλοντα χώρο, διαταράσσοντας την άρρηκτη σχέση που τα συνδέει, παραβιάζοντας κατάφωρα τις διατάξεις του αρχαιολογικού νόμου 4858/2021 και καταστρέφοντας την αυθεντικότητα του πολιτιστικού τοπίου, όπως αυτό αναφέρεται στις διεθνείς συμβάσεις που δεσμεύουν την Ελλάδα.

Είναι αυτονόητο ότι, καθώς η έρευνα δεν έχει ακόμη περατωθεί, δεν επιτρέπεται, από ηθική και νομική άποψη, να παίρνονται οιεσδήποτε αποφάσεις για την τύχη του σπουδαίου λόφου Παπούρα που σημαίνουν την ταπείνωσή του και την βλάβη των μνημείων που περιλαμβάνει.

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων, το τοπικό Παράρτημα Κρήτης και όλοι όσοι εργαζόμαστε για τη σωτηρία, ερμηνεία και ανάδειξη των αρχαίων μνημείων και υπογράφουμε την παρούσα διαμαρτυρία, καταδικάζουμε την επιχειρούμενη πλήρη υποβάθμιση και κατ’ ουσίαν καταστροφή αυτού του εμβληματικού μνημείου για την πολιτιστική κληρονομιά της Κρήτης και όλης της Ελλάδας, και ζητούμε όλος ο λόφος, ως περιέχων ένα μνημείο μείζονος σημασίας να μείνει ελεύθερος πανταχόθεν, ανέγγιχτος από οποιαδήποτε άμεση ή έμμεση βλάβη και να θωρακιστεί με την υψηλότερη θεσμική προστασία.

Η δήλωση της Αρχαιολόγου και Αντιπροέδρου του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, Δέσποινας Κουτσούμπα στα ΜΜΕ, στο περιθώριο της σημερινής Συνέντευξης Τύπου:

"Εδώ και ένα χρόνο γνωρίζουμε ότι έχει βρεθεί ένα μνημείο πάρα πολύ σημαντικό, μινωικής εποχής, στο λόφο Παπούρα. Για να καταλάβουμε τη σημασία αυτού του μνημείου, όταν τελειώσει η μελέτη του, θα μπει στα βιβλία ιστορίας του σχολείου και πιθανόν όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη. Είναι τόσο σημαντικό. Το παραδέχτηκαν και τα ίδια τα Υπουργεία Υποδομών και Πολιτισμού. Ως αρχαιολόγοι έχουμε πει ότι η Πεδιάδα γενικότερα είναι πάρα πολύ σημαντική και αυτός ήταν λόγος να προηγηθούν οι ανασκαφές και μετά να γίνει ο χώρος του αεροδρομίου και όχι να ερχόμαστε τώρα, στο τελευταίο στάδιο και να πρέπει να πούμε «όχι σε αυτόν τον λόφο αλλά στον άλλο».

Τώρα αυτό που πρέπει να πούμε στο Υπουργείο Υποδομών και στην ΥΠΑ είναι: «Συγγνώμη, οι Μινωίτες σας πρόλαβαν. Ήρθαν εδώ, πολύ πριν από εσάς». Δε γίνεται να συζητάμε ότι δίπλα σε ένα μνημείο σαν αυτό θα μπουν ραντάρ ή κεραίες, όπως αυτό που σχεδιάζεται αυτή τη στιγμή. Δε γίνεται το 2025 να συζητάμε ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση. Εναλλακτικές, τεχνικές λύσεις πάντα υπάρχουν, οι οποίες μπορεί να έχουν περισσότερο κόστος ή να χρειάζονται περισσότερο χρόνο, τις οποίες πρέπει να παρουσιάσουν δημόσια και να αποφασίσουμε όλοι μαζί ως κοινωνία αν για εμάς είναι σημαντικό. Η τοπική κοινωνία χθες, κατά τη διάρκεια της ξενάγησης μας στο λόφο της Παπούρας, έδειξε ότι και για εκείνη το ζήτημα είναι σημαντικό.

Οι αρχαιολόγοι λέμε: «Σώστε την Παπούρα» και πραγματικά, δεν πιστεύαμε ποτέ ότι θα αντικρίζαμε ένα τέτοιο μνημείο. Αν μου λέγατε ότι θα βλέπαμε ένα μνημείο που να μοιάζει με το λαβύρινθο στις πρώιμες αναπαραστάσεις του, θα έλεγα «αποκλείεται». Όμως η Αρχαιολογία είναι ανεξάντλητη γιατί οι ανθρώπινες κοινωνίες που μελετάμε είναι ανεξάντλητες, κι αυτό ακριβώς μας δείχνει το μνημείο της Παπούρας, το οποίο βρίσκεται εκεί από το 3.000-4.000 π.Χ. Στα δικά μας χέρια θα καταστραφεί με αυτό τον τρόπο;

Εδώ και ένα χρόνο έχουν επισκεφτεί και έχουν ξεναγηθεί πάρα πολλοί ειδικοί από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη η ανασκαφή. Είναι άνθρωποι που μελετάνε τη μινωική Αρχαιολογία, την προϊστορική Αρχαιολογία του Αιγαίου. Αυτοί οι άνθρωποι θέλουν να σωθεί το μνημείο και υπέγραψαν ένα κείμενο που θα στείλουν στο ΚΑΣ Είναι 114 υπογραφές και δεν μιλάμε για αρχαιολόγους υπηρεσίας αλλά για επιστήμονες Πανεπιστημίων που διδάσκουν σήμερα τους φοιτητές μινωική Αρχαιολογία. Μιλάμε για ονόματα όπως:  Πακάνεν,  Μπετανκούρ, Ντούμας, Αντώνης Βασιλάκης και Γιώργος Ρεθεμιωτάκης που υπογράφουν αυτό το κείμενο και ζητάνε από το ΚΑΣ να σώσει το λόφο της Παπούρας. Ενώνουμε και εμείς τις φωνές μας μαζί τους.

Για τη χρήση του μνημείου, η κ. Κουτσούμπα ανέφερε ότι πρέπει να ολοκληρωθεί η ανασκαφή. «Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι πρόκειται για ένα κτίριο με πολύ εξεζητημένη κάτοψη, με δακτυλίους γύρω-γύρω, ένα πολύ εξεζητημένο κεντρικό κομμάτι με σταυρό που ήταν χωριστά στεγασμένο, έναν υπαίθριο δακτύλιο που το περιβάλλει και γύρω-γύρω δωμάτια στα οποία βρίσκονται αγγεία πόσης και κόκκαλα από ζώα. Μια εκδοχή είναι ότι πρόκειται για κάποιο χώρο λατρείας. Σίγουρα, ένα συγκινησιακό στοιχείο είναι ότι πολύς κόσμος μαζευόταν εκεί, έτρωγε και έπινε σε ποτηράκια που μοιάζουν πάρα πολύ με τα σημερινά της ρακής, δηλαδή μαζευόταν ο κόσμος εν είδει συμποσίου για κάποια λατρεία. Είναι ένα κτίριο που ξεπερνά την ιστορία ενός χωριού, είναι σίγουρα μια κοινοτική προσπάθεια από πολλές περιοχές της Πεδιάδας και φαίνεται από τα εισαγμένα αγγεία που βρίσκουμε ότι έφταναν εκεί από πολλά μέρη της γύρω περιοχής. Είναι πολύ σημαντικό και σήμερα ακόμα εντυπωσιάζει και θα έχουμε περισσότερα να πούμε όταν ολοκληρωθεί η ανασκαφή, αλλά είμαστε σίγουροι ότι για πολλά χρόνια θα το συζητάμε στα συνέδρια, θα παρουσιάζεται στο εξωτερικό, στην Ελλάδα θα γίνουν ντοκιμαντέρ».