Γ.Αναστασάκης: «Η κλιματική αλλαγή είναι μια πρόσκληση ευθύνης»

Ζούμε καθημερινά τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, που έχουν αποδεδειγμένα φτάσει να απειλούν την καθημερινότητα σχεδόν σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Τα βήματα που γίνονται για την αντιμετώπισή της είναι υπαρκτά, αλλά όχι πάντα συντονισμένα και όσο γρήγορα χρειάζεται, σύμφωνα με όσα επισημαίνουν οι ειδικοί επιστήμονες και οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών. 

Μέσα στο μεγάλο κάδρο των προκλήσεων που φέρνει η κλιματική αλλαγή, η Περιφέρεια Κρήτης πρωτοτυπεί με τη συγκρότηση πρόσφατα του Περιφερειακού Μηχανισμού Υποστήριξης για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή. Πρόκειται για ένα καινοτόμο πλαίσιο σύμπραξης της Περιφέρειας αφενός και ακαδημαϊκών και ερευνητικών ιδρυμάτων αφετέρου με σκοπό την ένωση δυνάμεων για την παρακολούθηση, καταγραφή και αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής. Για την πορεία που οδήγησε στη δημιουργία του Μηχανισμού και για το πώς αυτός μπορεί να συμβάλει έμπρακτα στις απειλές που εκδηλώνονται σήμερα και πολύ περισσότερο αύριο, μίλησε στο newshub.gr ο Γιάννης Αναστασάκης, Αντιπεριφερειάρχης Κλιματικής Αλλαγής και Βιώσιμης Κινητικότητας της Περιφέρειας Κρήτης.

Ερ.: Η κλιματική αλλαγή, ή πιο σωστά ίσως κρίση, είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο που όλοι αναγνωρίζουν ότι απαιτεί παγκόσμια κινητοποίηση για την αντιμετώπισή του. Τι μπορεί να κάνει μια περιφέρεια, ένα νησί ολότελα, όπως η Κρήτη, για να τη διαχειριστεί;

Απ.: Η κλιματική αλλαγή είναι πια τόσο εμφανής που δυσκολευόμαστε να την ξεχωρίσουμε από την καθημερινότητά μας: συχνότερα και καταστροφικότερα φυσικά φαινόμενα, δυσκολίες στην αγροτική παραγωγή λόγω φυσικών καταστροφών, μειωμένων βροχοπτώσεων, καυσώνων αλλά και πιο ήπιων χειμώνων, ανατροπές στο μοντέλο του τουρισμού με de facto επιμήκυνση της περιόδου, πιέσεις στους φυσικούς πόρους και ανάγκη μεγαλύτερης ανθεκτικότητας έναντι πλημμυρών, καθώς οι ξαφνικές μεγάλες νεροποντές συμβαίνουν πλέον φθινόπωρο με  ενεργό τον τουρισμό.

Το πρώτο πράγμα που έχουμε να κάνουμε είναι να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχει πρόβλημα και να κατανοήσουμε τις βασικές του πτυχές. Έπειτα να βρούμε τη θέση μας απέναντί του: σε επίπεδο πολιτικών επιλογών με ανθρώπους που παλεύουν για λύσεις, σε προσωπικό επίπεδο μειώνοντας το αποτύπωμά μας και ιδανικά συμμετέχοντας ενεργά σε δίκτυα που δρουν και δεν περιορίζονται στη θεωρία. Το να έχουμε προσωπική εμπλοκή είναι απαραίτητο για να χτίσουμε νευρώνες κατανόησης και να επηρεάσουμε θετικά τον περίγυρό μας.

Παρότι ο μετριασμός εξαρτάται από παγκόσμιες αποφάσεις και τον δραστικό περιορισμό των ορυκτών καυσίμων, για μια περιφέρεια όπως η Κρήτη η ρεαλιστική προσέγγιση είναι η ενεργοποίηση όλων των κοινωνικών και επιστημονικών δυνάμεων, ώστε να προβλέψουμε με ακρίβεια τι έρχεται και με ποιες συνέπειες σε όλους τους ευαίσθητους τομείς: περιβάλλον, τουρισμός, κτηνοτροφία, γεωργία, δημόσια υγεία. Να εφαρμόσουμε λύσεις που ήδη υπάρχουν και να μελετήσουμε νέες όπου υπάρχει έλλειμμα. Αυτό επιχειρούμε να πετύχουμε με την Κλιματική Συμμαχία με όλα τα πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα της Κρήτης, μαζί με το Αστεροσκοπείο Αθηνών, τον ΕΛΓΟ Δήμητρα, το ΕΛΚΕΘΕ και τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Harvard.

Ερ.: Η πρωτοβουλία για τον Περιφερειακό Μηχανισμό θα βασιστεί στη συνεργασία της Περιφέρειας Κρήτης με ανώτατα εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα. Ο σκοπός είναι να αξιοποιηθεί υλικό και γνώση που έχει ήδη συλλεχθεί ή πρόκειται να υπάρξουν και νέες, στοχευμένες δράσεις έρευνας;

Απ.: Μια από τις πρώτες καινοτόμες πρωτοβουλίες του Περιφερειάρχη Σταύρου Αρναουτάκη ήταν η δημιουργία θεματικής αντιπεριφέρειας αποκλειστικά για το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής. Αυτό μας έδωσε χρόνο και καθαρό μυαλό για να εξετάσουμε όλα τα πιθανά σενάρια και την αναμενόμενη όξυνση του προβλήματος. Μελετήσαμε σε βάθος το εγκεκριμένο από το 2022 Περιφερειακό Σχέδιο για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή, στο οποίο αναλύεται η τρωτότητα 13 αναπτυξιακών τομέων (γεωργία, κτηνοτροφία, βιοποικιλότητα, αλιεία, υδάτινοι πόροι, ποτάμια, παράκτιες ζώνες, τουρισμός, ενέργεια, υγεία, δομημένο περιβάλλον, πολιτιστική κληρονομιά). Συνολικά έχουν προταθεί 228 μέτρα προσαρμογής.

Πρέπει να διευκρινιστεί ότι οι δράσεις προσαρμογής δεν υλοποιούνται μόνο από την Περιφέρεια· ρόλο και ευθύνη έχουν όλοι οι φορείς, δημόσιοι και ιδιωτικοί, που δραστηριοποιούνται στο νησί.

Παρότι η μελέτη είναι εξαιρετική, φάνηκε ότι το σύστημα, ακριβώς επειδή αφορά πολλούς, δεν είχε ρυθμό υλοποίησης ανάλογο με την ταχύτητα επιδείνωσης του προβλήματος. Έτσι απευθυνθήκαμε στα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά ιδρύματα ζητώντας τι έχουν στα συρτάρια τους για τα σχετικά θέματα. Με έκπληξη συλλέξαμε πλήθος μελετών που μπορούν να αξιοποιηθούν άμεσα και να τεθούν με απλό τρόπο στη διάθεση πολιτών, υπηρεσιών, πολιτικών και φορέων ώστε να πετύχουμε καλύτερη προσαρμογή.

Αυτός ο Περιφερειακός Μηχανισμός θα είναι ο θρίαμβος της Κρήτης απέναντι στο ζήτημα.

Ερ.: Η Περιφέρεια Κρήτης ως διοικητικός οργανισμός με ποιο τρόπο μπορεί να αξιοποιήσει όλο αυτό το απόθεμα γνώσης που αποφέρει η επιστημονική έρευνα για την κλιματική αλλαγή; Υπάρχει σχεδιασμός και πλατφόρμες για το πέρασμα από την έρευνα στην εφαρμογή των συμπερασμάτων;

Απ.: Η Περιφέρεια Κρήτης αποκτά πλέον έναν ολοκληρωμένο μηχανισμό που μετατρέπει την επιστημονική γνώση σε πρακτική διοικητική δράση. Μέσα από το νέο Παρατηρητήριο δημιουργούνται βάσεις δεδομένων υψηλής ανάλυσης για το παρόν και το μελλοντικό κλίμα, ενώ καθορίζονται κρίσιμοι δείκτες τρωτότητας και αξιολόγησης που επιτρέπουν στη Διοίκηση να λαμβάνει τεκμηριωμένες αποφάσεις. Η ψηφιακή πλατφόρμα λειτουργεί επί της ουσίας ως κέντρο επιχειρήσεων της προσαρμογής: καταγράφει όλα τα έργα της Περιφέρειας και των Δήμων, τα συνδέει με τις κλιματικές προτεραιότητες και παρακολουθεί την πραγματική πρόοδο.

Το έργο περιλαμβάνει συγκεκριμένες πιλοτικές δράσεις που φέρνουν την επιστήμη στην πράξη: δίκτυο έγκαιρης προειδοποίησης πλημμυρών, δορυφορική παρακολούθηση διάβρωσης ακτών, πρόγραμμα ενημέρωσης ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού και προστασίας ευπαθών ομάδων που επηρεάζονται από την άνοδο της θερμοκρασίας (χρόνια πάσχοντες με καρδιολογικά, αναπνευστικά, νευρολογικά προβλήματα). Παράλληλα, η Περιφέρεια επενδύει στην ενημέρωση και συμμετοχή της κοινωνίας με σύγχρονες καμπάνιες, οπτικοακουστικό υλικό και διοργάνωση μαραθωνίων ενημέρωσης και διαβούλευσης. Επιθυμούμε την αναβάθμιση γνώσεων και δεξιοτήτων όλων όσοι έχουν άμεσο ή έμμεσο ρόλο στο ζήτημα της κλιματικής κρίσης.

Με αυτό το πλαίσιο, η Κρήτη κάνει το κρίσιμο βήμα: μετατρέπει τη γνώση σε πολιτική και την πολιτική σε ουσιαστική κλιματική δράση.

Ερ.: Οι αναπτυξιακές δομές και προοπτικές της Κρήτης αφορούν ένα διαφοροποιημένο πλέγμα δραστηριοτήτων… Πώς αλληλεπιδρούν αυτά τα πεδία με την κλιματική αλλαγή; Θα είναι κομμάτι ενδιαφέροντος του Μηχανισμού αυτή η οπτική;

Απ.: Η Κρήτη διαθέτει ένα πολυσύνθετο παραγωγικό μοντέλο όπου πρωτογενής τομέας, μεταποίηση τροφίμων, τουρισμός και ενέργεια αλληλεξαρτώνται. Η κλιματική αλλαγή όμως επηρεάζει όλους: μειώνει τη διαθεσιμότητα νερού, αποσταθεροποιεί την αγροτική παραγωγή, δημιουργεί πιέσεις στην κτηνοτροφία και τη μελισσοκομία και φέρνει νέους εχθρούς, ξενικά είδη και ασθένειες. Παράλληλα, καύσωνες και παράκτια διάβρωση επηρεάζουν τον τουρισμό, ενώ πυρκαγιές και πλημμύρες αυξάνουν το κόστος σε υποδομές και ασφάλεια. Η Κρήτη, που θερμαίνεται πολύ ταχύτερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να σχεδιάζει χωρίς τις κλιματικές προβολές.

Ο Περιφερειακός Μηχανισμός Προσαρμογής έρχεται να καλύψει αυτό το κενό: δημιουργεί βάσεις κλιματικών δεδομένων, δείκτες τρωτότητας ανά τομέα, μοντέλα εκτίμησης ρίσκου και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Παράλληλα, χαρτογραφεί και αξιολογεί όλα τα έργα Περιφέρειας, Δήμων, φορέων και επιχειρήσεων ώστε να συνδεθούν με τα μέτρα προσαρμογής και να δημιουργηθεί για πρώτη φορά ένας ενιαίος ψηφιακός χάρτης προόδου.

Η οπτική των παραγωγικών τομέων δεν είναι απλώς μέρος του Μηχανισμού: είναι ο βασικός του στόχος. Η προσαρμογή είναι αναπτυξιακή στρατηγική: προστασία  παραγωγών, μείωση ενεργειακού κόστους, θωράκιση τουριστικών περιοχών και ανθεκτικότητα των υποδομών γενικότερα για προστασία της ανθρώπινης ζωής μέσα στα νέα δεδομένα που αντιμετωπίζουμε. Ο Μηχανισμός δίνει στην Κρήτη τη γνώση και τα εργαλεία για ένα βιώσιμο οικονομικό μοντέλο μέσα στις νέες κλιματικές συνθήκες.

Ερ.: Υπάρχουν αντίστοιχες προσπάθειες από άλλους φορείς…; Θα μπορούσαμε να δούμε αυτή την προσπάθεια να γίνεται "οδηγός" σε εθνικό επίπεδο;

Απ.: Φαίνεται ότι πρωτοπορούμε σε αυτό το θέμα και υπάρχει ήδη έντονο ενδιαφέρον από άλλες Περιφέρειες να ακολουθήσουν το μοντέλο μας. Το Πράσινο Ταμείο έχει επίσης δείξει σημαντική υποστήριξη, κάτι για το οποίο είμαστε ευγνώμονες. Εφόσον όλα πάνε καλά, αναμένεται να στηρίξει και αντίστοιχες πρωτοβουλίες αλλού.

Ερ.: Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα… Είναι ουσιαστική πρωτοβουλία ή επικοινωνιακή; Μπορεί να αποδώσει κάτι έμπρακτο;

Απ.: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα είναι μια ουσιαστική πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που επιδιώκει να ενθαρρύνει πολίτες, κοινότητες και οργανισμούς να αναλάβουν δράση για την κλιματική κρίση. Οι Πρεσβευτές του Συμφώνου λειτουργούμε ως σύνδεσμοι ανάμεσα στις τοπικές κοινωνίες και τις ευρωπαϊκές πολιτικές, με αποστολή να ενημερώνουμε, να εμπνέουμε, να υλοποιούμε δράσεις ενημέρωσης και να υποστηρίζουμε τη μετάβαση σε έναν πιο πράσινο και αειφόρο τρόπο ζωής.

Η κλιματική αλλαγή δεν είναι απλώς πρόκληση αλλά μια πρόσκληση ευθύνης. Πρέπει όλοι να βρούμε τη θέση μας: ως πολίτες, ως Τοπική Αυτοδιοίκηση, ως κράτος, ως Ευρώπη, ως παγκόσμια κοινότητα. Χρειαζόμαστε ευαγγελιστές του κλίματος, ανθρώπους που εμπνέουν και ενεργοποιούν. Χωρίς πυξίδα, χανόμαστε στις λεπτομέρειες και δεν προσφέρουμε εκεί που πρέπει. Η λύση είναι πολιτική συμπεριφορά, ακτιβισμός, δράση και αλλαγές στην προσωπική ζωή. Η κρίση είναι εδώ αλλά έχουμε γνώση, μέσα και δύναμη να την αντιμετωπίσουμε.

Όπως είπε ο David Attenborough: «Η κατάλληλη απάντηση στην κλιματική κρίση είναι η δράση. Όχι η απελπισία». 

Εδώ οι Πρεσβευτές παίζουν κρίσιμο ρόλο, και είμαι περήφανος που μαζί με εξαιρετικούς συνοδοιπόρους έχουμε επιλεγεί για αυτόν τον σκοπό.