Η επέλαση της τσούχτρας στην Κρήτη

Η εμφάνιση μεγάλων πληθυσμών της τσούχτρας τους είδους Pelagia noctiluca το προηγούμενο διάστημα, σε αρκετές παραλίες της Κρήτης, προκάλεσε μια εύλογη ανησυχία, την ωρα που τσούχτρες έχουν εμφανιστεί και στα βόρεια του νησιού ξανά.

Μιλάμε για ένα πελαγικό είδος το οποίο δεν είχε εμφανιστεί ξανά στο νησί και έτσι κατά συνέπεια, η εμφάνιση του, έφερε προβληματισμό. Αιτία για αυτον τον προβληματισμό είναι το γεγονός ότι οι τσούχτρες αυτές φαίνεται να ταξίδεψαν - ίσως από τον Κορινθιακό Κόλπο, όπου τα τελευταία χρόνια εμφανίζονται - στην Κρήτη.

Το ΕΛΚΕΘΕ κινήθηκε άμεσα, μετά από τις καταγραφές και τις αναφορές πολιτών. Καταγράφηκαν μάλιστα και περιστατικά με τσιμπήματα, όπως έγινε και τα προηγούμενα χρόνια σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Εκεί όπου  το πρόβλημα που είχε δημιουργηθεί ήταν πολύ μεγάλο, τόσο λόγω των μεγάλων πληθυσμών που δημιουργήθηκαν όσο και από το αρκετά έντονο τσίμπημα που προκαλεί το συγκεκριμένο είδος.

Οι τσούχτρες Pelagia noctiluca στην Κρήτη έκαναν κυρίως την εμφάνιση τους σε παραλίες της Ιεράπετρας, της Σητείας, αλλά και αλλού. Μιλάμε για τσούχτρες που σχηματίζουν κοπάδια και έχουν πλοκάμια, τα οποία είναι διάφανα εντός του νερού και μπορεί να φτάσουν ως και δύο μέτρα, ενώ το τσίμπημα τους προκαλεί έντονο πόνο.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η εμφάνιση της Pelagia noctiluca, αποτελεί ένα άγνωστο φαινόμενο. Αιτία για την εμφάνιση τους στην Κρήτη, μπορεί να οφείλεται στον καύσωνα του Μάη, ενώ η αύξηση των πληθυσμών τους οφείλεται στην αύξηση των θρεπτικών συστατικών (λόγω της ανθρώπινης παρέμβασης), αλλά και της μείωσης των θηρευτών λόγω της υπεραλίευσης.

Είναι ένα φαινόμενο χωρίς εξήγηση, το οποιο μπορεί να επαναληφθεί και στο μέλλον! Για αυτό οι πολίτες ανησυχούν, την ώρα που τα μέλη του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών είναι σε εγρήγορση, μελετώντας ταυτόχρονα τα δεδομένα.

Σε κάθε περίπτωση οι Κρητικοί πρέπει να είναι προσεκτικοί όταν κολυμπούν, ενώ θα πρέπει να ενημερωθούν για τους βασικούς τρόπους αντιμετώπισης ενός τσιμπήματος.

Στον κορινθιακό Κόλπο

Το φαινόμενο που εχει παρουσίαστεί στην Κρήτη, έχει κάνει τα προηγούμενα χρόνια την εμφάνιση του στον Κορινθιακό Κόλπο, στον πατραϊκό Κόλπο, ενώ αναφορές για εμφανίσεις τους εχουν γίνει και στη Δυτική Στερεά Ελλάδα, στη Ναύπακτο και στα ανοιχτά του Μεσολογγίου. Εκεί όπου ολόκληρα κοπάδια από τσούχτρες αποτέλεσαν και αποτελούν έναν εφιάλτη για τους λουόμενους, τους επαγγελματίες του τουρισμού και τους ψαράδες της περιοχής.

Πρόκειται για μια θαλάσσια περιοχή με μεγάλα βάθη και γεωμορφολογία που ευνοεί την παρουσία των μεδουσών.

Παγκόσμιο πρόβλημα

Οι τσούχτρες και η αύξηση των πληθυσμών είναι ένα φαινόμενο παγκόσμιο. Σε πλανητική κλίμακα κατά κοινή αποδοχή βασικοί παράγοντες που δρουν υπέρ της είναι η κλιματική αλλαγή, η άνοδος της θερμοκρασίας της θάλασσας, μια σειρά από μετεωρολογικούς παράγοντες και η υπεραλίευση, όπως επισημάνθηκε παραπάνω.

Οι μέδουσες δεν τσιμπάνε με κεντρί, όπως π.χ. οι μέλισσες: έχουν στα πλοκάμια τους κνιδοκύτταρα, τα οποία ερχόμενα σε επαφή με το δέρμα απελευθερώνουν κνιδοκύστεις, οι οποίες περιέχουν μια τοξίνη που προκαλεί κνησμό.

Μια  σλοβενική επιστημονική έρευνα, που ειχε γίνει και ειχε εστιάσει στην Αδριατική, όπου το πρόβλημα είναι συχνό, ειχε δώσει μια άλλη διάσταση, υποστηρίζοντας ότι οι τσούχτρες μπορεί να έχουν γίνει μεγάλος μπελάς εξαιτίας των ίδιων των ανθρώπων και των δραστηριοτήτων τους.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Μάρτιν Βοντόπιβετς του σλοβενικού Εθνικού Ινστιτούτου Βιολογίας, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό περιβαλλοντικών ερευνών Environment Research Letters, σύμφωνα με το New Scientist, εκτιμούν ότι οι διάφορες εγκαταστάσεις μέσα στη θάλασσα, όπως οι πλατφόρμες άντλησης πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι πλωτές ανεμογεννήτριες κ.α, μπορεί να βοηθούν στις μεδουσο-επιδρομές.

Μόνιμες αποικίες

Οι μέδουσες κολυμπούν περιορισμένα - κατά κύριο λόγο άγονται και φέρονται από τα θαλάσσια ρεύματα, ιδιαίτερα τα ανεμογενή -, εκτιμάται ότι ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες οι μέδουσες μεταφέρονται από εκεί και σε άλλες περιοχές.

Η Pelagia noctiluca ή «μοβ τσούχτρα» ζει σε μεγάλα βάθη, φτάνοντας στα 500-600 και μερικές φορές στα 800 μέτρα. Οι πληθυσμοί του συγκεκριμένου είδους ακολουθούν υπερδεκαετείς κύκλους με περίοδο έξαρσης δύο με τρία χρόνια, οπότε μέχρι στιγμής η παρουσία των μεδουσών θα μπορούσε να εντάσσεται σε αυτό το σενάριο. 

Για την προστασία των παραλιών υπάρχουν μια σειρά από σκέψεις και μέτρα, όπως είναι τα πλωτά δίχτυα, το ψάρεμα τους και η πολτοποίηση τους (κατα το πρότυπο της Ιαπωνίας).

Οι μέδουσες αποτελούν σημαντικό στοιχείο του θαλάσσιου οικοσυστήματος, αλλά μετατρέπονται σε πρόβλημα, όταν συναθροίζονται σε μεγάλους αριθμούς, καθιστώντας απαγορευτικό το κολύμπι, μπλοκάροντας τα δίχτυα των ψαράδων, ακόμη και τους αγωγούς των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής, βιολογικού καθαρισμού ή αφαλάτωσης που καταλήγουν στη θάλασσα. 

Επιπλέον, καταβροχθίζοντας μαζικά τα νεογέννητα ψαράκια και το πλαγκτόν, αλλοιώνουν τη θαλάσσια τροφική αλυσίδα.

Στις δεκαετίες του 1950, 1960 και 1970 εμφανίζονταν μόνο μία ή δύο φορές ανά δεκαετία, στις δεκαετίες του 1980 και του 1990 έκαναν πια αισθητή την παρουσία τους περίπου στα οκτώ χρόνια κάθε δεκαετίας, ενώ από το 2000 έως σήμερα είναι πανταχού παρούσες κάθε χρόνο

Σωστή ενημέρωση

Κλείνοντας αυτό που πρέπει να τονιστεί είναι πως σε κάθε περίπτωση «κλειδί» για τους πολίτες είναι η σωστή ενημέρωση, ενώ για τους επιστημονικούς φορείς τα εφόδια και οι πόροι για να οργανωθεί μια εκτενής μελέτη.

Όπως φάνηκε από την περιοχή της Κορίνθου ο κόσμος δεν ήταν καθόλου ενημερωμένος ούτε για το τι πρέπει να κάνει σε περίπτωση τσιμπήματος ούτε για το πού υπήρχαν μέδουσες ώστε να αποφεύγει αυτές τις παραλίες.

Αν γνωρίσετε το οδυνηρό τσίμπημα της τσούχτρας, τα πρώτα βήματα αντιμετώπισης είναι τα εξής:

Μη χρησιμοποιήσετε γλυκό νερό, ξίδι, οινόπνευμα, αμμωνία ή επίδεσμο. Το ξίδι π.χ. μπορεί να ενδείκνυται για το τσίμπημα άλλων ειδών μεδουσών, αλλά όχι για της μοβ τσούχτρας. Το γλυκό νερό, εξαιτίας της υποωσμωτικότητας, ευνοεί τη ρήξη των κνιδοκύστεων απελευθερώνοντας περισσότερη τοξίνη, ενώ ανάλογα αποτελέσματα έχει και η πίεση που ασκείται από τον επίδεσμο.

Ξεπλύνετε προσεκτικά την ερεθισμένη περιοχή με θαλασσινό νερό χωρίς να τρίψετε.

Φροντίστε να έχετε μαζί μαγειρική σόδα. Φτιάξτε ένα διάλυμα ένα προς ένα (50%-50%) με σόδα και θαλασσινό νερό και εφαρμόστε το για δύο ως πέντε λεπτά στο δέρμα ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω απελευθέρωση τοξίνης από τυχόν υπολείμματα πλοκαμιών.

Με λαβίδα, μαχαίρι ή πλαστική κάρτα – π.χ. πιστωτική – αφαιρέστε τα υπολείμματα πλοκαμιών. Αν το κάνετε με το χέρι, φορέστε ελαστικά γάντια – η επαφή με την ερεθισμένη περιοχή με γυμνό δέρμα πρέπει να αποφεύγεται.

Βάλτε πάγο (παγοκύστεις ή παγάκια τυλιγμένα σε πετσέτα ή άλλο ύφασμα) για 10-15 λεπτά. Αρχικά μπορεί να σας «τσούξει» περισσότερο, όμως σύντομα θα σας ανακουφίσει. Επαναλάβετε την εφαρμογή αν ο πόνος δεν υποχωρεί.

Αν εμφανιστεί ήπια και εντοπισμένη δερματική αντίδραση, εφαρμόστε τοπικά μια κορτιζονούχο κρέμα.

Αν ωστόσο εμφανιστεί μέτρια ή σοβαρή δερματική βλάβη ή εκτεταμένο εξάνθημα, όπως και αν νιώσετε βράχνιασμα, δυσφορία, δύσπνοια ή άλλες ενδείξεις αλλεργικής αντίδρασης, αναζητήστε ιατρική φροντίδα.

Ο χαρτης

Παράλληλα όλοι μπορούν να ενημερώνονται από τους χάρτες που υπάρχουν μέσα από το Ελληνικό Παρατηρητήριο Βιοποικιλότητας.  Μέσω της πλατφόρμας της Google Maps πλέον μπορούμε να ενημερωθούμε αλλά και να ενημερώσουμε άλλους πολίτες μέσω δικών μας καταγραφών.

(Ενδεικτικός χάρτης του 2019)