Ηρακλειώτης γύρισε ντοκιμαντέρ στην Κωνσταντινούπολη

Ο Ηρακλειώτης μηχανικός και δημιουργός Ευάγγελος Μπικάκης γύρισε ένα 30λεπτο ντοκιμαντέρ με τίτλο «1.500 χρόνια μηχανικής σε ένα εντυπωσιακό ντοκιμαντέρ», το οποίο παρουσιάζει την Κωνσταντινούπολη όχι ως τουριστικό προορισμό, αλλά μέσα από τα τεχνικά προβλήματα και τις κατασκευαστικές της λύσεις

Ένας τρούλος 32 μέτρων με πάχος 61 εκατοστών — και στέκεται από το 537

Ο τρούλος της Αγίας Σοφίας από κάτω. Στις τέσσερις γωνίες, τα σφαιρικά τρίγωνα — τα pendentives — μαζεύουν όλο το φορτίο και το κατεβάζουν σε τέσσερις κίονες. (Φωτ.: Haroon Ameer / Unsplash)

Το 537, δύο μαθηματικοί κρέμασαν στον αέρα έναν τρούλο διαμέτρου 32,6 μέτρων και πάχους 61 εκατοστών. Αναλογία περίπου ένα προς πενήντα τρία. Χωρίς υπολογιστή, χωρίς προηγούμενο σε αυτή την κλίμακα. Στέκεται ακόμη.

Το πρόβλημα που ανέθεσε ο Ιουστινιανός στον Ανθέμιο τον Τραλλιανό και στον Ισίδωρο τον Μιλήσιο δεν ήταν καλλιτεχνικό. Ήταν γεωμετρικό: πώς τοποθετείς κυκλικό τρούλο πάνω σε τετράγωνη κάτοψη. Η απάντησή τους μαζεύει όλο το βάρος σε τέσσερα σφαιρικά τρίγωνα και το κατεβάζει σε τέσσερις κίονες. Ανάμεσά τους δεν μένει τοίχος. Μένει χώρος.

Δείτε το ντοκιμαντέρ

Το ψηφιδωτό της νοτιοδυτικής εισόδου: η ένθρονη Θεοτόκος ανάμεσα στον Κωνσταντίνο, που προσφέρει την Πόλη, και τον Ιουστινιανό, που προσφέρει τον ναό.

Χίλια χρόνια αργότερα, το Μπλε Τζαμί απέναντι δοκίμασε το ίδιο με τέσσερις κολόνες πέντε μέτρων διαμέτρου η καθεμία. Έβγαλε τρούλο 23,5 μέτρων — μικρότερο, με πολύ περισσότερο υλικό. Η μία λύση είναι εξίσωση. Η άλλη είναι πέτρα.

Ογδόντα χιλιάδες κυβικά κάτω από την πόλη

Η Βασιλική Στέρνα: 138 επί 64 μέτρα, 336 κίονες, 80.000 κυβικά μέτρα νερού (532 μ.Χ.).

Την ίδια χρονιά, λίγα μέτρα πιο πέρα, ο ίδιος αυτοκράτορας έχτισε μια δεξαμενή 138 επί 64 μέτρα: 336 κίονες, χωρητικότητα 80.000 κυβικά μέτρα. Οι κίονες προέρχονται όλοι από παλαιότερα κτίρια — γι' αυτό κανένας δεν ταιριάζει με τον διπλανό του. Το νερό ερχόταν από τη Θράκη, δεκαεννιά χιλιόμετρα μακριά, και καθάριζε μόνο του καθώς κατακαθόταν.

Μία από τις δύο Κεφαλές Μέδουσας, τοποθετημένη ανάποδα στη βάση κίονα. Ο κίονας πατάει κυριολεκτικά επάνω της.

Μετά την Άλωση η στέρνα ξεχάστηκε για περίπου εκατόν πενήντα χρόνια. Οι κάτοικοι ήξεραν μόνο ότι σκάβοντας πηγάδι στο πάτωμα του σπιτιού τους έβγαζαν νερό. Κάποιοι έπιαναν και ψάρια.

Το στενό που δεν επιτρέπεται να κλείσει

Η γέφυρα του Βοσπόρου (1973): άνοιγμα 1.074 μέτρων, και τα δύο πόδια στη στεριά — ένα σε κάθε ήπειρο.

Η πρώτη γέφυρα του Βοσπόρου γεφυρώνει 1.074 μέτρα χωρίς κανένα βάθρο μέσα στο νερό. Ο λόγος δεν είναι αισθητικός: με τη Σύμβαση του Μοντρέ τα νερά θεωρούνται διεθνής δίοδος. Το στενό δεν κλείνει.

Το ίδιο πρόβλημα, με άλλα υλικά, επιστρέφει σε κάθε εποχή αυτής της πόλης. Η αλυσίδα που έκλεινε το Χρυσό Κέρας δεν ήταν τεντωμένη — επέπλεε σε οκτώ σχεδίες και ανεβοκατέβαινε με βαρούλκα• δούλεψε επτακόσια χρόνια και το 1453 δεν έσπασε ποτέ, γιατί ο Μωάμεθ Β΄ πέρασε τα πλοία του από τη στεριά. Και στο τέλος, η στέγη του νέου αεροδρομίου: πάνω από ένα εκατομμύριο τετραγωνικά μέτρα κάτω από μία ενιαία στέγη, που λύνει ακριβώς το ίδιο πρόβλημα με το 537 — με χωρικό δικτύωμα από χάλυβα αντί για τούβλο.

Ανάμεσά τους, η ελληνική Πόλη: το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην έκτη κατά σειρά έδρα του, η Σφραγισμένη Πύλη κλειστή από το 1821, και η Μεγάλη του Γένους Σχολή σήμερα χωρίς μαθητές. Πάνω από 100.000 Έλληνες ζούσαν εδώ μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα. Σήμερα λιγότεροι από 2.000.

Το ντοκιμαντέρ τα βάζει όλα στη σειρά, γυρισμένα επί τόπου τον Απρίλιο. Κλείνει με ερώτημα αντί για συμπέρασμα: κάθε εποχή είχε ένα φυσικό πρόβλημα να λύσει και αυτή η πόλη τα έλυσε όλα — ποιο λύνουμε εμείς σήμερα, που κάποιος άλλος θα συνεχίσει σε 1.500 χρόνια;

Το ντοκιμαντέρ «Κωνσταντινούπολη: 1.500 Χρόνια Engineering» (30΄), StrataReel by Evangelos: https://youtu.be/Na2mUjltjkE