Απειλή για τη διεθνή ανάπτυξη το χρέος-ρεκόρ

Επί δεκαετίες, το υψηλό χρέος βάραινε τις φτωχότερες χώρες του πλανήτη. Τώρα, όμως, πηγή του ασταμάτητου δανεισμού είναι κατά κατά κύριο λόγο μερικά από τα πλουσιότερα κράτη του πλανήτη. 

Το χρέος των ΗΠΑ, Γαλλία, Βρετανίας, Ιταλίας και Ιαπωνίας -που βρίσκεται κοντά ή πάνω από ιστορικά υψηλό επίπεδο- απειλεί την ανάπτυξη και αυξάνει διεθνώς την οικονομική αβεβαιότητα. Εσωτερικά, σημαίνει ότι οι χώρες αυτές πρέπει να καλύψουν τους τόκους εξυπηρέτησης του χρέους με χρήματα που υπό άλλες συνθήκες θα κατέληγαν σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, δρόμους, δημόσια στέγαση, τεχνολογική ανάπτυξη ή εκπαίδευση.

Στο μεταξύ, η δίψα για περισσότερα δάνεια ανέβασε το κόστος δανεισμού, με αποτέλεσμα να αποτελεί όλο και μεγαλύτερο μερίδιο της φορολογίας. Ενδέχεται μάλιστα να ανεβάσει και το κόστος των δανείων για επιχειρήσεις, καταναλωτές και αγορά αυτοκινήτου, των στεγαστικών ή των πιστωτικών καρτών, επιταχύνοντας και τον πληθωρισμό.

Σύμφωνα με τους NYT, πιθανώς το πιο ανησυχητικό είναι ότι το χρέος περιορίζει την αντίδραση μίας κυβέρνησης σε έκτακτες περιστάσεις, ακόμα κι αν πρόκειται για μία σχετικά σταθερή οικονομία με χαμηλή ανεργία. Αν συμβεί μία οικονομική κρίση, πανδημία ή πόλεμος, αν προκύψει ανάγκη στήριξης των κοινωνικών υπηρεσιών ή της ανεργίας λόγω καιρικών φαινομένων ή τεχνητής νοημοσύνης, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ξοδέψουν γρήγορα και αδρά. 

Κι όμως, πλέον έξι χώρες από την ομάδα των επτά μεγαλύτερων οικονομιών (G7) έχουν χρέος άνω του 100% του ΑΕΠ. 

Στο μεταξύ, εντείνονται οι πιέσεις από το δημογραφικό και την αργή ανάπτυξη. Σε Ευρώπη, Βρετανία και Ιαπωνία, η γήρανση του πληθυσμού έχει ανεβάσει το κόστος περίθαλψης και συνταξιοδοτικού, ενώ ο αριθμός των εργαζομένων που παρέχουν την αντίστοιχη φορολογία έχει μειωθεί. Η ανάγκη για υποδομές και ανεπτυγμένη τεχνολογία αυξάνει περαιτέρω το κρατικό κόστος. Τέλος, ο κόσμος γίνεται πιο επικίνδυνος: κλιμακώνονται οι εντάσεις ΗΠΑ-Κίνας, η Ρωσία παίρνει όλο και πιο επιθετική στάση απέναντι στην Ευρώπη και ο Αμερικανός πρόεδρος γίνεται εχθρικός απέναντι σε εταίρους.

Οι περισσότερες χώρες στήριξαν σημαντικά την Ουκρανία με δισεκατομμύρια δολάρια και αύξησαν τις αμυντικές τους δαπάνες, ενώ τα μέλη του ΝΑΤΟ αποφάσισαν να αφιερώσουν 5% του ΑΕΠ τους στην άμυνα. Αντίστοιχα και η Ιαπωνία, της οποίας του χρέος είναι τουλάχιστον 200% του ΑΕΠ, αυξάνει σημαντικά τις στρατιωτικές της δαπάνες. 

Καμία χώρα δεν έχει ανοσία στους κινδύνους

Την περασμένη εβδομάδα αναδύθηκε το σενάριο βαθύτερης κρίσης, όταν η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Sanae Takaichi, ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά πρόωρες εκλογές. Το κόμμα της, αλλά και τα κόμματα της αντιπολίτευσης, έχουν δεσμευτεί να αυξήσουν τις δαπάνες και να χαμηλώσουν τη φορολογία. Η ανακοίνωση της Takaichi ταρακούνησε τους επενδυτές, που άρχισαν να ξεπουλούν ομόλογα, με αποτέλεσμα οι αποδόσεις να εκτιναχθούν. Ο φόβος επεκτάθηκε και σε άλλες αγορές. Ο Ken Griffin, επικεφαλής του hedge fund Citadel, χαρακτήρισε το ξεπούλημα ως «προειδοποίηση» για άλλες χώρες με υψηλό χρέος, όπως οι ΗΠΑ, επισημαίνοντας ότι ούτε η μεγαλύτερη και ισχυρότερη οικονομία δεν έχει ανοσία στους κινδύνους. 

Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι η φερεγγυότητα των ΗΠΑ αμφισβητήθηκε τον περασμένο Απρίλιο, όταν λόγω των συνεχών αλλαγών του Trump στους δασμούς εκτινάχθηκαν ξαφνικά οι αποδόσεις των ομολόγων. Βέβαια, τα αμερικανικά ομόλογα εξακολουθούν να αποτελούν ένα επενδυτικό καταφύγιο εν μέσω αστάθειας. Ωστόσο, οι απρόβλεπτες οικονομικές πολιτικές και οι εμπορικοί πόλεμοι του Trump ευθύνονται για την αστάθεια αυτής της περιόδου στο χρέος. Στις ΗΠΑ ανέρχεται τώρα στα 38 τρισ. δολάρια, περίπου στο 125% του ΑΕΠ. 

Μάλιστα, οι αναλυτές εκτιμούν ότι ο Λευκός Οίκος θα ξοδέψει περισσότερο τον επόμενο χρόνο λόγω των επερχόμενων ενδιάμεσων εκλογών. Οι καθαρές πληρωμές τόκων τριπλασιάστηκαν την τελευταία πενταετία, φτάνοντας περίπου το 1 τρισ. δολάρια. Πλέον αποτελούν το 15% των δαπανών των ΗΠΑ, το δεύτερο μεγαλύτερο έξοδο μετά την κοινωνική ασφάλεια. Μιλώντας στους NYT, o συγγραφέας William J. Gale προειδοποίησε ότι η προοπτική περαιτέρω αύξησης του χρέους απειλεί τον ρόλο της χώρας ως οικονομικού ηγέτη και υπονομεύει την επενδυτική εμπιστοσύνη στα κρατικά ομόλογα και το δολάριο. Επίσης, αυξάνει το βάρος στα παιδιά και τα εγγόνια αυτής της γενιάς: «Οσο περισσότερο καταναλώνεις τώρα, τόσο λιγότερο μπορείς να καταναλώνεις αργότερα», είπε χαρακτηριστικά.

ΝΥΤ