Ενοικιαστές με κατοικίδια: Οι «ανεπιθύμητοι» της αγοράς ακινήτων

Στην ήδη επιβαρυμένη αγορά κατοικίας των μεγάλων αστικών κέντρων, ένας νέος, αθέατος αποκλεισμός λαμβάνει διαστάσεις κοινωνικής κρίσης. Χιλιάδες ενοικιαστές στην Ελλάδα έρχονται αντιμέτωποι με μια απαράβατη, αν και συχνά παράνομη, συνθήκη: «χωρίς κατοικίδια».

Το παράδοξο είναι ότι η άρνηση αυτή δεν περιορίζεται σε παλαιές, ιδιότροπες κανονιστικές διατάξεις πολυκατοικιών, αλλά αποτυπώνεται πλέον ως ρητός όρος σε ιδιωτικά μισθωτήρια συμβόλαια, αγνοώντας επιδεικτικά το σύγχρονο νομοθετικό πλαίσιο που προστατεύει το δικαίωμα στη συμβίωση με ζώα συντροφιάς.

Το νομοθετικό δίχτυ που αποδείχθηκε διάτρητο

Ο νόμος 4830/2021 (πρόγραμμα «Άργος») υπήρξε σαφής: καμία κανονιστική διάταξη πολυκατοικίας δεν μπορεί να απαγορεύσει τη διατήρηση ζώων συντροφιάς, εφόσον τηρούνται οι κανόνες υγιεινής και κοινής ησυχίας. Μάλιστα, ο νόμος ορίζει ότι επιτρέπεται η διατήρηση τουλάχιστον δύο ζώων ανά διαμέρισμα.

Ωστόσο, η πραγματικότητα στις αγγελίες ακινήτων κινείται σε παράλληλο σύμπαν. Οι ιδιοκτήτες ακινήτων, εκμεταλλευόμενοι τη δραματική δυσαναλογία προσφοράς και ζήτησης, χρησιμοποιούν την «ελευθερία των συμβάσεων» ως δούρειο ίππο για να επιβάλλουν απαγορεύσεις που ο νόμος ουσιαστικά έχει καταργήσει.

Το νομικό κενό δεν έγκειται στην έλλειψη διατάξεων, αλλά στην αδυναμία ελέγχου της προσυμβατικής φάσης, εκεί όπου ο ενοικιαστής απορρίπτεται με την πρώτη ερώτηση για την ύπαρξη σκύλου ή γάτας.

Η ψυχολογική πίεση και ο κοινωνικός αποκλεισμός

Για έναν ιδιοκτήτη-κηδεμόνα ζώου, η αναζήτηση στέγης μετατρέπεται σε μια ταπεινωτική διαδικασία «απολογίας». Μαρτυρίες ενοικιαστών περιγράφουν μια αγορά που τους αντιμετωπίζει ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας, υποχρεώνοντάς τους συχνά να αποκρύπτουν την ύπαρξη του κατοικιδίου τους ή να δέχονται αυθαίρετες αυξήσεις στο μίσθωμα ως «εγγύηση» για πιθανές φθορές.

Η κατάσταση αυτή δημιουργεί ένα επικίνδυνο κοινωνικό φαινόμενο: την εγκατάλειψη ζώων λόγω αδυναμίας εύρεσης στέγης.

Όταν ένας ιδιοκτήτης-κηδεμόνας βρίσκεται προ του διλήμματος «άστεγος ή χωρίς το ζώο μου», η απόγνωση γίνεται ο κύριος σύμβουλος, πλήττοντας άμεσα τη φιλοζωική κουλτούρα που η πολιτεία διατείνεται ότι θέλει να καλλιεργήσει.

Το επιχείρημα της φθοράς και η στρέβλωση της ιδιοκτησίας

Από την πλευρά των εκμισθωτών, το επιχείρημα παραμένει σταθερό και αφορά την προστασία της περιουσίας τους από υποτιθέμενες φθορές ή οχλήσεις. Πρόκειται όμως για μια γενικευμένη προκατάληψη που δεν λαμβάνει υπόψη ότι η ευθύνη για οποιαδήποτε ζημιά βαραίνει ούτως ή άλλως τον ενοικιαστή, βάσει του Αστικού Κώδικα.

Η άρνηση μίσθωσης σε ιδιοκτήτες-κηδεμόνες ζώων συνιστά μια μορφή αυθαίρετης διάκρισης, παρόμοια με εκείνες που αφορούν την οικογενειακή κατάσταση ή την καταγωγή, οι οποίες σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ελέγχονται αυστηρά από τις αρχές προστασίας του καταναλωτή.

Στην Ελλάδα, η έλλειψη ενός φορέα που θα μεσολαβεί και θα διασφαλίζει την εφαρμογή του νόμου στις μισθώσεις, αφήνει το πεδίο ελεύθερο για την επιβολή «συμβολαίων υποταγής».

Αναζητώντας τη χρυσή τομή

Η επίλυση του προβλήματος απαιτεί κάτι περισσότερο από έναν απλό νόμο στα χαρτιά. Απαιτεί τη δημιουργία ενός πλαισίου που θα προστατεύει τον ενοικιαστή από καταχρηστικούς όρους κατά τη στιγμή της υπογραφής, αλλά και τη διευκόλυνση των ιδιοκτητών μέσω ασφαλιστικών δικλείδων για την κάλυψη τυχόν ζημιών.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η θέσπιση «pet deposits» (εγγυήσεων για κατοικίδια) ή η υποχρεωτική ασφάλιση αστικής ευθύνης του ιδιοκτήτη-κηδεμόνα ζώου θα μπορούσαν να αμβλύνουν τις ανησυχίες των εκμισθωτών.

Μέχρι τότε, η εγχώρια αγορά ακινήτων θα παραμένει ένας εχθρικός χώρος για εκατομμύρια οικογένειες που θεωρούν τα ζώα τους ισότιμα μέλη, αναγκάζοντάς τις να επιβιώνουν σε μια γκρίζα ζώνη μεταξύ νομιμότητας και αυθαιρεσίας.

Ως εκ τούτου η κατοικία είναι δικαίωμα, όχι προνόμιο για όσους δεν έχουν κατοικίδιο. Όσο η πολιτεία επιτρέπει στους ιδιοκτήτες ακινήτων να νομοθετούν αυτοσχέδια πάνω στα συμβόλαια, η προστασία των ζώων συντροφιάς θα παραμένει μια ημιτελής υπόσχεση.

Η πραγματική φιλοζωία δεν κρίνεται μόνο στα μητρώα και το DNA, αλλά στη δυνατότητα ενός πολίτη να στεγάσει την οικογένειά του (τετράποδη και μη) χωρίς να χρειάζεται να ζητήσει συγγνώμη.