Ηλεκτροσόκ α λα ιταλικά στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας

«Καμπανάκια» χτύπησε στην ενεργειακή αγορά της Ευρώπης η απόφαση-βόμβα της Ιταλίας να προχωρήσει σε παρεμβάσεις για τη μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, που ανατρέπουν το βασικό μοντέλο λειτουργίας της ευρωπαϊκής αγοράς, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στις διασυνδεδεμένες αγορές. Η Ιταλία έχει από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας, διότι το μείγμα ηλεκτροπαραγωγής της στηρίζεται κατά βάση στο φυσικό αέριο, η παραγωγή του οποίου επιβαρύνεται πανευρωπαϊκά από το κόστος δικαιωμάτων εκπομπών CO2.

Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, οι τιμές ρεύματος στις χονδρεμπορικές αγορές της Ευρώπης προκύπτουν βάσει του μοντέλου της οριακής τιμής, δηλαδή της ακριβότερης μονάδας που μπαίνει στο σύστημα για να καλύψει κάθε φορά τη ζήτηση που συνήθως είναι η παραγωγή των μονάδων φυσικού αερίου, λόγω της επιβάρυνσης από το κόστος CO2 που καθιερώθηκε ως μηχανισμός για τη στροφή από τα ορυκτά καύσιμα στις ΑΠΕ. Το μοντέλο αυτό που παρήγαγε τα αποκαλούμενα «ουρανοκατέβατα» κέρδη την περίοδο της ενεργειακής κρίσης και η κατάργησή του αποτέλεσε μία από τις βασικές προτάσεις της έκθεσης Ντράγκι για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης που έχει ανοίξει στο εσωτερικό της Ευρώπης,  με την Κομισιόν να θέτει την αναθεώρησή του σε δημόσια διαβούλευση.

Η κυβέρνηση Μελόνι σε μια πρωτόγνωρη κίνηση για τα ευρωπαϊκά δεδομένα προχωράει ουσιαστικά στην κατάργησή του με μια παρέμβαση που συνδέεται άμεσα με το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας ρύπων (ETS). Το μέτρο που ανακοίνωσε η ιταλική κυβέρνηση προβλέπει αποζημίωση των μονάδων φυσικού αερίου για το κόστος των CO2 με ένα κονδύλι που θα διαθέσει από τον κρατικό προϋπολογισμό. Με την κίνηση αυτή οι τιμές ρεύματος υπολογίζεται ότι θα μειωθούν κατά 30-40 ευρώ/ MWH, ενισχύοντας τους προϋπολογισμούς νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Η ιταλική αγορά από εισαγωγική σήμερα αναμένεται να μετατραπεί σε εξαγωγική, επηρεάζοντας τις διασυνδεδεμένες αγορές μεταξύ των οποίων και την Ελλάδα, αν και η δυναμικότητα της διασύνδεσης μεταξύ των δύο χωρών είναι περιορισμένη (500 ΜW). Oι ιταλικές παρεμβάσεις έχουν χτυπήσει συναγερμό σε όλη την Ευρώπη, αφού ουσιαστικά ανατρέπουν το βασικό μοντέλο λειτουργίας της ευρωπαϊκής αγοράς με επιχειρήσεις και φορείς να αναμένουν τις αμέσως επόμενες ημέρες εξελίξεις σε σχέση με τη στάση της Κομισιόν. Τα μέτρα, σύμφωνα με παράγοντες της ελληνικής αγοράς, προσκρούουν στο πλαίσιο των κρατικών ενισχύσεων. Προβληματισμοί εκφράζονται και για πιθανές αντιδράσεις στο εσωτερικό της Ιταλίας, αφού οι φορολογούμενοι πολίτες της χώρας θα επιδοτούν μέσω του κρατικού προϋπολογισμού φθηνή ενέργεια για καταναλωτές γειτονικών χωρών.

Η συγκυρία, τέλος, που ανακοινώθηκαν τα μέτρα, εν μέσω της μεγάλης συζήτησης που έχει ανοίξει για την αναθεώρηση του μοντέλου οριακής τιμολόγησης και του ETS, προκαλεί ανησυχίες για το ενδεχόμενο την ιταλική πρωτοβουλία να ακολουθήσουν κι άλλες χώρες της Ε.Ε. Οι ανησυχίες συνδέονται και με την αμφισβήτηση του ETS από τον Γερμανό καγκελάριο Μερτς, ο οποίος έθεσε πρόσφατα θέμα περιορισμού ή κατάργησής του επικαλούμενος την υπέρμετρη επιβάρυνση για τη βιομηχανία. Οι τοπικοί έμποροι, σύμφωνα με το Bloomberg, επανατοποθετήθηκαν με αφορμή τη νομοθετική πρωτοβουλία και οι προθεσμιακές τιμές για το επόμενο έτος υποχώρησαν κατά 15% αυτόν τον μήνα.

Η ιταλική κυβέρνηση ανακοίνωσε επίσης την αύξηση του περιφερειακού εταιρικού φόρου για τις επιχειρήσεις του ενεργειακού κλάδου κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες (από περίπου 3,9% σε 5,9%) προσβλέποντας σε έσοδα 1 δισ. ευρώ το 2028, τα οποία θα κατευθυνθούν επίσης για τη μείωση των λογαριασμών ρεύματος.