Μέτρα στήριξης έναντι του πολέμου: Γιατί η Αθήνα θέλει τη ρήτρα διαφυγής

Δημοσιονομικό «οξυγόνο» θα χρειαστεί να αναζητήσει η κυβέρνηση σε περίπτωση παράτασης ή κλιμάκωσης του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Τα έκτακτα μέτρα που ανακοινώθηκαν την περασμένη εβδομάδα προς αναχαίτιση των επιπτώσεων από την κρίση –με επίκεντρο τις μειώσεις στις τιμές των καυσίμων– έχουν δημοσιονομικό κόστος 300 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με πρώτες εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου, υπάρχει περιθώριο για ένα ακόμη πακέτο μικρότερου μεγέθους, το οποίο θα μπορούσε να διατεθεί χωρίς να ξεπεραστεί το ανώτατο όριο αύξησης δαπανών.

Αν όμως παραστεί ανάγκη για επιπλέον μέτρα, θα είναι αναγκαία η λήψη ευρωπαϊκών αποφάσεων. Η Ελλάδα, μολονότι διαθέτει τους πόρους –βάσει της υπεραπόδοσης των δημόσιων οικονομικών και των υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων των τελευταίων ετών– περιορίζεται από την πορεία καθαρών δαπανών που έχει συμφωνηθεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία προβλέπει ετήσια αύξηση 3%-3,7% για την περίοδο 2025-2028. Εξ ου και μαζί με μια μικρή ομάδα χωρών της Ε.Ε. συνεχίζει να θέλει τη «ρήτρα διαφυγής» από το Σύμφωνο Σταθερότητας.

Σε αυτή τη φάση, εναντίον της ενεργοποίησης της ρήτρας τάσσονται οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, παραμένοντας επιφυλακτικοί μετά τις αλλεπάλληλες κρίσεις των τελευταίων ετών. Με σημείωμα προς το Eurogroup που συνεδρίασε την περασμένη Παρασκευή, η Κομισιόν απέρριψε το μέτρο ως ακατάλληλο, λέγοντας ότι η γενική ρήτρα διαφυγής μπορεί να ενεργοποιηθεί μόνο σε περίπτωση σοβαρής ύφεσης. Αναγνώρισε μεν ότι οι κίνδυνοι για τις προοπτικές της Ε.Ε. έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες εβδομάδες, αλλά έκρινε ότι σε αυτό το στάδιο δεν υπάρχει τέτοια απειλή. Υπενθύμισε, άλλωστε, ότι έχει ήδη ενεργοποιηθεί η εθνική ρήτρα διαφυγής σε αρκετές χώρες –συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας– για τις αμυντικές δαπάνες.

Σε δήλωσή του μετά την ολοκλήρωση του Eurogroup, ο επίτροπος Οικονομίας της Ε.Ε. Βάλντις Ντομπρόβσκις άφησε να εννοηθεί ότι υπάρχει ήδη κάποια δημοσιονομική ευελιξία στους υφιστάμενους κανόνες και συνεπώς δεν χρειάζεται σε αυτή τη φάση η Ε.Ε. να κινηθεί σε έκτακτους μηχανισμούς. Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και ο διευθύνων σύμβουλος του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, Πιερ Γκραμένια, προειδοποιώντας ότι οι αγορές ενδέχεται να αντιδράσουν έντονα σε υπερβολική χαλάρωση της δημοσιονομικής πολιτικής. «Αν και η γενική ρήτρα διαφυγής προσέφερε ουσιαστική ευελιξία στο παρελθόν, η περαιτέρω χρήση εξαιρέσεων για τις σημερινές πιέσεις ενδέχεται να δυσκολέψει αργότερα την επιστροφή στους κανονικούς δημοσιονομικούς κανόνες», σημείωσε.

Την ίδια θέση πήρε την περασμένη εβδομάδα και η επικεφαλής της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, λέγοντας ότι υπάρχει επείγουσα ανάγκη για τόνωση της οικονομίας της Ευρωζώνης με ταυτόχρονη διατήρηση υγιών δημόσιων οικονομικών. «Τυχόν δημοσιονομικές παρεμβάσεις για το ενεργειακό σοκ θα πρέπει να είναι προσωρινές, στοχευμένες και προσαρμοσμένες στις συνθήκες», τόνισε.

Αλλωστε, πέραν των θεσμών, σε αυτή τη φάση δεν υπάρχει συναίνεση ούτε στην Ευρώπη, καθώς ορισμένες οικονομίες δεν έχουν τις δημοσιονομικές αντοχές και άλλες είναι διατεθειμένες να μιλήσουν μόνο για στοχευμένη και περιορισμένη δημοσιονομική ευελιξία. Εκτός της Ελλάδας, υπέρ μεγαλύτερου δημοσιονομικού χώρου φαίνεται να τάσσονται η Ιταλία και η Ισπανία, ενώ η Γερμανία εμφανίζεται πιο επιφυλακτική, θέλοντας να αποφύγει μια «λευκή επιταγή» για κάθε είδους παροχές. Αντιθέτως, η Γαλλία, φοβούμενη περαιτέρω εκτροχιασμό του δημοσιονομικού της ελλείμματος, δείχνει να συντάσσεται αρνητικά, μαζί με το βόρειο μπλοκ.

Μιλώντας στη συνέντευξη Τύπου του Eurogroup, ο πρόεδρός του Κυριάκος Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι τα μέτρα που εφαρμόζονται τώρα είναι εντός των ευρωπαϊκών πλαισίων. Επεσήμανε όμως ότι «η λέξη κλειδί αυτής της κρίσης είναι η αβεβαιότητα. Αυτά που θα καθορίσουν τις μελλοντικές πολιτικές απαντήσεις ακόμη και στο εγγύς μέλλον θα είναι η διάρκεια, το βάθος και η ένταση αυτής της κρίσης».