Οι απαντήσεις πίσω από τις αυξήσεις των συντάξεων

Το 2023 θα έχουμε, έπειτα από 12 και πλέον χρόνια, σημαντικές αυξήσεις στις κύριες συντάξεις. Δεν είναι μόνο το χρονικό διάστημα που μας χωρίζει από την τελευταία εφαρμογή αυξήσεων, αλλά και ένα εντελώς νέο συνταξιοδοτικό σύστημα. Ετσι η εφαρμογή των αυξήσεων καθίσταται μια απαιτητική άσκηση για τις υπηρεσίες και τα ηλεκτρονικά συστήματα του E-ΕΦΚΑ.

Στον νόμο 4387/2016, όπως αυτός έχει διαμορφωθεί και ισχύει σήμερα, απαιτείται ένας συνδυασμός διατάξεων ώστε να περιγραφεί ο εν λόγω μηχανισμός.

Ξεκινώντας από την εθνική σύνταξη, αυτή αναπροσαρμόζεται από τον συνδυασμό των άρθρων 7 και 14, ακολουθώντας τον ίδιο μηχανισμό που προβλέπεται για τη συνολική σύνταξη, δηλαδή τον μέσο όρο αύξησης του ΑΕΠ και του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή του προηγούμενου έτους. Αν υποθέσουμε ότι το 2022 αυτός θα διαμορφωθεί στο 7% (ας υποθέσουμε, 8% μέσος ετήσιος πληθωρισμός και 6% μέση πραγματική αύξηση του ΑΕΠ), τότε η εθνική σύνταξη θα αυξηθεί περίπου στα 411 ευρώ από 1.1.2023. Αυτό θα είναι το ποσό που θα λαμβάνει ο ήδη συνταξιούχος, αλλά και κάθε νέα σύνταξη θα εκδίδεται με αυτό το ποσό. Η διαδικασία αυτή είναι διαρκής: Εάν υποθέσουμε ότι το 2023 ο μέσος όρος ΑΕΠ και πληθωρισμού θα είναι 5%, τότε από το 2024 και εφεξής η εθνική σύνταξη θα διαμορφωθεί περίπου στα 432 ευρώ και ούτω καθεξής.

Η αύξηση των εθνικών συντάξεων θα συμπαρασύρει μια σειρά από μεγέθη τα οποία είναι «δεμένα» με αυτή: το πλαφόν των κύριων συντάξεων, τα κατώτατα όρια των συντάξεων λόγω θανάτου, αλλά και το επίδομα ανασφάλιστων υπερηλίκων αναπροσαρμόζεται προς τα πάνω.

Ας πάμε τώρα στο ανταποδοτικό κομμάτι της σύνταξης για το οποίο υπάρχει μια συζήτηση σχετικά με τον τρόπο αναπροσαρμογής του, με πολλούς ασφαλισμένους να συγχέουν τις συντάξεις του σήμερα με τις μελλοντικές συντάξεις (αιτήσεις συνταξιοδότησης μετά την 1.1.2023).

Εκ του νόμου προβλέπονται δύο διακριτοί μηχανισμοί αναπροσαρμογής στις πιέσεις του πληθωρισμού:

Ο πρώτος αφορά τις ήδη εκδοθείσες συντάξεις και περιγράφεται στο άρθρο 14 του ν. 4387/2016 και είναι, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, ο μέσος όρος του ρυθμού μεταβολής του ετήσιου ΑΕΠ και του ρυθμού μεταβολής του ετήσιου δείκτη τιμών καταναλωτή του προηγούμενου έτους.

Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος μηχανισμός που αφορά τις συντάξεις που εκδίδονται σε κάθε δεδομένη στιγμή και περιγράφεται στο άρθρο 8 του ν. 4387/2016. Κάθε νέος συνταξιούχος θα λάβει ανταποδοτική σύνταξη βάσει των συντάξιμων αποδοχών του. Οι συντάξιμες αποδοχές αναπροσαρμόζονται έως και το προηγούμενο της αποχώρησης έτος με βάση τη μεταβολή του μέσου γενικού δείκτη τιμών καταναλωτή.

Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι όλες οι συντάξεις (σημερινές και μελλοντικές) αυξάνονται, αλλά μέσω ενός διαφορετικού μηχανισμού. Οι υφιστάμενες συντάξεις θα λάβουν οι ίδιες αύξηση, ενώ οι μελλοντικές θα είναι αυξημένες γιατί οι συντάξιμες αποδοχές βάσει των οποίων θα τις υπολογίσουμε θα αυξηθούν με τον πληθωρισμό του 2023.

Είναι απολύτως λογικό να υπάρχει διακριτός μηχανισμός αναπροσαρμογής για τις υφιστάμενες συντάξεις και για όσες πρόκειται να εκδοθούν στο μέλλον. Και αυτό γιατί με την έκδοση της σύνταξης πρέπει να αποτυπωθεί η εικόνα της στιγμής και ο ασφαλισμένος από εργαζόμενος γίνεται πλέον συνταξιούχος. Από τη στιγμή που γίνεται συνταξιούχος η σύνταξή του θα πρέπει να αναπροσαρμόζεται στα μεγέθη της οικονομίας. Αντίθετα, οι αποδοχές εξελίσσονται διαχρονικά και πρέπει τη στιγμή έκδοσης της σύνταξης οι καταβληθείσες εισφορές να εκφραστούν σε σημερινές τιμές και να εκδοθεί η σύνταξη έχοντας ενσωματώσει την επίδραση του πληθωρισμού. Από εκεί και πέρα η σύνταξη θα αναπροσαρμόζεται.

Ας δώσουμε ένα παράδειγμα: Ενας ασφαλισμένος καταθέτει αίτηση συνταξιοδότησης το 2022. Εχει πληθωρισμένες (δηλαδή με ενσωματωμένη τη διαχρονική επίδραση του πληθωρισμού) συντάξιμες αποδοχές 1.500 ευρώ και 39 χρόνια υπηρεσίας. Αυτός ο ασφαλισμένος θα έχει σήμερα εθνική σύνταξη 384 ευρώ και ανταποδοτική 712 ευρώ, σύνολο 1.096 ευρώ. Η σύνταξη αυτή το 2023 λόγω του μηχανισμού αύξησης –έστω ότι θα είναι 7%– θα φτάσει στα 1.173 ευρώ (411 ευρώ+762 ευρώ).

Εστω ότι ο ίδιος ασφαλισμένος παραμένει για άλλο ένα έτος στην εργασία και συνταξιοδοτείται το 2023, έχοντας πλέον 40 έτη υπηρεσίας. Οι πληθωρισμένες του συντάξιμες αποδοχές (με πληθωρισμό έστω 8%) δεν είναι πλέον 1.500, αλλά 1.620 ευρώ, έχοντας ενσωματώσει και τον πληθωρισμό του 2022. Η σύνταξή του λοιπόν θα είναι 411 ευρώ (εθνική) και 812 ευρώ (ανταποδοτική), σύνολο 1.223 ευρώ. Αρα με ένα επιπλέον έτος δουλειάς θα λάβει το 2023 αυξημένη σύνταξη κατά 127 ευρώ μηνιαίως, αποτέλεσμα τόσο του πληθωρισμού (89 ευρώ) όσο και του αυξημένου συντελεστή αναπλήρωσης (επειδή έμεινε ένα χρόνο παραπάνω στην εργασία, 38 ευρώ). Θυμίζουμε ότι αν είχε βγει ένα χρόνο πριν, δηλαδή το 2022, το 2023, μετά και τη σύνταξή του θα είναι 1.173 ευρώ.

Ας δώσουμε και ένα δεύτερο παράδειγμα: Εχουμε 2 ασφαλισμένους (τον Α και τον Β) οι οποίοι το 2022 είχαν πληθωρισμένες τις ίδιες συντάξιμες αποδοχές, έστω 1.500 ευρώ. Ο Α έχει 40 έτη υπηρεσίας και συνταξιοδοτείται το 2022. Θα λάβει εθνική σύνταξη 384 ευρώ και ανταποδοτική 750,15, σύνολο 1.134,15. Το 2023, με πληθωρισμό 8% και ανάπτυξη 6%, θα λάβει αύξηση 7%, δηλαδή θα πάει στα 1.213,5. Ο Β έστω ότι βγαίνει το 2023, επίσης με 40 χρόνια. Οι συντάξιμες αποδοχές βάσει των οποίων θα υπολογιστεί η σύνταξή του είναι πλέον 1.620 ευρώ. Η σύνταξή του λοιπόν θα είναι 411 ευρώ και η ανταποδοτική 812,43, σύνολο 1.223,43 ευρώ. Αρα ο Β έχει το 2023 οριακά καλύτερη σύνταξη από τη σύνταξη του Α την ίδια χρονιά.

Είτε λοιπόν συγκρίνουμε τον ίδιο άνθρωπο είτε δύο διαφορετικούς ανθρώπους, οι συντάξεις που θα εκδοθούν το 2023 θα είναι καλύτερες από αυτές που εκδόθηκαν το 2022 και έλαβαν την αύξηση που εδώ για λόγους ανάλυσης υπολογίζουμε στο 7%.

Το 2023, παρ’ όλες τις αντιξοότητες που αντιμετωπίζει η ελληνική κοινωνία και οικονομία (διετής πανδημία, ενεργειακή κρίση), πάνω από 1,65 εκατ. συνταξιούχοι θα δουν αύξηση στις συντάξεις τους λόγω του μηχανισμού αναπροσαρμογής των συντάξεων που περιγράψαμε πιο πάνω. Συνδυασμένο με τα υπόλοιπα μέτρα (κατάργηση της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης, επίδομα Χριστουγέννων χαμηλοσυνταξιούχων, καταβολή 4ης δόσης για πάνω από 30 έτη ασφάλισης παλαιών συνταξιούχων), ο αριθμός των συνταξιούχων που θα έχουν τουλάχιστον μια αύξηση στα εισοδήματά τους προσεγγίζει τα 2,5 εκατομμύρια (σχεδόν 95% του συνόλου). Αυτή είναι και η απάντηση σε όσους αμφισβητούν τα νούμερα και τα γεγονότα.

* Η κ. Παυλίνα Καρασιώτου είναι Γενική Γραμματέας Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

** Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στην Καθημερινή της Κυριακής.