Βαρέα μέταλλα: Υπάρχει κίνδυνος με τα ελληνικά ψάρια;

Τι είναι τα βαρέα μέταλλα;

Είναι τα μέταλλα με μεγάλο ατομικό βάρος (μεγαλύτερο του σιδήρου) και περιλαμβάνουν τον μόλυβδο, το κάδμιο, το αρσενικό, τον υδράργυρο και το αλουμίνιο. Υπάρχουν στη φύση σε πολύ μικρές ποσότητες, αλλά σε μεγάλες ποσότητες παράγονται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, κυρίως τις βιομηχανικές.

Πώς βλάπτουν τον άνθρωπο;

Δεν διασπώνται στη φύση, συσσωρεύονται λοιπόν και έχουν τοξική δράση: προκαλούν νευρολογικά προβλήματα, βλάβες στα όργανα, μεταβολικά προβλήματα, έχουν καρκινογόνο δράση, όπως αναλύει η διατροφολόγος Ελένη Πέππα και εδώ. Για έναν ενήλικα 60 κιλών, τα ανώτατα επιτρεπτά όρια πρόσληψης βαρέων μετάλλων, όπως ορίζονται από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), σπανίως ξεπερνιούνται μέσω της κατανάλωσης ψαριών/θαλασσινών.

Πώς φτάνουν στο πιάτο μας;

Μπαίνοντας στην τροφική αλυσίδα. Αρχικά επικάθονται πάνω στον βυθό, στα φύκη και στο πλαγκτόν, και από εκεί στα ψάρια που τρέφονται με αυτά. Καθώς δεν μπορούν να διασπαστούν, η συγκέντρωση των βαρέων μετάλλων αυξάνεται όσο πιο ψηλά πηγαίνουμε στην τροφική αλυσίδα, καθώς τα ανώτερα ψάρια-θηρευτές τρέφονται με άλλα ψάρια ή οργανισμούς που έχουν διατραφεί με τα μολυσμένα – πλαγκτόν, φύκη κ.λπ.

Ποια ψάρια είναι περισσότερο επιβαρυμένα;

Αυτά που αλιεύονται σε αντίστοιχα επιβαρυμένα με βαρέα μέταλλα νερά και η επιβάρυνση είναι μεγαλύτερη σε είδη ψαριών που βρίσκονται στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας, δηλαδή είδη που είναι σαρκοφάγα. Τέτοια είναι οι τόνοι, οι ξιφίες, οι σολομοί. Ειδικότερα τα τονοειδή και οι ξιφίες που μετακινούνται σε μεγάλες αποστάσεις, ως μεταναστευτικά είδη, μπορεί να βρεθούν και να διατραφούν στη διάρκεια της ζωής τους και σε επιβαρυμένα νερά και, επομένως, είναι τα πιο επίφοβα. Επίσης περισσότερο επιβαρυμένα μπορεί να είναι ψάρια που ζουν και τρέφονται στον βυθό κοντά σε παράκτιες επιβαρυμένες περιοχές, όπως οι κόλποι μεγάλων οικισμών, λιμάνια κ.ά. – τέτοια ψάρια είναι π.χ. οι κέφαλοι ή οι κουτσομούρες.

Oσο μικρότερο το ψάρι, τόσο πιο ασφαλές;

Ναι. Τα μικρά ψάρια, π.χ. ο γαύρος ή η σαρδέλα, που ζουν τρία με τέσσερα χρόνια, και με το είδος διατροφής που κάνουν, δεν εμφανίζουν βιοσυσσώρευση.

Εχουμε επιβάρυνση από βαρέα μέταλλα στην Ελλάδα;

Επιβαρυμένες περιοχές στην Ελλάδα θεωρούνται ελάχιστες και είναι μόνο οι θάλασσες κοντά στα μεγάλα αστικά κέντρα (τα λιμάνια των μεγάλων πόλεων, π.χ. λιμάνι Πειραιά, Θεσσαλονίκης) ή πολύ συγκεκριμένες περιοχές με έντονη βιομηχανική δραστηριότητα (π.χ. Κόλπος της Ελευσίνας). Ωστόσο, στις περιοχές αυτές κατά κανόνα δεν υπάρχει επαγγελματική αλιευτική δραστηριότητα. Όπως γράφτηκε πιο πάνω, ο κύριος παράγοντας είναι το είδος της ανθρώπινης δραστηριότητας στην περιοχή. Σίγουρα το βάθος της θάλασσας και τα ρεύματα μπορούν να παίξουν κάποιον ρόλο, αλλά τα βαρέα μέταλλα, ακριβώς επειδή είναι βαριά μόρια, δεν μετακινούνται και δεν διασπείρονται έξω από τις περιοχές όπου ο άνθρωπος τα αποθέτει. Γενικά, λοιπόν, οι ελληνικές θάλασσες είναι πολύ καθαρές. Ακόμα και αν κάποια βιομηχανία στην Ελλάδα ρυπαίνει, η έκταση δεν είναι μεγάλη, δεν έχουμε δηλαδή τα φαινόμενα του Μπανγκλαντές ή της Ινδίας, όπου η επιβάρυνση είναι εκτεταμένη.

Πόσο επιβαρυμένη είναι η Μεσόγειος γενικά;

Μελέτες δείχνουν ότι τα θαλασσινά ψάρια από τη Μεσόγειο περιέχουν συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων κάτω από τα όρια ασφαλείας.

Τι να προσέχουν οι καταναλωτές;

Καλό είναι να προτιμούν ελληνικά αλιεύματα, προϊόντα γνωστής προέλευσης, να διατηρούν ποικιλία στη διατροφή τους και να περιορίζουν την κατανάλωση μεγάλων θηρευτών (καρχαριοειδή, ξιφίας, τόνος, κ.λπ.), ιδιαίτερα οι εγκυμονούσες και τα παιδιά. Συμπερασματικά, η κατανάλωση θαλασσινών είναι ασφαλής και ωφέλιμη, αρκεί να τηρούνται βασικοί κανόνες επιλογής και ποικιλίας.