Παρέμβαση του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών για τον ιό του Δυτικού Νείλου-Πρωτοφανής έξαρση

Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιδιαίτερα έντονη περίοδο κυκλοφορίας του ιού του Δυτικού Νείλου, με την Αττική να βρίσκεται στο επίκεντρο και τις υγειονομικές αρχές να προειδοποιούν για αυξημένο αριθμό περιστατικών τις επόμενες εβδομάδες.

Μέχρι τις 12 Αυγούστου έχουν καταγραφεί στη χώρα 110 κρούσματα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου, εκ των οποίων τα 81 παρουσίασαν εκδηλώσεις από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα και τα 29 ήπιες εκδηλώσεις.

Τα περιστατικά έχουν εντοπιστεί σε 39 δήμους και 14 Περιφερειακές Ενότητες, σε Αττική, Θεσσαλία, Κεντρική Μακεδονία και Πελοπόννησο. Τα στοιχεία του ΕΟΔΥ δείχνουν ότι μόνο την τελευταία εβδομάδα καταγράφηκαν 45 νέα εγχώρια κρούσματα, γεγονός που αποτυπώνει τον ταχύ ρυθμό εξάπλωσης του ιού μέσα στον Αύγουστο.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών εκφράζει την έντονη ανησυχία του για την αυξημένη κυκλοφορία του ιού του Δυτικού Νείλου στην Αττική κατά τη φετινή περίοδο και επισημαίνει ότι η επιδημιολογική εικόνα επιβάλλει την άμεση ενίσχυση των μέτρων πρόληψης και καταπολέμησης των κουνουπιών.

«Η ίδια η επιδημιολογική εικόνα δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για την επάρκεια, τον έγκαιρο σχεδιασμό και την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων κουνουποκτονίας που εφαρμόστηκαν στην Αττική», αναφέρει ο ΙΣΑ. Τονίζει ότι «η αντιμετώπιση του ιού του Δυτικού Νείλου δεν μπορεί να βασίζεται σε αποσπασματικούς ψεκασμούς ή σε παρεμβάσεις που εντείνονται αφού έχει ήδη καταγραφεί κυκλοφορία του ιού και ανθρώπινα κρούσματα».

Σύμφωνα με τον ΙΣΑ «οι ψεκασμοί θα πρέπει να ξεκινούν έγκαιρα, ήδη από τις αρχές του έτους, με συστηματικές δράσεις προνυμφοκτονίας στις εστίες αναπαραγωγής, πριν οι προνύμφες εξελιχθούν σε ενήλικα κουνούπια. Απαιτείται ολοκληρωμένη στρατηγική διαχείρισης των κουνουπιών, η οποία πρέπει να ξεκινά εγκαίρως, πριν από την περίοδο υψηλής κυκλοφορίας τους, να στηρίζεται σε συστηματική εντομολογική επιτήρηση και να προσαρμόζεται άμεσα στα επιδημιολογικά δεδομένα».

Ο ΙΣΑ επισημαίνει ότι η έγκαιρη και οργανωμένη πρόληψη από τους αρμόδιους φορείς της Πολιτείας αποτελεί το σημαντικότερο ανάχωμα απέναντι στην εξάπλωση του ιού του Δυτικού Νείλου. «Όταν τα προγράμματα καταπολέμησης των κουνουπιών δεν εφαρμόζονται έγκαιρα, συστηματικά και με τον απαιτούμενο συντονισμό, το βάρος της προστασίας μεταφέρεται αναπόφευκτα στον ίδιο τον πολίτη και στα μέτρα ατομικής προφύλαξης», αναφέρει ο ΙΣΑ.

Η διάσταση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς δεν υπάρχει ειδική αντιική θεραπεία για τη λοίμωξη από τον ιό του Δυτικού Νείλου ούτε εμβόλιο για τον άνθρωπο, επισημαίνει ο ΙΣΑ.

«Η έντονη κυκλοφορία του ιού του Δυτικού Νείλου στην Αττική αποτελεί ένα σοβαρό καμπανάκι για τη Δημόσια Υγεία. Δεν αρκεί να κινητοποιούμαστε όταν εμφανιστούν τα κρούσματα. Η καταπολέμηση των κουνουπιών πρέπει να βασίζεται σε ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο, ολοκληρωμένο και έγκαιρο σχέδιο που ξεκινά πολλούς μήνες πριν από την κορύφωση της δραστηριότητάς τους. Ιδιαίτερη σημασία έχει η συστηματική προνυμφοκτονία στις αρχές του έτους, η χαρτογράφηση και εξάλειψη των εστιών αναπαραγωγής, η συνεχής παρακολούθηση των πληθυσμών των κουνουπιών και οι έγκαιρες, στοχευμένες παρεμβάσεις στις περιοχές αυξημένου κινδύνου», αναφέρει ο πρόεδρος του ΙΣΑ Γιώργος Πατούλης.

Ο ΙΣΑ καλεί τους πολίτες και ιδιαίτερα όσους ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες να τηρούν με συνέπεια τα μέτρα ατομικής προστασίας και τις αρμόδιες αρχές να εντείνουν άμεσα και συντονισμένα τις δράσεις πρόληψης.

Για την ατομική προστασία συνιστώνται:

* χρήση εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών στο ακάλυπτο δέρμα και επάνω από τα ρούχα, σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης,

* κατάλληλα ρούχα που καλύπτουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερη επιφάνεια του σώματος, ιδιαίτερα τις ώρες αυξημένης δραστηριότητας των κουνουπιών,

* χρήση κουνουπιέρας, ιδιαίτερα για βρέφη και άτομα αυξημένου κινδύνου,

* τοποθέτηση και συντήρηση αντικουνουπικών πλεγμάτων σε πόρτες και παράθυρα,

* χρήση ανεμιστήρων ή κλιματιστικών, όπου είναι δυνατόν,

* απομάκρυνση στάσιμων νερών από γλάστρες, πιατάκια, κουβάδες, δοχεία, υδρορροές και άλλα σημεία γύρω από το σπίτι,

* τακτική ανανέωση του νερού σε ποτίστρες ζώων και άλλα δοχεία.

Η Αττική στο επίκεντρο της φετινής έξαρσης

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς, σύμφωνα με τη Δανάη Περβανίδου, MD, MPH, προϊσταμένη του Τμήματος Νοσημάτων που Μεταδίδονται με Διαβιβαστές του ΕΟΔΥ, η φετινή περίοδος μπορεί να εξελιχθεί σε μία από τις δυσκολότερες των τελευταίων ετών, εφόσον συνεχιστεί ο σημερινός ρυθμός καταγραφής κρουσμάτων.

Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν αποτελεί νέο φαινόμενο για την Ελλάδα. Όπως εξηγεί η κ. Περβανίδου, κρούσματα καταγράφονται στη χώρα σχεδόν κάθε χρόνο από το 2010 και μετά, κατά την περίοδο κυκλοφορίας των κουνουπιών. Για τον λόγο αυτό, ο ΕΟΔΥ θεωρεί ότι ο ιός έχει πλέον εγκατασταθεί και στη χώρα και η επανεμφάνιση περιστατικών κάθε καλοκαίρι θεωρείται αναμενόμενη.

Η φετινή εικόνα, ωστόσο, παρουσιάζει μια σημαντική διαφοροποίηση ως προς την ένταση και την ταχύτητα με την οποία εμφανίζονται τα περιστατικά.

«Κατά την τρέχουσα περίοδο μετάδοσης» καταγράφεται ιδιαίτερα έντονη κυκλοφορία του ιού, ιδίως σε περιοχές της Αττικής, ενώ ο αριθμός των κρουσμάτων έχει ήδη ξεπεράσει τα αντίστοιχα επίπεδα προηγούμενων ετών για την ίδια χρονική περίοδο, σύμφωνα με την κ. Περβανίδου.

Η ίδια επισημαίνει ότι ο αυξημένος ρυθμός καταγραφής κρουσμάτων αρκετά νωρίς μέσα στην περίοδο μετάδοσης δημιουργεί τον κίνδυνο να συνεχιστεί η καταγραφή ιδιαίτερα αυξημένου αριθμού περιστατικών τις επόμενες εβδομάδες.

Το στοιχείο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την Αττική, λόγω του μεγάλου πληθυσμού και της υψηλής πυκνότητας κατοίκησης σε πολλές περιοχές.

«Δεν έχει αλλάξει ο ιός»

Παρά την έντονη αύξηση των περιστατικών, ο ΕΟΔΥ δεν έχει μέχρι σήμερα επιστημονικές ενδείξεις ότι ο ιός έχει μεταβάλει τη συμπεριφορά του ή ότι έχει αποκτήσει μεγαλύτερη μεταδοτική ικανότητα.

Η αυξημένη κυκλοφορία δεν αποδίδεται, επομένως, σε έναν «νέο» ή πιο μεταδοτικό ιό, αλλά σε έναν σύνθετο συνδυασμό παραγόντων που επηρεάζουν την κυκλοφορία του στη φύση.

Στους παράγοντες αυτούς περιλαμβάνονται οι μεταναστευτικές διαδρομές των πτηνών, τα οποία αποτελούν τη βασική φυσική δεξαμενή του ιού, η ποικιλομορφία και η ανοσία των πληθυσμών των άγριων πτηνών, οι πληθυσμοί των κουνουπιών που λειτουργούν ως διαβιβαστές, αλλά και οι περιβαλλοντικές και κλιματικές συνθήκες.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο, όπως εξηγεί η κ. Περβανίδου, δεν είναι εύκολο να προβλεφθούν με ασφάλεια ούτε η ένταση της κυκλοφορίας του ιού ούτε η γεωγραφική κατανομή των περιστατικών σε κάθε περίοδο μετάδοσης.

Ο θερμός χειμώνας και οι συνθήκες που ευνοούν τα κουνούπια

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν οι μετεωρολογικές και κλιματικές παράμετροι, καθώς επηρεάζουν τόσο τον πληθυσμό των κουνουπιών όσο και την ικανότητά τους να προσλαμβάνουν, να διατηρούν και να μεταδίδουν τον ιό.

Η αυξημένη θερμοκρασία και οι βροχοπτώσεις είναι οι δύο παράμετροι που έχουν συσχετιστεί περισσότερο με τις εποχικές εξάρσεις του ιού, σύμφωνα με την ειδικό του ΕΟΔΥ.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο χειμώνας 2025-2026 στην Αττική, ο οποίος ήταν ο δεύτερος θερμότερος των τελευταίων 150 ετών. Σύμφωνα με την κ. Περβανίδου, είναι πιθανό οι συγκεκριμένες συνθήκες να συνέβαλαν στη διαμόρφωση της σημερινής επιδημιολογικής εικόνας.

Ο ΕΟΔΥ, πάντως, δεν αποδίδει την ένταση της φετινής περιόδου σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε ένα σύνολο περιβαλλοντικών και επιδημιολογικών παραμέτρων που αλληλεπιδρούν.

Το κρίσιμο διάστημα τώρα αρχίζει

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της συνέντευξης αφορά την περίοδο κατά την οποία αναμένεται η κορύφωση της φετινής έξαρσης.

Με βάση τα ιστορικά δεδομένα, η κορύφωση της εποχικής δραστηριότητας του ιού παρατηρείται συνήθως κατά το δεύτερο μισό του Αυγούστου, από τα μέσα ή τα τέλη Αυγούστου έως τις αρχές ή τα μέσα Σεπτεμβρίου.

Με δεδομένο ότι τα 110 κρούσματα έχουν ήδη καταγραφεί έως τις 12 Αυγούστου και ότι 45 από αυτά εμφανίστηκαν μέσα σε μόλις μία εβδομάδα, η επόμενη περίοδος θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη.

Η κ. Περβανίδου προειδοποιεί ότι εάν διατηρηθεί ο ίδιος ρυθμός καταγραφής, η φετινή περίοδος μπορεί να είναι «μία από τις πιο δύσκολες περιόδους» ως προς τον αριθμό των κρουσμάτων.

Παράλληλα, ο ΕΟΔΥ θεωρεί αναμενόμενη την εμφάνιση νέων περιστατικών τόσο στις ήδη επηρεαζόμενες περιοχές όσο και σε νέες περιοχές, οι οποίες δεν μπορούν να προβλεφθούν με ασφάλεια.

Ενισχυμένη επιτήρηση και άμεση ενημέρωση των αρχών

Σύμφωνα με την κ. Περβανίδου, ο ΕΟΔΥ εφαρμόζει ένα από τα πιο ενισχυμένα συστήματα επιδημιολογικής επιτήρησης στην Ευρώπη.

Τα διαγνωσμένα περιστατικά δηλώνονται άμεσα στον Οργανισμό από τα συνεργαζόμενα εργαστήρια, ενώ ο ΕΟΔΥ διερευνά τα κρούσματα μέσα σε 24 έως 48 ώρες από τη διάγνωσή τους και ενημερώνει τις αρμόδιες αρχές που πρέπει να αναλάβουν δράση.

Παράλληλα, Δήμοι και Περιφέρειες ενημερώνονται για τα περιστατικά και για το επίπεδο κινδύνου κάθε Δήμου, ενώ υπάρχει εθνικό Σχέδιο Δράσης που καθορίζει τις δράσεις πρόληψης και απόκρισης ανάλογα με το επίπεδο κινδύνου.

Ο ΕΟΔΥ ενημερώνει επίσης τις τοπικές μονάδες υγείας για την κυκλοφορία του ιού, ενώ εκδίδει εβδομαδιαίες εκθέσεις και, όταν κρίνεται απαραίτητο, Δελτία Τύπου. Από την αρχή της φετινής περιόδου έχουν ήδη εκδοθεί τρία σχετικά Δελτία Τύπου.

Η ίδια υπογραμμίζει ότι η επιτήρηση και η απόκριση από τις εθνικές αρχές δημόσιας υγείας λειτουργούν ήδη στο μέγιστο επίπεδο.

Τι πρέπει να κάνουν οι Δήμοι

Το επόμενο επίπεδο της αντιμετώπισης αφορά κυρίως την τοπική αυτοδιοίκηση.

Όπως εξηγεί η κ. Περβανίδου, οι δράσεις που προβλέπονται στο εθνικό Σχέδιο Δράσης περιλαμβάνουν συνεχιζόμενη, συστηματική αλλά και έκτακτη αντιμετώπιση από τους Δήμους και τις Περιφέρειες, με εντατικοποίηση των δράσεων διαχείρισης των κουνουπιών και της ενημέρωσης των πολιτών.

Η ανάγκη για άμεση ανταπόκριση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη στην Αττική, όπου η αυξημένη πληθυσμιακή πυκνότητα μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για τη διατήρηση της κυκλοφορίας του ιού.

Ο ΕΟΔΥ έχει ήδη από τον Μάιο ενημερώσει τους επαγγελματίες υγείας σε όλη τη χώρα για την ανάγκη αυξημένης επαγρύπνησης και έγκαιρης διάγνωσης, ενώ είχε ενημερώσει και το κοινό για την αναμενόμενη επανεμφάνιση περιστατικών και τα μέτρα προστασίας.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Η λοίμωξη από τον ιό του Δυτικού Νείλου είναι συχνά ασυμπτωματική ή προκαλεί ήπια συμπτώματα. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει σοβαρή νόσηση με προσβολή του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος.

Από τα 110 κρούσματα που έχουν καταγραφεί έως τις 12 Αυγούστου, τα 81 παρουσίασαν εκδηλώσεις από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα.

Ιδιαίτερη προσοχή συστήνεται στους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, καθώς και στα άτομα με ανοσοκαταστολή ή άλλα χρόνια υποκείμενα νοσήματα.

Όπως εξηγεί η κ. Περβανίδου, η ηλικία αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου για σοβαρή νόσηση και ακόμη και θανατηφόρες επιπλοκές, ενώ αυξημένο κίνδυνο αντιμετωπίζουν και οι ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς.

Τα μέτρα προστασίας από τα κουνούπια

Το μήνυμα του ΕΟΔΥ προς τους πολίτες είναι σαφές: δεν χρειάζεται πανικός, χρειάζεται όμως συνέπεια στα μέτρα προστασίας.

Ο Οργανισμός συστήνει τη χρήση εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών σώματος και χώρου, πάντα σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης, καθώς και τη χρήση σητών, κουνουπιέρων, κλιματιστικών και ανεμιστήρων.

Ιδιαίτερα από το σούρουπο και μετά, συνιστάται η χρήση μακριών ρούχων, στον βαθμό που αυτό είναι εφικτό λόγω των υψηλών θερμοκρασιών. Παράλληλα, οι πολίτες καλούνται να ενημερώνονται για τις περιοχές όπου έχει καταγραφεί κυκλοφορία του ιού και να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί όταν διαμένουν ή επισκέπτονται αυτές τις περιοχές.

Σημαντικό κομμάτι της πρόληψης είναι και η εξάλειψη των εστιών στάσιμου νερού στους ιδιωτικούς χώρους. Αυλές, κήποι, βεράντες, ταράτσες, μπαλκόνια, χωράφια και οικόπεδα πρέπει να ελέγχονται τακτικά, καθώς ακόμη και μικρές ποσότητες στάσιμου νερού μπορούν να αποτελέσουν εστίες αναπαραγωγής κουνουπιών.

Ο ΕΟΔΥ συστήνει τα αντικείμενα που μπορούν να συγκρατήσουν νερό να αναποδογυρίζονται ή να καλύπτονται, ενώ όπου αυτό δεν είναι δυνατό το νερό θα πρέπει να ανανεώνεται τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Παράλληλα, χρειάζεται καθαρισμός υδρορροών, φρεατίων και λουκιών και κάλυψη με σήτα των αγωγών εξαερισμού ή άλλων ανοικτών διόδων των βόθρων.

Δεν χρειάζεται πανικός, αλλά εγρήγορση

Η φετινή εικόνα του ιού του Δυτικού Νείλου απαιτεί αυξημένη προσοχή, ιδιαίτερα καθώς η χώρα βρίσκεται μπροστά στο διάστημα κατά το οποίο παραδοσιακά καταγράφεται η κορύφωση της μετάδοσης.

Ο ΕΟΔΥ δεν έχει εντοπίσει μέχρι στιγμής κάποια αλλαγή στη συμπεριφορά ή στη μεταδοτικότητα του ιού. Η αυξημένη δραστηριότητα φαίνεται να συνδέεται με την αλληλεπίδραση πολλών παραγόντων, μεταξύ των οποίων οι καιρικές και περιβαλλοντικές συνθήκες, οι πληθυσμοί των κουνουπιών και η κυκλοφορία του ιού στα άγρια πτηνά.

Το βασικό μήνυμα των υγειονομικών αρχών, όπως το διατυπώνει η Δανάη Περβανίδου, είναι ότι δεν υπάρχει λόγος πανικού. Υπάρχει όμως ανάγκη για ενημέρωση, εγρήγορση και συνέπεια στην εφαρμογή των μέτρων προστασίας.

Και αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία τώρα, καθώς η περίοδος κατά την οποία αναμένεται η κορύφωση της κυκλοφορίας του ιού βρίσκεται ήδη μπροστά μας.