Η πολιτική αστάθεια δεν είναι εισαγόμενο είδος

Οι εικόνες αναταραχής στη Γαλλία και στην Ιταλία έχουν πραγματικό πολιτικό κόστος για τις δύο χώρες. Κυβερνήσεις φθείρονται, κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες γίνονται εύθραυστες, μεταρρυθμίσεις παγώνουν. Οι πολίτες ζουν την αναταραχή στους δρόμους, στις μετακινήσεις, στην εργασία, στην καθημερινότητά τους, και ο κίνδυνος πολιτικής αποσταθεροποίησης είναι ορατός.

Ένα μέρος των Ελλήνων αναλυτών μεταφέρει τις ίδιες εικόνες στο εσωτερικό. Τις παρουσιάζει ως προειδοποίηση για την Ελλάδα, η οποία υπογραμμίζει την αξία της κυβερνητικής σταθερότητας και, κατά συνέπεια, ευνοεί εκλογικά την κυβέρνηση.

Η συλλογιστική έχει κάποια λογική αφετηρία, παραβλέπει όμως μια κρίσιμη διάκριση. Η αποσταθεροποίηση είναι εμπειρία. Η προβολή της από μια άλλη χώρα στην Ελλάδα είναι εικασία. Η πρώτη μεταβάλλει την πολιτική συμπεριφορά των πολιτών. Η δεύτερη προκαλεί προβληματισμό.

Η πολιτική επιστήμη προσφέρει το μέτρο αυτής της διαφοράς. Ο Τζον Μιούλερ, μελετώντας το 1970 τη δημοτικότητα των Αμερικανών προέδρων, περιέγραψε το φαινόμενο της «συσπείρωσης γύρω από τη σημαία» (rally ’round the flag). Το συνέδεσε με διεθνή, αιφνίδια και δραματικά γεγονότα που αφορούν άμεσα τη χώρα και τον πρόεδρό της.

Η 11η Σεπτεμβρίου είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σύμφωνα με την Gallup, η αποδοχή του Τζορτζ Μπους ανέβηκε από 51% πριν από τις επιθέσεις στο 90% στις 21–22 Σεπτεμβρίου 2001. Το πλήγμα είχε συμβεί σε αμερικανικό έδαφος. Οι πολίτες στράφηκαν προς τον πρόεδρο επειδή η απειλή τους αφορούσε άμεσα.

Η προϋπόθεση αυτή λείπει στην ελληνική περίπτωση. Οι συγκρούσεις στο Παρίσι ή στη Ρώμη δεν πλήττουν τον Έλληνα πολίτη, δεν διακόπτουν την καθημερινότητά του, δεν απαιτούν κάποια εθνική αντίδραση.

Ο πολίτης τις παρακολουθεί στις ειδήσεις και ενδεχομένως αποδίδει μεγαλύτερη αξία στην ομαλότητα. Η σύγκριση με την ελληνική πραγματικότητα γεννά μια ήπια προτίμηση για τη σταθερότητα, με χαμηλή ένταση και μικρή διάρκεια. Η συσπείρωση όμως προϋποθέτει απειλή που βιώνεται.

Ακόμη και η πραγματική συσπείρωση, στις χώρες όπου εκδηλώνεται, είναι πρόσκαιρη. Ο Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος, για παράδειγμα, έφθασε στο 89% αποδοχής μετά τη νίκη στον Πόλεμο του Κόλπου το 1991. Το καλοκαίρι του 1992 είχε υποχωρήσει στο 29% και τον Νοέμβριο ηττήθηκε από τον Μπιλ Κλίντον. Η οικονομία είχε εκτοπίσει τον πόλεμο από τις προτεραιότητες των ψηφοφόρων. Το πολιτικό όφελος μιας εθνικής νίκης εξανεμίστηκε μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια μπροστά στην καθημερινότητα. Η ανησυχία για την κρίση μιας άλλης χώρας εξανεμίζεται πολύ ταχύτερα.

Όσοι στρέφουν το βλέμμα στην Ευρώπη για να προειδοποιήσουν τους πολίτες στην Ελλάδα προσπερνούν επίσης ένα απλό δεδομένο. Κάθε χώρα έχει τη δική της πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα. Η αναταραχή στη Γαλλία και στην Ιταλία έχει αίτια που συνδέονται με το πολιτικό τους σύστημα, την οικονομική τους θέση και τις δικές τους κοινωνικές εντάσεις. Η Ελλάδα έχει διαφορετικούς κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς, διαφορετική οικονομική πορεία και τη δική της πρόσφατη εμπειρία κρίσης. Η μεταφορά ενός ξένου σεναρίου στην ελληνική πραγματικότητα αγνοεί αυτές τις διαφορές.

Ο ίδιος παραλληλισμός, ενώ θεωρείται ότι ενισχύει την κυβέρνηση ενόψει εκλογών, υποβαθμίζει άθελά του το έργο της. Όταν η σταθερότητα της χώρας παρουσιάζεται ως αντίδοτο στην αστάθεια των άλλων, οι πολιτικές επιλογές που συνέβαλαν σε αυτήν περνούν σε δεύτερη μοίρα. Η κυβέρνηση μετριέται με τις αδυναμίες των γειτόνων, ενώ το δικό της αποτύπωμα μένει στη σκιά.

Η προειδοποίηση για τους κινδύνους της αποσταθεροποίησης προσκρούει σε ένα ακόμη σοβαρότερο εμπόδιο, τους ελλειμματικούς οικογενειακούς προϋπολογισμούς. Η σταθερότητα αποτελεί αυτόνομο επιχείρημα στον βαθμό που οι πολίτες αντιλαμβάνονται ότι έχουν προσωπικό λόγο να την υπερασπιστούν. Όταν δεν τον έχουν, τους αφήνει αδιάφορους, διότι τη θεωρούν υπόθεση όσων έχουν ένα επίπεδο ζωής να διατηρήσουν.

Η αναφορά στη Γαλλία και στην Ιταλία στρέφεται και κατά της αντιπολίτευσης. Υπονοεί ότι μια αλλαγή κυβέρνησης θα έφερνε στην Ελλάδα την αστάθεια που ζουν σήμερα οι δύο χώρες. Το επιχείρημα έχει βάση στον βαθμό που η αντιπολίτευση δεν εμφανίζεται έτοιμη να κυβερνήσει. Πατά έμμεσα στις αμφιβολίες των πολιτών για την εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης και για τα στελέχη που θα την υποστηρίξουν.

Η αντιπολίτευση διαβάζει τις ίδιες εικόνες αντίστροφα και τις παρουσιάζει ως προμήνυμα κοινωνικής έκρηξης στην Ελλάδα. Διαπράττει έτσι ένα εξίσου σοβαρό λάθος. Υποθέτει ότι μια ξένη κρίση λειτουργεί στο εσωτερικό σαν να ήταν ελληνική εμπειρία και κινδυνεύει να φανεί ότι υποκαθιστά τη δική της πρόταση με έναν δανεικό φόβο. Οι φιλοκυβερνητικοί αναλυτές, από την πλευρά τους, όταν προβάλλουν την ευρωπαϊκή αναταραχή ως απόδειξη της ανάγκης για σταθερότητα, κινδυνεύουν να απομακρύνουν τη συζήτηση από το έργο της κυβέρνησης. Και στις δύο περιπτώσεις η εικασία παίρνει τη θέση της τεκμηρίωσης.Η αναταραχή στην Ευρώπη κάνει το ερώτημα της κυβερνητικής επάρκειας πιο επίκαιρο. Δεν το απαντά. Την απάντηση θα τη δώσουν η οικονομία, το κυβερνητικό έργο και η αξιοπιστία της αντιπολίτευσης.

Η κρίση των άλλων προκαλεί προβληματισμό, αλλά δεν είναι εισαγόμενο είδος. Την ψήφο την καθορίζει η καθημερινότητα του καθενός.

Ο Γιώργος Βουλγαράκης είναι Διδάκτωρ Οικονομικών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Βουλευτής Α’ Αθηνών και Υφυπουργός Περιβάλλοντος το 1989· μετά το 2009, ερευνητής και πανεπιστημιακός δάσκαλος.