Μεταναστευτικό: Φαινόμενο, πρόβλημα, ευκαιρία

Το μεταναστευτικό φαινόμενο υπάρχει μόνιμα στην ατζέντα των προβλημάτων της Ελλάδας και της Ε.Ε.  Είναι ένα πολύπλοκο ζήτημα με πολλές παραμέτρους, που περιλαμβάνουν κοινωνικά έως και γεωπολιτικά χαρακτηριστικά.  
Η Πατρίδα μας , πολύ γρήγορα από χώρα αποστολής, μέσα σε μόλις μια δεκαετία έγινε χώρα υποδοχής μεταναστών. 
Η μεταναστευτική πίεση της δεκαετίας του 90 που προήλθε σε μεγάλο βαθμό από τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης,  αντιμετωπίστηκε από την Ε.Ε, με τις συμφωνίες Schengen και με τη σύμβαση του Δουβλίνου η οποία θεωρήθηκε δίκαιη για την εποχή,  αφού όλες οι χώρες αντιμετώπιζαν παρόμοιο όγκο προβλημάτων.

Επίσης αποδείχθηκε ότι και οι μετανάστες από τις χώρες αυτές  παρά τον τεράστιο όγκο των ροών, εντάχθηκαν   και συνέβαλαν στην ενδυνάμωση των τοπικών κοινωνιών σε μεγάλο βαθμό.
 Όμως το μεταναστευτικό φαινόμενο εξελίσσεται και την τελευταία δεκαετία έχει αλλάξει στα βασικά του χαρακτηριστικά. 
Οι μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές   προέρχονται  πια από τις χώρες της βόρειας και της υποσαχάριας Αφρικής όπου η φτώχια και οι συγκρούσεις εντάθηκαν και από τη Μέση Ανατολή εξ αιτίας του  εμφύλιου πολέμου στη Συρία. Επίσης  οι πόλεμοι στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ, δημιούργησαν νέες ροές προσφύγων και μεταναστών  ενώ συνεχίζονται και οι ροές από το Μπαγκλαντές και το Πακιστάν. 
Επίσης η άμβλυνση των αυστηρών κανόνων του ισλάμ σε σχέση με τις προκλήσεις του δυτικού τρόπου ζωής δημιουργούν αύξηση των επιθυμούντων να μεταναστεύσουν από ισλαμικές χώρες  (π.χ. Πακιστάν και Μπαγκλαντές).
 (Γενικά  οι πιστοί του ισλάμ δεν είναι τόσο πρόθυμοι να «κυνηγήσουν» το κλασσικό δυτικό όνειρο ζωής, λόγω διαφορετικών πολιτισμικών προτεραιοτήτων, όσο όμως προσελκύονται από αυτό, όσο γνωρίζουν τα θέλγητρά του, τόσο αυξάνεται η επιθυμία τους. Αν για παράδειγμα  οι πληθυσμοί του Πακιστάν και του Μπαγκλαντές, επιθυμούσαν να μεταναστεύσουν στο ίδιο ποσοστό που μετανάστευσαν οι Αλβανοί, θα είχαμε περί τα 180 εκατομμύρια υποψήφιους μετανάστες μόνο από τις δύο αυτές χώρες).

Έτσι κι αλλιώς όμως οι αριθμοί όσων επιθυμούν να μεταναστεύσουν προς τις χώρες της Ε.Ε.   είναι μεγάλοι και  επιπλέον, το μπέρδεμα για το ποιοι είναι πρόσφυγες και ποιοι οικονομικοί μετανάστες, είναι επίσης σοβαρό, δεδομένου ότι όλες σχεδόν οι χώρες αποστολής, εκτός από φτώχεια έχουν και πολιτικά προβλήματα. Ακόμη,  το μεταναστευτικό έχει ήδη εργαλειοποιηθεί από την Τουρκία και όχι μόνο.
Έτσι όσα μέτρα και αν λαμβάνονται στη «στεγανοποίηση» των συνόρων, πάντα κάποιοι θα καταφέρνουν να εισέρχονται. 
Η σύμβαση του Δουβλίνου, είναι πια μια άδικη συμφωνία για τα κράτη Μέλη που τα σύνορά τους είναι εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε.
Απαιτείται το συντομότερο δυνατό μια δίκαιη συμφωνία μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. για μια κατ’ αναλογία αποδοχή των αιτούντων άσυλο. Όμως δεν αρκεί αυτό. Η Ε.Ε. πρέπει να ομονοήσει πολιτικά και στην προστασία των συνόρων συμβάλλοντας ακόμη περισσότερο, στα Κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο πρόβλημα λόγω των γειτόνων τους. 

Για την Ελλάδα ειδικότερα,  υπήρξε διαχρονικά προβληματική η  αντιμετώπιση όσων καταφέρνουν να εισέλθουν. 
Μεγάλες  καθυστερήσεις στην εξέταση αιτήσεων ασύλου σε συνδυασμό με  αδυναμία εκτέλεσης απελάσεων όταν δικαιολογείται να γίνουν, δημιουργούν προβλήματα στη   διαχείριση του μεταναστευτικού φαινομένου αφού δημιουργούν πληθυσμούς ασαφούς καθεστώτος με αποτέλεσμα τη  δημιουργία ανασφάλειας σε μεγάλα τμήματα της Ελληνικής κοινωνίας αλλά και των ίδιων των μεταναστών.
Εκτός από τους περίπου 650000 αλλοδαπούς με  άδειες παραμονής, υπάρχει άγνωστος αριθμός «παράτυπων» αλλοδαπών, οι οποίοι πρακτικά εδώ και καιρό δεν συλλαμβάνονται, αφού δεν είναι δυνατόν να απελαθούν, δεδομένου ότι οι ίδιες οι χώρες τους δεν τους
αποδέχονται και δεν τους χορηγούν ταξιδιωτικά έγγραφα.  Στην πραγματικότητα και οι
άνθρωποι αυτοί θα πρέπει να ενταχθούν. Το σχέδιο νόμου που πρόσφατα τέθηκε σε διαβούλευση, δεν προβλέπει τίποτα για ένταξη αυτών των κατηγοριών.

Έτσι η ύπαρξη των μεταναστών και των προσφύγων, κινείται μέσα σε μια χαοτική κατάσταση που διαμορφώνεται με τις αλλεπάλληλες αλλαγές νομοθεσίας, τις παλινωδίες στην προστασία των συνόρων, στην έλλειψη  στρατηγικής ένταξης και αξιοποίησης του δυναμικού τους. 
Παρ’ όλα αυτά συμβάλλουν στην οικονομία και στο ζωντάνεμα της υπαίθρου και όχι μόνο.
 

Πρέπει εντέλει να αποφασίσουμε να αντιμετωπίσουμε το φαινόμενο ρεαλιστικά, έξυπνα, ευέλικτα και στη βάση της αξιοποίησης ευκαιριών. Σταθερά
προσηλωμένοι στην προστασία των συνόρων από τους διακινητές, αλλά το ίδιο
προσηλωμένοι στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στην ένταξη όσων με τον ένα ή άλλο τρόπο παραμένουν στη χώρα, μέσα από τη δημιουργία φιλικών κρατικών
δομών προσέγγισης και ένταξης στην Ελληνική πραγματικότητα με συγκεκριμένες
υποχρεώσεις και δικαιώματα.
Με το να δαιμονοποιούμε ή να ιδεολογικοποιούμε, ή απλά να κρύβουμε το πρόβλημα, το μόνο που πετυχαίνουμε είναι να αγνοούμε τον ελέφαντα στο δωμάτιο, με όλες τις
συνέπειες που αυτό μπορεί να έχει στο μέλλον.

*Ο Γιώργος Παπακωνσταντής είναι διδάκτορας οργάνωσης πολιτικών Ασφάλειας του Παντείου Πανεπιστημίου, πρώην ανώτατος αξιωματικός ΕΛ.ΑΣ. και συγγραφέας.