Το λάθος ερώτημα και η στρατηγική στόχευση του Τσίπρα

Πριν από μερικούς μήνες, στο άρθρο μου «Η αυταπάτη του πολιτικού διαλόγου με τον καιροσκοπισμό», υποστήριξα ότι το ζήτημα μίας πολιτικής συνεννόησης του ΠΑΣΟΚ με τον Αλέξη Τσίπρα δεν μπορεί να εξετάζεται ανεξάρτητα από την πολιτική διαδρομή, τις επιλογές και το ήθος που χαρακτήρισαν την πορεία του προς την εξουσία και την άσκησή της. Δεν θα επαναλάβω εδώ εκείνα τα επιχειρήματα. Όποιος ενδιαφέρεται, μπορεί να τα αναζητήσει εδώ.

Η σημερινή συζήτηση αφορά κάτι διαφορετικό και, κατά τη γνώμη μου, ακόμη σημαντικότερο.

Με αφορμή τις δηλώσεις του Χάρη Δούκα, το ΠΑΣΟΚ εμφανίζεται διαιρεμένο ανάμεσα σε όσους θεωρούν ότι μία προεκλογική συνεργασία με τον Αλέξη Τσίπρα αποτελεί αναγκαίο βήμα για την απομάκρυνση της κυβέρνησης Μητσοτάκη και σε όσους την απορρίπτουν για λόγους πολιτικής και ιστορικής συνέπειας.

Παρατηρώ, όμως, ότι και οι δύο πλευρές ξεκινούν από μια κοινή παραδοχή: ότι ο βασικός στόχος όλων των εμπλεκομένων –και των ιδίων και του Τσίπρα– είναι η ήττα της Νέας Δημοκρατίας.

Είμαι βέβαιος ότι αυτή η παραδοχή είναι εσφαλμένη. Η ανατροπή Μητσοτάκη μπορεί να είναι ο βασικός στόχος για το ΠΑΣΟΚ, δεν είναι όμως για τον Τσίπρα, σε αυτή τη φάση.

Διότι η στρατηγική στόχευση του Αλέξη Τσίπρα δεν υπήρξε ποτέ η συγκρότηση μίας ισότιμης και πολυκεντρικής κεντροαριστεράς. Από τη στιγμή που ανέλαβε την ηγεσία του τότε ΣΥΡΙΖΑ, η σταθερή πολιτική του επιδίωξη ήταν η ηγεμονία στον χώρο της δημοκρατικής παράταξης και η υποκατάσταση του ΠΑΣΟΚ ως ιστορικού και πολιτικού φορέα της.

Αυτό υπήρξε το κεντρικό νήμα της πολιτικής του διαδρομής. Δεν ήταν μία συγκυριακή επιλογή. Ήταν και παραμένει μία στρατηγική.

Μία στρατηγική που δεν αποσκοπούσε στη συνένωση των δυνάμεων της κεντροαριστεράς, αλλά στην πολιτική τους υποκατάσταση. Ο Τσίπρας δεν πολιτεύθηκε ποτέ με τη λογική της ισότιμης συμπόρευσης. Πολιτεύθηκε με τη λογική της κυριαρχίας: πρώτα να εκτοπίσει τον ανταγωνιστή του και ύστερα να του προσφέρει συνεργασία από θέση ισχύος. Όχι ως εταίρος προς εταίρο, αλλά ως νικητής προς ηττημένο.

Γι’ αυτό και μου προκαλεί εντύπωση ότι συζητούμε πώς θα μπορούσε το ΠΑΣΟΚ να συνεργαστεί προεκλογικά με τον Τσίπρα για να νικήσει τον Μητσοτάκη, όταν ο ίδιος ο Τσίπρας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το ΠΑΣΟΚ ως τον βασικό ανταγωνιστή που οφείλει πρώτα να υποτάξει πολιτικά.

Να το πω αλλιώς.

Ένα μέρος του ΠΑΣΟΚ συζητά πώς θα συνεργαστεί με τον Τσίπρα για να νικήσει τη Νέα Δημοκρατία.

Ο Τσίπρας συζητά πώς θα νικήσει πρώτα το ΠΑΣΟΚ.

Εάν αυτή η εκτίμηση είναι σωστή, τότε ολόκληρη η συζήτηση περί προεκλογικών συνεργασιών είναι άνευ αντικειμένου. Η συντήρησή της μόνο ζημία επιφέρει.

Όχι μόνο επειδή δεν λύνει κανένα πραγματικό πρόβλημα, αλλά επειδή παράγει ένα πολύ συγκεκριμένο πολιτικό αποτέλεσμα: μετατρέπει τον Τσίπρα στο κεντρικό πρόσωπο των εξελίξεων. Τον αναδεικνύει σε αναγκαίο συνομιλητή, σε ρυθμιστή, σε πόλο αναφοράς ολόκληρης της δημοκρατικής αντιπολίτευσης. Του αναγνωρίζει, δηλαδή, εκ των προτέρων την πολιτική ηγεμονία που ο ίδιος επιδιώκει να κατακτήσει.

Και το πιο παράδοξο είναι ότι ο ίδιος ο Τσίπρας δείχνει να αντιλαμβάνεται καλύτερα αυτή την πραγματικότητα. Γι’ αυτό και απορρίπτει τις συζητήσεις κορυφής, μιλώντας για πορεία προς την κοινωνία και για ενότητα «από τα κάτω». Υιοθετεί, δηλαδή, μία ρητορική που θα όφειλε να αποτελεί τον πυρήνα της στρατηγικής του ίδιου του ΠΑΣΟΚ.

Η δημοκρατική παράταξη, το ΠΑΣΟΚ, δεν έχει ανάγκη από προεξοφλημένες συγκολλήσεις κορυφών. Έχει ανάγκη από πολιτική αυτοπεποίθηση, προγραμματική σαφήνεια και φιλοδοξία ηγεμονίας στον χώρο που ιστορικά εκπροσωπεί. Να απευθυνθεί στην κοινωνία με το δικό του σχέδιο, τα δικά του πρόσωπα και τη δική του αντίληψη για τη χώρα. Να διεκδικήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών όχι ως συμπλήρωμα κάποιου άλλου, αλλά ως πρωταγωνιστής.

Εάν οι εκλογές καταστήσουν αναγκαίες κυβερνητικές συνεργασίες, αυτές μπορούν να συζητηθούν μετά την ετυμηγορία του ελληνικού λαού και επί τη βάσει των πραγματικών πολιτικών συσχετισμών. Τότε, και μόνο τότε, θα έχει νόημα η συζήτηση περί συνεργασιών. Όχι ως προληπτική ομολογία αδυναμίας, αλλά ως υπεύθυνη διαχείριση της λαϊκής εντολής.

Μέχρι τότε, το ΠΑΣΟΚ δεν κινδυνεύει να ηττηθεί από τον Τσίπρα. Κινδυνεύει να ηττηθεί από την εσφαλμένη εκτίμηση των προθέσεων του Τσίπρα.

Συνηθίζουμε να λέμε ότι η Τροία έπεσε εξαιτίας του πολύτροπου Οδυσσέα και του Δούρειου Ίππου του.

Όχι ακριβώς.

Ο Δούρειος Ίππος δεν κατέλαβε μόνος του την πόλη. Οι ίδιοι οι Τρώες τον έσυραν μέσα στα τείχη τους. Και, σύμφωνα με την παράδοση, γκρέμισαν μέρος των οχυρώσεών τους για να τον υποδεχθούν.

Οι μεγάλες πολιτικές παρατάξεις σπανίως καταρρέουν από την ισχύ των αντιπάλων τους. Συνήθως αρχίζουν να παρακμάζουν όταν υιοθετούν οι ίδιες τις στρατηγικές παραδοχές των αντιπάλων τους και τους παραχωρούν, ενίοτε αμαχητί, το πεδίο της πολιτικής ηγεμονίας.