Δημογραφικό: Κατρακύλα στις γεννήσεις στην Ελλάδα-Τι προβλέπεται για την επόμενη 20ετία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πορεία των γεννήσεων στην Ελλάδα κατά τη μεταπολεμική περίοδο. Από το 1951 έως το 1980, ο αριθμός τους κυμαινόταν κατά μέσο όρο στις 150.000 ετησίως.

Ωστόσο, τις επόμενες δεκαετίες άρχισε να καταγράφεται σημαντική μείωση, με τις γεννήσεις να υποχωρούν στις 100.000 ετησίως τη δεκαετία του 1990. Παρά τη μικρή ανάκαμψη που σημειώθηκε τη δεκαετία του 2000, η πτωτική τάση συνεχίστηκε, με τον αριθμό των γεννήσεων να εκτιμάται ότι θα περιοριστεί στις 65.000 το 2026.

Πρόκειται για στοιχεία έρευνας του αφυπηρετήσαντα καθηγητή Δημογραφίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και Διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ) Βύρωνα Κοτζαμάνη.

Όπως επισημαίνει ο ίδιος, η τάση μείωσης των γεννήσεων έχει τις ρίζες της στην προπολεμική περίοδο.

Ειδικότερα, την περίοδο 1932-1940, όταν ο πληθυσμός της Ελλάδας ήταν σημαντικά μικρότερος, καταγράφονταν κατά μέσο όρο 118.500 γεννήσεις ετησίως, έναντι 154.000 την περίοδο 1955-1964. Η πτωτική πορεία που ακολούθησε αποτυπώνεται και στις εκτιμήσεις για την τρέχουσα δεκαετία (2021-2030), κατά την οποία οι γεννήσεις δεν αναμένεται να ξεπεράσουν συνολικά τις 700.000, έναντι 920.000 την περίοδο 2011-2020, καταγράφοντας μείωση περίπου 25%.

Αν θεωρήσουμε δε τον μακρύ χρόνο, θα διαπιστώσουμε ότι η συρρίκνωσή τους οφείλεται στην μείωση του αριθμού των παιδιών που έφεραν στον κόσμο οι γενεές που γεννηθήκαν μετά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα.

Ο περιορισμένος αριθμός παιδιών που κάνουν σήμερα τα ζευγάρια δεν αφορά φυσικά μόνον την Ελλάδα, αλλά όλες τις ανεπτυγμένες χώρες, αναφέρει ο κ. Κοτζαμάνης και συνεχίζει σημειώνοντας ότι «αν σε όλες σχεδόν τις χώρες της Δυτικής και Βορείου Ευρώπης η πτώση της γονιμότητας των γενεών ξεκίνησε με τις γενεές που γεννήθηκαν πολύ πιο πριν από τα τέλη του 19ου αιώνα, η πτωτική αυτή πορεία αναστράφηκε προσωρινά στις γυναίκες που γεννήθηκαν στον μεσοπόλεμο (αυτές έφεραν στον κόσμο περισσότερα παιδιά από τους γονείς τους - βλ. και baby boom) - και συνεχίσθηκε, αν και με πολύ διαφοροποιημένους ρυθμούς, στις γυναίκες που γεννήθηκαν μετά το τέλος του δευτέρου παγκόσμιου πολέμου.

Οι αλλαγές δε στις αναπαραγωγικές συμπεριφορές στις χώρες αυτές όσων γεννήθηκαν μετά τον πόλεμο, αλλαγές που οδήγησαν και στον περιορισμό του αριθμού των παιδιών συνοδεύτηκαν, εκτός των άλλων, και από την ριζική αναθεώρηση του θεσμού του γάμου, της μητρικής αγάπης, της μητρότητας, της σεξουαλικότητας, την ανάπτυξη νέων προβληματισμών για την εκπαίδευση των παιδιών και την κοινωνικοποίησή τους αλλά και την υιοθέτηση νέων στρατηγικών για την υλοποίηση των στόχων των δυο εταίρων που αποτελούν το ζευγάρι. Η υλοποίηση δε των στόχων αυτών είναι πλέον εφικτή στο πλαίσιο ενός νέου μοντέλου οικογένειας που διαφοροποιείται σημαντικά από τα προϋπάρχοντα».

Γιατί η Ελλάδα αποκλίνει από τις χώρες της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης

Εκείνο όμως που διαφοροποιεί κατά τον κ. Κοτζαμάνη κυρίως την Ελλάδα από πολλές από τις χώρες της Δυτικής και Βορείου Ευρώπης είναι:

«ι) η μείωση του αριθμού των παιδιών που έφεραν στον κόσμο τα ζευγάρια ξεκίνησε πολύ αργότερα -μετά τέλη του 19ου αιώνα- και συνεχίζεται απρόσκοπτα καθώς οι γυναίκες που γεννήθηκαν το 1985 κάνουν λιγότερα από 1,5 παιδιά ενώ οι γεννηθείσες το 1930 έκαναν σχεδόν 2,3 και,

ιι) ο αριθμός των παιδιών που φέρνουν στον κόσμο όσες γεννήθηκαν στην Ελλάδα μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1950 απέχει όλο και περισσότερο τόσο από αυτόν που επιθυμούν να αποκτήσουν όσο και από αυτόν που απαιτείται (2,07) για να αναπληρωθούν.

Απέχει ειδικότερα πολύ περισσότερο από ότι σε μια σειρά ευρωπαϊκών χωρών που έχουν δημιουργήσει εδώ και δεκαετίες ένα ευνοϊκότατο για την οικογένεια και το παιδί περιβάλλον, περιόρισαν τις έμφυλες διακρίσεις και τις ασυμβατότητες ανάμεσα στην δημιουργία οικογένειας και την εργασία και διαθέτουν ταυτόχρονα ένα διευρυμένο και αποτελεσματικό κράτος πρόνοιας.

Έτσι, οι μεταπολεμικές γενεές στη χώρα μας κάνουν όλο και λίγο λιγότερα παιδιά και ο γεννήσεις μετά το 1980 συρρικνώνονται ενώ στις προαναφερθείσες χώρες, όσοι γεννήθηκαν ανάμεσα στο 1945 και το 1985 απέκτησαν από 1,8 έως 2,0 παιδιά, έναν αριθμό που υπολείπεται πολύ λίγο τόσο αυτού που επιθυμούν όσο και αυτού που διασφαλίζει την αναπαραγωγή τους».

Για να καταλήξει τονίζοντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: «Αν και ο ρυθμός μείωσης των γυναικών 25-44 ετών θα επιβραδυνθεί τα επόμενα χρόνια ενώ αναμένεται και μια επιβράδυνση τόσο της αύξησης της ήδη υψηλής μέσης ηλικίας στη γέννηση όσο και της μείωσης της διαγενεακής γονιμότητας των νεότερων γενεών, οι γεννήσεις την επόμενη εικοσαετία (2027-46), εν απουσία θετικού μεταναστευτικού ισοζυγίου, θα είναι παρ' όλα αυτά λιγότερες από 1,4 εκατ. έναντι του 1,8 εκατ. της προηγουμένης (2007-2026). Θα είναι δε ακόμη λιγότερες την επομένη εικοσαετία, καθώς θα φθάσουν σε ηλικία δημιουργίας οικογένειας όσοι και όσες γεννήθηκαν ανάμεσα στο 2009 και το 2026 (υπενθυμίζουμε ότι οι γεννήσεις ανάμεσα στα δυο αυτά έτη μειώθηκαν 45%)».