Μανόλης Αναγνωστάκης – Καλά τη φέραμε τη ζωή μας ως εδώ, το θέμα είναι τώρα τι λες (Φώτο, Vid)

Ο μεγάλος Έλληνας ποιητής που πίστευε βαθιά ότι «σαν πρόκες πρέπει να καρφώνονται οι λέξεις, να μην τις παίρνει ο άνεμος» κάποια στιγμή αναρωτήθηκε «τώρα τι λες;» ενώ γνώριζε καλά ότι και η σιωπή είναι μια μορφή έκφρασης.

«Αρνούμαι τον όρο “στρατευμένη τέχνη”» είχε δηλώσει ο Μανόλης Αναγνωστάκης στον συγγραφέα Κώστα Λογαρά, τον Απρίλιο του 1979, στην τελευταία του ραδιοφωνική συνέντευξη, στον Φάρο 9,85 της Πάτρας.

«Για μένα, φασιστικό είναι ένα πράγμα μονάχα, το να ταπεινώνεις τον άλλον. Ένας καλλιεργημένος άνθρωπος δεν είναι οπωσδήποτε ανώτερος από έναν λαϊκό άνθρωπο, ο οποίος έχει μια φυσική έμφυτη καλλιέργεια» είχε ξεκαθαρίσει τότε ο σπουδαίος Έλληνας ποιητής, ενώ δυο χρόνια πριν, την Τετάρτη 23 Μαρτίου 1977, στις 8 μ.μ., στη σειρά των εκδηλώσεων  «Συζητήσεις με λογοτέχνες της Θεσσαλονίκης», ο Μάριο Βίττι,, ο Ιταλός ερευνητής της νέας ελληνικής φιλολογίας, παρουσίασε τον Μανόλη Αναγνωστάκη, στην παλιά αίθουσα της Τέχνης, της οδού Κομνηνών –ο ποιητής είχε παραμείνει απολύτως πιστός στις θέσεις του.

«Ο όρος έχει μέσα του κάτι το καταπιεστικό, το υποχρεωτικό, το αγκαζάρισμα»

Στο αφιέρωμα «Μανόλης Αναγνωστάκης» του περιοδικού Αντί το 1993, ο Μάριο Βίττι αναφέρθηκε σ’ εκείνη την ομιλία του στη Θεσσαλονίκη κι έδωσε κάποιες διευκρινίσεις. Ακούγοντας τη μαγνητοταινία της εκδήλωσης που του παρέδωσε ο Μωρίς Σαλτιέλ, διαπίστωσε ότι κάπως ενοχλήθηκε ο Μανόλης με ορισμένες συσχετίσεις.

Συγκεκριμένα, για τις συγγένειες με τον Μπρεχτ, ο ποιητής αντέτεινε: «Δε συμπαθώ καθόλου τον Μπρεχτ». Και σχετικά με το χαρακτηρισμό που του αποδιδόταν διευκρίνισε ρητά: «Η ποίησή μου ποτέ δεν υπήρξε στρατευμένη».

Επειδή το θέμα συζητιόταν πολύ τότε, ο Μανόλης Αναγνωστάκης επέμεινε στη βασική του αντίρρηση: «Δεν αποδέχομαι σε καμιά περίπτωση την έννοια στρατευμένος. Ο όρος έχει μέσα του κάτι το καταπιεστικό, το υποχρεωτικό, το αγκαζάρισμα, έναν προγραμματισμό, ότι δηλαδή κάτι γράφεται κατόπιν εντολής ή οδηγίας ή ντιρεκτίβας. Αυτό το πράγμα δεν ισχύει σε καμιά περίπτωση για μένα. Άλλωστε, έχω γράψει τόσο λίγα ποιήματα ενώ υπήρχαν τόσο πολλές ευκαιρίες. Πάντως, απορώ γιατί  ένας που ειλικρινώς κατέχεται από το πάθος των ιδεών και το πάθος της πολιτικής δεν αποτελεί μέρος αλλά είναι η ζωή του η ίδια, γιατί ο άνθρωπος αυτός να θεωρηθεί υποτιμητικά στρατευμένος».

«Γράφω ποιήματα άνετα και αναπαυτικά για όλες τις λογοκρισίες. Αποστρέφομαι τετριμμένες εκφράσεις όπως: σαπίλα ή καθάρματα ή πουλημένοι»

Photo: YouTube

«Ομολογώ ότι δεν καταλαβαίνω τι θα πει ερασιτεχνία όταν μιλάμε για ποίηση»
«Μέσα σε αυτό το βιβλίο μου υπάρχουν όλα κι όλα 88 ποιήματα» θα σχολιάσει ο ίδιος ο Μανόλης Αναγνωστάκης στην εκπομπή της ΕΡΤ «Παρασκήνιο» το 1983. «Από το 1941 έως το 1971, δηλαδή μέσα σε ένα διάστημα τριάντα χρόνων. Αν προσθέσουμε και μερικά ποιήματα που έχουν δημοσιευθεί σε περιοδικά, ο αριθμός μόλις και μετά βίας γίνεται 100 ποιήματα. Είναι πολύ λίγα. Τι είναι αυτό τώρα; Ερασιτεχνία είναι;» αναρωτιέται ο ίδιος ο ποιητής της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς on camera.

«Ομολογώ ότι δεν καταλαβαίνω τι θα πει ερασιτεχνία όταν μιλάμε για ποίηση» θα υπερθεματίζει ο Μανόλης Αναγνωστάκης, ο οποίος δε δέχτηκε, όπως φαίνεται, καμία ταμπέλα, καμία κατηγοριοποίηση, ήταν λεύτερος.

«Γράφω ποιήματα άνετα και αναπαυτικά για όλες τις λογοκρισίες. Αποστρέφομαι τετριμμένες εκφράσεις όπως: σαπίλα ή καθάρματα ή πουλημένοι. Εκλέγω σε πάσα περίπτωση την αρμοδιότερη λέξη. Αυτή που λέμε ποιητική: στιλπνή, παρθενική, ιδεατώς ωραία» περιγράφει με νοήματα την υψηλή αισθητική της ύπαρξής του, ενώ πίστευε βαθιά ότι «σαν πρόκες πρέπει να καρφώνονται οι λέξεις. Να μην τις παίρνει ο άνεμος».

«Ειλικρινά θαυμάζω και σέβομαι τους πολυγράφους ποιητές, τους χαλκέντερους, τους αφοσιωμένους στην ποίηση, αυτούς που όλα θέλουν να τα κάνουν ποίηση, αλλά ομολογώ ότι κάπου δεν με συγκινούν. Όχι επειδή δεν πιστεύω ότι τα πάντα μπορούν να γίνουν ποίηση, δεν υπάρχουν ποιητικά και αντιποιητικά θέματα, αλλά δεν πιστεύω ότι ο ποιητής μπορεί να συγκινείται εξίσου απ’ όλα» ξεκαθαρίζει ο ποιητής.

«Θεωρώ τον εαυτό μου και μια παρέα φίλων μου ότι ευτυχήσαμε, όντας μαθητές σ’ ένα σχολείο όπως το Πειραματικό τότε»

Με τον Λεωνίδα Κύρκο / Photo: YouTube

«Θεωρώ τον εαυτό μου και μια παρέα φίλων μου ότι ευτυχήσαμε»
Ο Μανόλης Αναγνωστάκης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, στις 10 Μαρτίου του 1925, όπου σπούδασε ιατρική. Αδελφή του ήταν η θεατρική συγγραφέας Λούλα Αναγνωστάκη. Καταγόταν από το χωριό Ρούστικα Ρεθύμνης, όπου σώζεται το σπίτι του πατέρα του Ανέστη και του θείου του Χρήστου, σπουδαίων Θεσσαλονικέων ιατρών, των οποίων ο πατέρας τους Εμμανουήλ Ανεστ. Αναγνωστάκης ήταν δάσκαλος Ρουστίκων και εισαγγελέας εφετών. Ο άλλος παππούς του Ιωάννης Κασιμάτης ήταν βουλευτής του Ελευθερίου Βενιζέλου.

«Όταν αρχίσαμε ορισμένοι νέοι να ενδιαφερόμαστε για τη λογοτεχνία και για την τέχνη γενικότερα, στο γυμνάσιο, λίγο πριν από τον πόλεμο, δηλαδή παιδιά ακόμα (1938, 1940), η Θεσσαλονίκη ήταν πραγματικά μια έρημη χώρα» θα πει ο Μανόλης Αναγνωστάκης σε εκείνη την κουβέντα του με τον Μάριο Βίττι, το 1077, στη Θεσσαλονίκη.

«Όπως το γράφει ο Βαφόπουλος στην αυτοβιογραφία του, αν και γι’ αυτόν το 1940  δεν ήταν έρημη χώρα γιατί ήταν ήδη αρκετά μεγάλος και είχε προλάβει να συνδεθεί με ορισμένους κύκλους. Για μας τους πολύ νέους δεν υπήρχε άνθρωπος να καθίσουμε να συζητήσουμε, δεν υπήρχε τίποτα. Θεωρώ τον εαυτό μου και μια παρέα φίλων μου ότι ευτυχήσαμε, όντας μαθητές σ’ ένα σχολείο όπως το Πειραματικό τότε.

»Βρέθηκαν καθηγητές  σαν τον Μπότσογλου, τον Μιχαλόπουλο, τον μακαρίτη Θέμελη, τον Γιάννη Αναστασιάδη. δεν ήταν  όλοι τους φιλόλογοι αλλά είχαν μια τέτοια κουλτούρα, υπήρχε ένα τέτοιο πνευματικό κλίμα που ευνοούσε αντί για έκθεση να γράφουμε ένα ποίημα ή έναν θεατρικό διάλογο. Αυτή η ευνοϊκή κατάσταση παρουσιαζόταν μόνο στο Πειραματικό».

Δείτε απόσπασμα από την εκπομπή «Παρασκήνιο» της ΕΡΤ, το 1983

Ο Μανόλης Αναγνωστάκης έφυγε από τη ζωή στις 23 Ιουνίου 2005