Ελεγκτικό Συνέδριο: Επιπτώσεις των μέτρων επιτάχυνσης της λειτουργίας του Κτηματολογίου

Ορισμένα μέτρα που ελήφθησαν με στόχο την επίσπευση της έναρξης της λειτουργίας του κτηματολογίου, συμβάλλουν πράγματι στην ταχύτερη υλοποίηση του έργου. Ωστόσο, παράλληλα μπορούν να προκαλέσουν παρατεταμένη αβεβαιότητα σχετικά με το ιδιοκτησιακό καθεστώς των ακινήτων. Αυτή η αβεβαιότητα δημιουργείται όταν δεν επιταχύνεται η διεκπεραίωση των εκκρεμών αιτήσεων διόρθωσης και ενστάσεων, γεγονός που επιβαρύνει το δικαστικό σύστημα και τα δικαστήρια.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει τα παραπάνω στην έκθεση ελέγχου για το Εθνικό Κτηματολόγιο που δημοσιεύτηκε σήμερα, υπογραμμίζοντας ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση των εκκρεμοτήτων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την ομαλή λειτουργία και την ασφάλεια των συναλλαγών επί της ακίνητης περιουσίας.

Ειδικότερα, σύμφωνα με την έκθεση ελέγχου 5/2025 για το «Εθνικό Κτηματολόγιο: «Γιατί καθυστερεί η κτηματογράφηση ολόκληρης της χώρας; Έχει αποδώσει η λειτουργία του Κτηματολογίου, όπου η κτηματογράφηση έχει ολοκληρωθεί;» το Ελεγκτικό Συνέδριο στο πόρισμά του επισημαίνει ότι «τρεις δεκαετίες μετά τη νομοθετική πρόβλεψή της, η κτηματογράφηση πλησιάζει στο τέλος της» και «το χρονικό διάστημα που απαιτήθηκε είναι αντικειμενικά υπέρμετρα εκτεταμένο, ακόμη και για ένα τόσο σύνθετο εγχείρημα». Πάντως, σημειώνεται ότι «αξιοσημείωτη πρόοδος σημειώθηκε κατά την τελευταία δεκαετία».

Σε άλλο σημείο της έκθεσης σημειώνεται ότι «σημαντικός αριθμός ακινήτων έχουν καταχωρισθεί ως αγνώστου ιδιοκτήτη», ενώ «σε πολλές περιοχές περατώθηκε πρόωρα η κτηματογράφηση χωρίς προηγούμενη ολοκλήρωση της εξέτασης αιτήσεων διόρθωσης και ενστάσεων από τις αρμόδιες επιτροπές ή τον ανάδοχο».

Το πλήρες κείμενο της ανακοίνωσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου έχεις ως εξής:

«Το Ελεγκτικό Συνέδριο δημοσιεύει σήμερα την Έκθεση Ελέγχου 5/2025: Εθνικό Κτηματολόγιο: «Γιατί καθυστερεί η κτηματογράφηση ολόκληρης της Χώρας; Έχει αποδώσει η λειτουργία του Κτηματολογίου, όπου η κτηματογράφηση έχει ολοκληρωθεί;»

Το Ελεγκτικό Συνέδριο στην έκθεση αυτή διερεύνησε τους παράγοντες πρόκλησης καθυστερήσεων και δυσλειτουργιών στην κτηματογράφηση, αξιολόγησε το σύστημα των πρώτων εγγραφών και εξέτασε την επάρκεια των μηχανισμών ενημέρωσης των κτηματολογικών εγγραφών.

Τα πορίσματα του ελέγχου είναι τα ακόλουθα:

1. Τρεις δεκαετίες μετά τη νομοθετική πρόβλεψή της, η κτηματογράφηση πλησιάζει στο τέλος της.

Το χρονικό διάστημα που απαιτήθηκε είναι αντικειμενικά υπέρμετρα εκτεταμένο, ακόμη και για ένα τόσο σύνθετο εγχείρημα.

Αξιοσημείωτη πρόοδος σημειώθηκε κατά την τελευταία δεκαετία.

2. Σημαντικός αριθμός ακινήτων έχουν καταχωρισθεί ως αγνώστου ιδιοκτήτη.

Η καθυστέρηση ολοκλήρωσης της κτηματογράφησης οφείλεται σε:

· Εγγενείς παράγοντες και χρόνιες δυσλειτουργίες, όπως η ελλιπής καταγραφή της δημόσιας περιουσίας και η μη σύνταξη δασικών χαρτών

· Συχνές μεταβολές του νομοθετικού πλαισίου

· Λειτουργικά προβλήματα, όπως καθυστερήσεις στη συλλογή δηλώσεων, δυσχέρειες στη συγκρότηση των επιτροπών ενστάσεων και υποστελέχωση των υπηρεσιών ποιοτικού ελέγχου.

3. Σε πολλές περιοχές περατώθηκε πρόωρα η κτηματογράφηση χωρίς προηγούμενη ολοκλήρωση της εξέτασης αιτήσεων διόρθωσης και ενστάσεων από τις αρμόδιες Επιτροπές ή τον ανάδοχο.

Δεν έχει γίνει μέχρι τώρα χρήση της νομοθετικά προβλεπόμενης δυνατότητας περάτωσης της κτηματογράφησης χωρίς προηγούμενη ανάρτηση.

Προβλέφθηκαν ιδιαίτερα αυστηρές διαδικαστικές προϋποθέσεις εξέτασης των αιτήσεων διόρθωσης των κτηματολογικών εγγραφών για υποθέσεις εκτοπισμού και γεωμετρικών μεταβολών.

Τα μέτρα αυτά, ενώ επιταχύνουν την έναρξη της λειτουργίας του Κτηματολογίου, μπορούν να προκαλέσουν παρατεταμένη αβεβαιότητα ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς των ακινήτων και επιβάρυνση του δικαστικού συστήματος, αν δεν επιταχυνθεί η διεκπεραίωση των εκκρεμών αιτήσεων διόρθωσης και ενστάσεων.

4. Ύπαρξη μεγάλου αριθμού εκκρεμών εγγραπτέων πράξεων και αντιρρήσεων σε ορισμένα κτηματολογικά γραφεία και υποκαταστήματα λόγω υποστελέχωσης.

Η υλοποίηση του φυσικού αντικειμένου της ψηφιοποίησης του αρχείου των υποθηκοφυλακείων προχωρά με ικανοποιητικό ρυθμό.

Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης επιτάχυνε σημαντικά τον νομικό έλεγχο των εγγραπτέων πράξεων, συνεπάγεται δε την ανάγκη πρόβλεψης κατάλληλων δικλίδων ασφαλείας. Οι διαδικασίες έχουν ψηφιοποιηθεί σε σημαντικό βαθμό, διαπιστώνονται όμως ορισμένες δυσλειτουργίες.

5. Το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία του Κτηματολογίου είναι επεξεργασμένο.

Υφίσταται νομοθετική ασάφεια ως προς το αν η οριστικοποίηση ανακριβών πρώτων εγγραφών συνεπάγεται πρωτότυπη κτήση της κυριότητας από τον ανακριβώς εγγεγραμμένο.

Χρήζει επανεξέτασης το καθεστώς αποζημιωτικής ευθύνης του Ελληνικού Κτηματολογίου για εσφαλμένες εγγραφές».