Νέα κόντρα φούρνων – σούπερ μάρκετ μετά τα 1.500 λουκέτα σε πανελλαδικό επίπεδο

Ηταν παραμονή Δεκαπενταύγουστου 2015. Μετά μια ταραχώδη συνεδρίαση της Βουλής, είχε ψηφισθεί το περίφημο τρίτο μνημόνιο που, μεταξύ άλλων, περιελάμβανε αυξήσεις σε έμμεσους φόρους, περικοπές συντάξεων και πολλά άλλα. Ανάμεσα στις δεκάδες σελίδες (108 στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως) του νόμου 4336/2015 υπήρχε το άρθρο 2, υποπαράγραφος Α3 και μία ρύθμιση η οποία τότε πέρασε για τους περισσότερους μάλλον «στα ψιλά»:

Η χρήση του όρου «αρτοποιός», καθώς και η εμπορική χρήση των διακριτικών τίτλων «αρτοποιός» ή «αρτοποιείο» ή «φούρνος», επιτρέπεται σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα που είτε επιμελούνται άμεσα από το στάδιο των επιλεγόμενων πρώτων υλών, το ζύμωμα της ζύμης, την εξέλιξη αυτής μέχρι την πλήρη μορφοποίησή της και την έψηση του άρτου στον τόπο της πώλησής του προς τον καταναλωτή είτε επιμελούνται μόνο το τελικό στάδιο της έψησης του άρτου στον τόπο πώλησής του στον τελικό καταναλωτή. Ρύθμιση που ήρθε σε εφαρμογή των συστάσεων της πολυσυζητημένης «Εργαλειοθήκης Ανταγωνισμού του ΟΟΣΑ», η οποία είχε παραδοθεί στην προηγούμενη κυβέρνηση. Μέχρι τότε ίσχυε ο νόμος 3526/2007, ο οποίος προέβλεπε ότι «αρτοποιείο» και κατ’ επέκταση «φούρνος» μπορούσε να ονομάζεται μόνο η εγκατάσταση στον εσωτερικό χώρο της οποίας ολοκληρώνεται ο κύκλος παραγωγής προϊόντων αρτοποιίας, από την επεξεργασία των πρώτων υλών, το ζύμωμα δηλαδή, μέχρι το τελικό ψήσιμο και την πώληση αυτών.

Εντεκα χρόνια μετά και ενώ από τον Αύγουστο του 2015 έχουν περάσει τρεις κυβερνήσεις και πολύ περισσότεροι υπουργοί Ανάπτυξης, η παραπάνω διάταξη του νόμου 4336/2025 παραμένει ως έχει. «Πρόκειται για αδικία που εξελίσσεται αθόρυβα για την κοινωνία, αλλά θορυβωδώς για τα μέλη μας, για τις γειτονιές μας, για την τοπική οικονομία, για την επιβίωση της βιοτεχνικής αρτοποιίας», είπε χαρακτηριστικά χθες σε συνέντευξη Τύπου η Ελσα Κουκουμέρια, πρόεδρος της  Ομοσπονδίας Αρτοποιών Ελλάδας (ΟΑΕ).

«Εμείς δεν θέλουμε να κλείσει κανείς. Θέλουμε απλώς ο καταναλωτής να έχει την πληροφορία και να αποφασίζει ο ίδιος», πρόσθεσε η ίδια, αφήνοντας παράλληλα ανοιχτό το ενδεχόμενο προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, εάν εδώ το αίτημα για επαναφορά στην ουσία του ορισμού του αρτοποιείου όπως ήταν στον νόμο του 2007 δεν βρει ανταπόκριση. «Θεωρούσαμε καλή τη πίστει ότι δεν θα χρειαστεί να προσφύγουμε στα αρμόδια κοινοτικά όργανα», ανέφερε η πρόεδρος της ΟΑΕ. Αποκάλυψε μάλιστα η ίδια ότι πρώην υπουργός Ανάπτυξης έχει επικαλεστεί μέχρι και την αναμονή της ανάκτησης της επενδυτικής βαθμίδας, ενώ άλλος έχει ζητήσει από τους αρτοποιούς να βρουν ανάλογες περιπτώσεις προστασίας του επαγγέλματος σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Να σημειωθεί, πάντως, ότι τουλάχιστον σε δύο χώρες της Ε.Ε., τη Γαλλία και την Ιταλία, υπάρχει αυστηρή νομοθεσία για τη χρήση των όρων «boulangerie» και «panifico» αντιστοίχως, τους χώρους όπου γίνεται όλη η διαδικασία της παρασκευής του ψωμιού. Κριτική στη διάταξη του 2015 ασκήθηκε εξάλλου και από το ΚΕΠΕ, το οποίο στη μελέτη που εξέδωσε τον Δεκέμβριο του 2017 για την αξιολόγηση ορισμένων μεταρρυθμίσεων που έγιναν την προηγούμενη δεκαετία, κατ’ εφαρμογήν κυρίως των συστάσεων της εργαλειοθήκης του ΟΟΣΑ, επισημαίνει: «Η εφαρμογή της ρύθμισης αυτής είναι ενδεχομένως σκόπιμο να επανεξεταστεί, με κριτήριο τη διασφάλιση της σωστής ενημέρωσης των καταναλωτών και του θεμιτού ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων αρτοποιίας».

Η ρύθμιση δεν θεωρείται ότι επέφερε ούτε μείωση των τιμών –σημειωτέον ότι η βασική αιτιολόγηση ήταν η ενίσχυση του ανταγωνισμού προς όφελος του καταναλωτή–, με τους αρτοποιούς να υποστηρίζουν ότι η μέση τιμή του ψωμιού στα βιοτεχνικά αρτοποιεία είναι 3-3,20 ευρώ/κιλό, όταν στις αλυσίδες είναι 4,5 ευρώ/κιλό.

Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που τα αρτοποιεία υφίστανται πιέσεις από τη δραστηριοποίηση στην κατηγορία του ψωμιού των αλυσίδων σούπερ μάρκετ και άλλων αλυσίδων αρτοσκευασμάτων, οι οποίες διαθέτουν κατά βάση προϊόντα bake off (προϊόντα από κατεψυγμένη ζύμη βιομηχανικής προέλευσης, με το τελικό στάδιο ψησίματος να γίνεται στον χώρο πώλησης και όχι όλη η προετοιμασία). Η προηγούμενη «μάχη» αφορούσε ακριβώς το bake off, «μάχη» που έχασε η βιοτεχνική αρτοποιία και στις Βρυξέλλες, όπου είχαν προσφύγει αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Σύμφωνα, μάλιστα, με τον Ιάσονα Καπλάνη, πρόεδρο της Συντεχνίας Αρτοποιών Αθηνών Προαστίων Περιχώρων (ΣΑΑΠΠ), η άρση των περιορισμών για το bake off προκάλεσε σταδιακά τα προηγούμενα χρόνια το άνοιγμα 600 σημείων πώλησης προϊόντων bake off και το κλείσιμο 1.500 βιοτεχνικών αρτοποιείων.

Ο αθέμιτος, κατά τους αρτοποιούς, ανταγωνισμός που δέχονται από τις αλυσίδες, αλλά κυρίως η προηγούμενη ενεργειακή κρίση, έχει προκαλέσει 1.500 «λουκέτα» στον κλάδο την τελευταία τριετία. Εάν προστεθούν και τα ζαχαροπλαστεία, τότε, σύμφωνα με τον Γιώργο Καββαθά, πρόεδρο της Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας (ΓΣΕΒΕΕ), τα «λουκέτα» φτάνουν στις 3.000.

Με τη νέα ενεργειακή κρίση σε εξέλιξη, η ΟΑΕ έχει ζητήσει με επιστολή της προς τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιδότηση των αρτοποιείων, όπως είχε γίνει το 2022 (6 λεπτά ανά kwh), δεδομένου ότι πρόκειται για ενεργοβόρες βιομηχανίες. Το ενεργειακό κόστος έχει αυξηθεί κατά 35%-40% και το κόστος των πρώτων υλών κατά 10%-15% με τάση περαιτέρω ανόδου, με τις πρώτες ανατιμήσεις στο ψωμί να έχουν κάνει ήδη την εμφάνισή τους κυρίως στη νησιωτική Ελλάδα.