Ομόθυμη κινητοποίηση για τις φωτογραφίες - Κράτος, κοινωνία και ιστορική μνήμη

Η Ελλάδα και οι Έλληνες σίγουρα δεν έχουμε έλλειμμα ιστορικού αποθέματος, εμπειριών, άρα και τεκμηρίων. Είναι πρακτικά αμέτρητα τα κειμήλια και τεκμήρια από όλες σχεδόν τις εποχές της ιστορίας -ειδικά της νεότερης- που κατακλύζουν τα δημόσια και ιδιωτικά μουσεία, τις συλλογές ή και που παραμένουν άφαντα και έρχονται λίγα-λίγα στο φως. Φυσικά δεν είναι όλα τα ιστορικά τεκμήρια ίσης βαρύτητας και σημασίας, αυτό το καταλαβαίνουμε όλοι.

Οι φωτογραφίες από την Πρωτομαγιά του 1944 και την εκτέλεση των 200 Ελλήνων κρατουμένων του στρατοπέδου Χαϊδαρίου στο σκοπευτήριο της Καισαριανής πέτυχαν κάτι σπάνιο. Πέτυχαν να ταράξουν τόσο τα λιμνάζοντα ύδατα της ιστορικής μνήμης, ώστε να κινητοποιήσουν σχεδόν τους πάντες στην κατεύθυνση αναζήτησης και απόκτησης αυτών των τεκμηρίων. Η μεγάλη σημασία τους είναι σχεδόν αυταπόδεικτη, δεν είχαμε ως τώρα καμία αποτύπωση εκείνου του γεγονότος και ήρθαμε ενώποιον μιας απεικόνισης των προσώπων κάποιων από αυτούς τους 200 άνδρες κατά τις τελευταίες τους στιγμές, είδαμε και πώς ακριβώς έγινε αυτή η αποτρόπαια διαδικασία μαζικής θανάτωσης.

Κάποιοι έσπευσαν να προσπαθήσουν να οικειοποιηθούν τους νεκρούς και το συναίσθημά τους, κάποιοι άλλοι έσπευσαν να τους βάλουν ή να τους βγάλουν ταμπέλες για να τους κατατάξουν πιο εύκολα και βολικά όπου τους ταίριαζε για το πολιτικό τους αφήγημα, άλλοι έφτασαν στο σημείο να αμφισβητήσουν τη σημασία του γεγονότος και των φωτογραφιών, ενώ κάποιοι άλλοι, ευτυχώς ελάχιστοι, προχώρησαν σε βανδαλισμό του χώρου μνήμης με τα ονόματα των εκτελεσθέντων στην Καισαριανή.

Όλα αυτά είναι πρόσωπα του διχασμού, που αυτοάνοσα ζει έστω και σε περιορισμένες νησίδες μέσα στην κοινωνία μας, οχτώ ολόκληρες δεκαετίες μετά. Γιατί δυστυχώς αλλά σαφώς -και αυτό δεν πρέπει και δεν μπορούμε να το αποσιωπούμε- οι Έλληνες εκείνη την εποχή, εκείνη την τόσο δεινή στιγμή, μέσα στο καμίνι της στυγνής ναζιστικής Κατοχής, δεν ήταν ενωμένοι, ήταν πλέον ήδη διχασμένοι σε μια ρήξη που ένοπλα θα τραβούσε ακόμα χρόνια και πολιτικά δεκαετίες.

Όμως πλέον δεν είμαστε εκεί, όσο κι αν κάποιοι αδυνατούν να το καταλάβουν, έχουμε προχωρήσει και μάλιστα αρκετά. Ως εκ τούτου οι χυδαίοι βανδαλισμοί έτυχαν συλλογικής καταδίκης, οι ιστορικές λαθροχειρίες περιθωριοποιήθηκαν και οι προσπάθειες πολιτικής καπηλείας των ιστορικών τεκμηρίων αποδείχθηκαν ήδη ξεπερασμένες από την κοινωνία. Ευτυχώς, πέρα και πάνω από όλα αυτά, φάνηκε ότι έχουμε βαδίσει παρακάτω από τέτοιες διχαστικές πρακτικές και έχουμε την ωριμότητα να αντιμετωπίζουμε το παρελθόν μας σοβαρά και συλλογικά. Γιατί η ιστορική μνήμη πρέπει να ενώνει, έστω κι αν καμιά φορά πονάει κιόλας. Πρέπει να προσεγγίζεται ολιστικά, όχι να σαλαμοποιείται και ο καθένας να σπεύσει να τσιμπήσει το κομμάτι που του αρέσει.

Οι 200 εκτελεσθέντες της Καισαριανής -και άλλοι που ακολούθησαν- κρατούνταν και εκτελέστηκαν και ως Έλληνες πρωτίστως και ως κομμουνιστές ασφαλώς. Είμαστε έτοιμοι, ως ιστορική κοινότητα, ως κοινωνία, ως έθνος και φυσικά και ως κράτος, να αξιολογούμε και να αποτιμούμε τα δεδομένα χωρίς αποκλεισμούς και εκλεκτικισμό, με διάλογο ασφαλώς όπου απαιτείται και με διαφωνίες αν χρειάζεται, αλίμονο, ποια κοινότητα δεν έχει να διαχειριστεί διαφωνίες... Αλλά με την ικανότητα να συζητούμε, να βγάζουμε συμπεράσματα, να χτίζουμε τη γνώση και την αντίληψή μας και να προχωράμε παρακάτω.

Οι γρήγορες και ελπιδοφόρες κινήσεις των κυβερνητικών φορέων για απόκτηση των φωτογραφιών, ο συντονισμός της μεγάλης πλειοψηφίας της κοινωνίας και του πολιτικού κόσμου, η υπεύθυνη στάση της επιστημονικής κοινότητας, η συλλογική διαχείριση της ιστορικής μνήμης, όλα αυτά απέδειξαν ότι στη μεγάλη εικόνα έχουμε κάνει ως λαός πολλή "ψυχοθεραπεία". έχουμε κάνει μεγάλα βήματα, έχουμε διανύσει μια απόσταση καίρια από το σκοτάδι προς το φώς και είναι μεγάλη κατάκτηση αυτή.

Το φωτογραφικό υλικό αξίζει και πρέπει να αποκτηθεί από την ελληνική Πολιτεία και να εκτεθεί αναλόγως της αξίας του, ίσως και να αποτελέσει αφορμή και πυρήνα για τη δημιουργία ενός εθνικού, κεντρικού μουσείου για την συνολική Εθνική Αντίσταση των Ελλήνων από το 1941 ως το 1944, το οποίο θα μπορεί να συμπεριλάβει και αξιόλογες ήδη υφιστάμενες προσπάθειες. Γιατί αυτό θα ήθελαν σήμερα πιστεύω και οι 200 αγνοί αγωνιστές που θυσιάστηκαν τότε, να βλέπουν τους Ελληνες να προκόβουν ενωμένοι.