Ψήφος εμπιστοσύνης στην ελληνική Δικαιοσύνη από τον ΟΟΣΑ

Σημαντικές επιδόσεις της Ελλάδας στη δίκαιη μεταχείριση των πολιτών, στην πρόσβαση σε εξατομικευμένη υποστήριξη και στους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών καταγράφει η νέα έκθεση του ΟΟΣΑ «Justice as a Public Service: Delivering Better Outcomes» (2026), όπως αναφέρει το δελτίο τύπου που εξέδωσαν ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος και το υπουργείο Δικαιοσύνης.

Παράλληλα, αναδεικνύει ελληνικές πρωτοβουλίες για την προστασία των παιδιών, την καταπολέμηση του ρατσισμού και τον ψηφιακό μετασχηματισμό.

Η έκθεση αποτελεί την πρώτη συγκριτική εφαρμογή του πλαισίου μέτρησης του ΟΟΣΑ για ανθρωποκεντρικά συστήματα Δικαιοσύνης. Εξετάζει κατά πόσο πολίτες και επιχειρήσεις μπορούν να αναγνωρίζουν τα νομικά τους προβλήματα, να βρίσκουν κατάλληλη υποστήριξη και να εξασφαλίζουν δίκαιη, αποτελεσματική και έγκαιρη επίλυση.

Η αξιολόγηση καλύπτει την εμπειρία των πολιτών σε όλο το φάσμα των διαθέσιμων διαδικασιών, πέρα από τη λειτουργία των δικαστηρίων.

1. Δίκαιη μεταχείριση και ουσιαστική επίλυση προβλημάτων

Η Ελλάδα, η Λιθουανία και η Πολωνία καταγράφουν από τις υψηλότερες επιδόσεις μεταξύ των κρατών-μελών του ΟΟΣΑ στην αντίληψη των πολιτών ότι η διαδικασία επίλυσης του προβλήματός τους ήταν δίκαιη, ανεξάρτητα από την τελική έκβαση.

Η επίδοση αφορά όσους ολοκλήρωσαν τη διαδικασία και αξιολόγησαν τη μεταχείριση που έλαβαν. Αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς, στη διάμεση επίδοση των χωρών που εξετάζονται, το 40% δεν θεωρεί δίκαιη τη διαδικασία που ακολούθησε.

Επιπλέον, η έκθεση ξεχωρίζει την Ελλάδα, μαζί με την Πολωνία και τη Λιθουανία, για τον συνδυασμό σχετικά υψηλών ποσοστών ουσιαστικής επίλυσης προβλημάτων και θετικής εμπειρίας ως προς τη δικαιότητα της διαδικασίας. 

2. Εξατομικευμένη υποστήριξη: πάνω από 50%, έναντι μέσου όρου 39% στον ΟΟΣΑ
Η Ελλάδα, το Βέλγιο και η Ολλανδία είναι οι τρεις χώρες του ΟΟΣΑ που κατονομάζονται στην έκθεση με ποσοστό πρόσβασης σε εξατομικευμένη βοήθεια ή συμβουλή άνω του 50%, μεταξύ όσων τη χρειάζονται. Ο αντίστοιχος μέσος όρος του ΟΟΣΑ διαμορφώνεται στο 39%.

Πρόκειται για θετική επίδοση σε έναν τομέα όπου διεθνώς παραμένουν σημαντικά εμπόδια: πολλοί πολίτες βρίσκουν γενικές πληροφορίες, αλλά δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν την κατάλληλη υποστήριξη για τη δική τους υπόθεση. 

3. Μηχανισμοί επίλυσης διαφορών: στις υψηλότερες επιδόσεις η Ελλάδα
Στην πρόσβαση στους αναγκαίους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών, η έκθεση αναφέρει την Ελλάδα μεταξύ των χωρών με τις υψηλότερες επιδόσεις μεταξύ των κρατών-μελών του ΟΟΣΑ.

Ο δείκτης εξετάζει κατά πόσο όσοι χρειάζονται υποστήριξη τρίτου μέρους καταφέρνουν να προσφύγουν σε κατάλληλο μηχανισμό, όπως δικαστήριο, διοικητικό φορέα, διαμεσολάβηση ή άλλη διαδικασία επίλυσης. Η διάμεση επίδοση των χωρών που εξετάζονται περιορίζεται στο 42%. 

4. Θεσμική δέσμευση: μία από τις 14 χώρες με επίσημη ανθρωποκεντρική κατεύθυνση

Η Ελλάδα περιλαμβάνεται στις 14 από τις 27 χώρες που εξετάστηκαν ως προς τις πολιτικές τους και έχουν επισημοποιήσει τη δέσμευσή τους για ανθρωποκεντρική Δικαιοσύνη. Στην ελληνική περίπτωση, η δέσμευση αποτυπώνεται στον ετήσιο προγραμματισμό και στα σχέδια δράσης του Υπουργείου Δικαιοσύνης.

Η έκθεση εντοπίζει επίσης περιθώρια για συστηματικότερη συμμετοχή της δικαστικής εξουσίας και μη κρατικών φορέων στον κοινό σχεδιασμό. Αντίστοιχη ανάγκη καταγράφεται, μεταξύ άλλων, στη Γαλλία, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Νορβηγία. (Σελ. 51 και 112)

5. Καταπολέμηση του ρατσισμού και των εγκλημάτων μίσους

Η έκθεση αναδεικνύει την εφαρμογή ελληνικών εθνικών στρατηγικών κατά του ρατσισμού και των εγκλημάτων μίσους, με τη συμμετοχή αστυνομικών, εισαγγελικών και δικαστικών αρχών.

Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν στοχευμένη κατάρτιση, ειδικές μονάδες και δράσεις αντιμετώπισης της διαδικτυακής ρητορικής μίσους, συνδέοντας τη θεσμική προστασία με συγκεκριμένα εργαλεία εφαρμογής.

6. «Just Closer»: ελληνικό παράδειγμα Δικαιοσύνης φιλικής προς τα παιδιά
Το έργο «Just Closer» παρουσιάζεται ως παράδειγμα σχεδιασμού υπηρεσιών με βάση τις πραγματικές ανάγκες των χρηστών.

Εκπαιδευμένοι νέοι, οι «Youth Leaders», συμμετείχαν σε συνεντεύξεις και ομάδες συζήτησης με εφήβους που εμπλέκονται σε ποινικές διαδικασίες στην Ελλάδα. Η έρευνα ανέδειξε δυσκολίες που βιώνουν τα παιδιά κατά την επαφή τους με το σύστημα Δικαιοσύνης και τροφοδότησε πρακτικό οδηγό για επαγγελματίες, εξειδικευμένη κατάρτιση και ειδικές αστυνομικές διαδικασίες για ανηλίκους. 

7. Ψηφιακός μετασχηματισμός: η Δικαιοσύνη στον εθνικό σχεδιασμό

Η Ελλάδα αναφέρεται ως παράδειγμα ενσωμάτωσης της Δικαιοσύνης στον ευρύτερο ψηφιακό σχεδιασμό, μέσω της «Βίβλου Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2020-2025» και της «Στρατηγικής Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2021-2027».

Η αναφορά αναγνωρίζει τη σύνδεση της τεχνολογίας με την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα των υπηρεσιών Δικαιοσύνης. Ο ΟΟΣΑ υπογραμμίζει ότι η ψηφιακή μετάβαση πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστική απλούστευση και επανασχεδιασμό των διαδικασιών γύρω από τις ανάγκες των πολιτών. 

Οι θετικές αυτές επιδόσεις αποτελούν συγκεκριμένη βάση για τη συνέχεια των μεταρρυθμίσεων. Στόχος παραμένει η ευκολότερη πρόσβαση στην κατάλληλη βοήθεια, η αποτελεσματικότερη επίλυση διαφορών και η σταθερή βελτίωση της εμπειρίας κάθε πολίτη.

Οι προκλήσεις και τα επόμενα βήματα

Η έκθεση διαπιστώνει περιθώρια βελτίωσης σε όλες τις χώρες, καθώς καμία δεν εμφανίζει εξίσου προχωρημένη εφαρμογή σε όλες τις διαστάσεις της ανθρωποκεντρικής Δικαιοσύνης.

Διεθνώς, περισσότεροι από τέσσερις στους δέκα ανθρώπους αντιμετωπίζουν τουλάχιστον ένα σοβαρό νομικό πρόβλημα μέσα σε δύο χρόνια. Η διάμεση επίδοση στην πλήρη επίλυση τέτοιων προβλημάτων ανέρχεται στο 70%, ενώ στην πρόσβαση σε εξατομικευμένη βοήθεια περιορίζεται στο 38%.

Ο ΟΟΣΑ προτείνει καλύτερο συντονισμό των υπηρεσιών, συστηματική αξιοποίηση δεδομένων, πρόληψη των διαφορών και σύνδεση του σχεδιασμού και της χρηματοδότησης με μετρήσιμα αποτελέσματα. Κεντρικό ζητούμενο είναι υπηρεσίες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες διαφορετικών ομάδων πολιτών.

Για την Ελλάδα, οι θετικές επιδόσεις και οι αναγνωρισμένες πρακτικές αποτελούν βάση για τις επόμενες παρεμβάσεις. Η ποιότητα της Δικαιοσύνης κρίνεται από την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητά της, αλλά και από τη δυνατότητα κάθε πολίτη να ασκεί τα δικαιώματά του και να βρίσκει δίκαιες λύσεις στα προβλήματά του.

Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος δήλωσε μετά τη δημοσιοποίηση της έκθεσης του ΟΟΣΑ: «Το κράτος δικαίου αφορά την καθημερινότητα κάθε πολίτη: την προστασία των δικαιωμάτων του, την ισότιμη μεταχείρισή του, τη δυνατότητα να βρίσκει το δίκιο του χωρίς εξαντλητικές καθυστερήσεις. Η ενίσχυσή του απαιτεί σχέδιο, επιμονή και διαρκή αξιολόγηση.

Η νέα έκθεση του ΟΟΣΑ προστίθεται σε μια σειρά διεθνών αξιολογήσεων που καταγράφουν την πρόοδο της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια: από την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου και τη βελτίωση της βαθμολογίας μας στον δείκτη της Διεθνούς Διαφάνειας έως την επάνοδο της χώρας στην κατηγορία των πλήρων δημοκρατιών του Economist.

Στη Δικαιοσύνη, η βελτίωση αυτή αποτελεί χειροπιαστό αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης προσπάθειας: 25 μεταρρυθμίσεις, όπως ο νέος δικαστικός χάρτης, και 14 επενδύσεις σε ψηφιακά συστήματα και κτιριακές υποδομές, άνω των 650 εκατομμυρίων ευρώ, που εντάξαμε και υλοποιήσαμε στο Ταμείο Ανάκαμψης. Οι παρεμβάσεις αυτές αποδίδουν πλέον αποτελέσματα που αξιολογούνται θετικά και σε διεθνές επίπεδο. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει τα πρώτα θετικά αποτελέσματα του νέου δικαστικού χάρτη στην επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης.

Γνωρίζουμε τις αδυναμίες που παραμένουν και την απόσταση που πρέπει ακόμη να καλύψουμε. Οι θετικές αξιολογήσεις αυξάνουν την ευθύνη μας να συνεχίσουμε, με διαφάνεια, λογοδοσία και σεβασμό στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης».

Από την πλευρά του ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης τόνισε:

«Η έκθεση του ΟΟΣΑ Justice as a Public Service: Delivering Better Outcomes αναδεικνύει τη σημασία των μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν μια Δικαιοσύνη πιο προσιτή, πιο αποτελεσματική και περισσότερο προσανατολισμένη στις ανάγκες του πολίτη.

Οι θετικές αναφορές στην Ελλάδα, ιδίως ως προς την αντίληψη των πολιτών για τη δίκαιη μεταχείρισή τους, την πρόσβαση σε εξατομικευμένη νομική υποστήριξη και την ανάπτυξη μηχανισμών επίλυσης διαφορών, αποτελούν μια σημαντική αναγνώριση της προσπάθειας που βρίσκεται σε εξέλιξη. Παράλληλα, η ανάδειξη πρωτοβουλιών για τη φιλική προς τα παιδιά Δικαιοσύνη και η σύνδεση του δικαστικού συστήματος με τον ψηφιακό μετασχηματισμό επιβεβαιώνουν ότι η μεταρρύθμιση δεν περιορίζεται στις διαδικασίες, αλλά αφορά την ποιότητα των υπηρεσιών που λαμβάνει ο πολίτης.

Για εμάς, η αναγνώριση αυτή δεν αποτελεί λόγο εφησυχασμού, αλλά κίνητρο για να συνεχίσουμε με συνέπεια. Στόχος μας είναι μια Δικαιοσύνη που απονέμεται σε εύλογο χρόνο, λειτουργεί με διαφάνεια και αξιοπιστία και διασφαλίζει ίσες δυνατότητες πρόσβασης για όλους.

Η εμπιστοσύνη των πολιτών κατακτάται καθημερινά, μέσα από μετρήσιμα αποτελέσματα. Με αυτό το κριτήριο συνεχίζουμε την προσπάθεια για ένα δικαστικό σύστημα σύγχρονο, αποτελεσματικό και αντάξιο των προσδοκιών της ελληνικής κοινωνίας».

Ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Γιάννης Μπούγας ανέφερε πως «Η έκθεση του ΟΟΣΑ στέλνει ένα θετικό μήνυμα για την Ελλάδα, αναδεικνύοντας επιδόσεις σε τομείς που έχουν άμεση σημασία για την καθημερινότητα των πολιτών: τη δίκαιη μεταχείριση, την πρόσβαση σε νομική υποστήριξη και τη δυνατότητα αναζήτησης λύσεων όταν προκύπτουν νομικές διαφορές.

Ιδιαίτερη αξία έχει η αναφορά σε πρωτοβουλίες που θέτουν τον άνθρωπο στο επίκεντρο της απονομής της Δικαιοσύνης. Η προστασία των ανηλίκων, η αντιμετώπιση του ρατσισμού και των εγκλημάτων μίσους, καθώς και η αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων, συνθέτουν ένα πεδίο στο οποίο η θεσμική πρόοδος πρέπει να μεταφράζεται σε απτά οφέλη για την κοινωνία.

Η ψηφιοποίηση δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι ένα ουσιαστικό εργαλείο για την απλούστευση των διαδικασιών, την καλύτερη εξυπηρέτηση του πολίτη και τη διευκόλυνση της πρόσβασης στις υπηρεσίες της Δικαιοσύνης. Το ζητούμενο είναι να περιορίζονται τα εμπόδια, να ενισχύεται η ενημέρωση και να μην αποκλείεται κανείς λόγω οικονομικών, κοινωνικών ή άλλων δυσκολιών.

Οι θετικές αξιολογήσεις αποτελούν ενθαρρυντική αφετηρία, αλλά η προσπάθεια συνεχίζεται. Η πρόκληση είναι να ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο την αποτελεσματικότητα των θεσμών και να κάνουμε τη Δικαιοσύνη πιο φιλική, κατανοητή και προσβάσιμη για κάθε πολίτη».
 

protothema.gr