Τι βάζουν πλέον οι Έλληνες στο τραπέζι τους – Λιγότερο κρέας και ελαιόλαδο...

Αλλάζει το διατροφικό καλάθι των Ελλήνων, με παραδοσιακά προϊόντα να χάνουν έδαφος και άλλα, όπως τα πουλερικά, τα αυγά και τα έτοιμα γεύματα, να καταλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερη θέση στις αγορές των νοικοκυριών. Μέσα σε 17 χρόνια οι Έλληνες έχουν περιορίσει σημαντικά τις ποσότητες βοδινού κρέατος, ελαιολάδου, γάλακτος και ζάχαρης που αγοράζουν, ενώ στρέφονται περισσότερο σε εναλλακτικές πηγές πρωτεΐνης και τρόφιμα που απαιτούν λιγότερο χρόνο προετοιμασίας.

Η αλλαγή αποτυπώνεται στην ανάλυση του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), που δημοσιοποιήθηκε με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής στις 16 Οκτωβρίου και βασίζεται στα στοιχεία της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ για την περίοδο 2008-2025.

Το 2025, η συνολική δαπάνη των ελληνικών νοικοκυριών για είδη παντοπωλείου ανήλθε σε περίπου 25,7 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 18,1 δισ. ευρώ αφορούν τρόφιμα, περίπου 1 δισ. ευρώ μη αλκοολούχα ποτά και 1,6 δισ. ευρώ αλκοολούχα ποτά. Επιπλέον, 1,7 δισ. ευρώ κατευθύνονται σε προϊόντα οικιακής φροντίδας και 2,3 δισ. ευρώ σε είδη προσωπικής φροντίδας.

Η εκτίμηση περιλαμβάνει τις αγορές των ελληνικών νοικοκυριών από όλα τα σημεία πώλησης, αλλά όχι τη δαπάνη των ξένων επισκεπτών, η οποία, σύμφωνα με μια πρώτη εκτίμηση του ΙΕΛΚΑ, ξεπερνά τα 1,5 δισ. ευρώ.

Από το βόειο στα πουλερικά

Μία από τις σημαντικότερες μεταβολές αφορά την κατανάλωση κρέατος. Οι ετήσιες κατά κεφαλήν αγορές βοδινού μειώθηκαν από 17,36 κιλά το 2008 σε 12,29 κιλά το 2025, καταγράφοντας πτώση 29,2%. Αντίστοιχα, οι ποσότητες αλλαντικών περιορίστηκαν κατά 35,4%, του πρόβειου κρέατος κατά 18,9% και του χοιρινού κατά 5,7%.

Στον αντίποδα, οι αγορές πουλερικών αυξήθηκαν κατά 31,9%, από 12,79 κιλά ανά άτομο το 2008 σε 16,87 κιλά το 2025. Πρακτικά, οι Έλληνες αγοράζουν πλέον σχεδόν 4 κιλά περισσότερα πουλερικά ετησίως σε σχέση με πριν από την οικονομική κρίση.

Υποχώρηση καταγράφεται και στα ψάρια, με τις αγοραζόμενες ποσότητες να μειώνονται κατά 14,6%, ενώ ακόμη μεγαλύτερη είναι η πτώση στα θαλασσινά, κατά 37,2%.

Οι μεταβολές αυτές δείχνουν ότι η αλλαγή δεν αφορά απλώς τον περιορισμό ορισμένων τροφίμων, αλλά μια ευρύτερη ανακατανομή των αγορών μεταξύ διαφορετικών κατηγοριών.

Το ελαιόλαδο χάνει έδαφος

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα στο ελαιόλαδο, ένα από τα βασικά προϊόντα της ελληνικής διατροφής. Το 2008 οι ετήσιες αγορές αντιστοιχούσαν σε 13,72 λίτρα ανά άτομο. Το 2015 είχαν αυξηθεί στα 14,95 λίτρα, για να περιοριστούν το 2025 στα 8,94 λίτρα. Πρόκειται για μείωση 34,8% σε σχέση με το 2008 και 40,2% σε σύγκριση με το 2015.

Το ΙΕΛΚΑ επισημαίνει ότι η εξέλιξη αυτή πρέπει να εξετάζεται σε συνάρτηση με τις μεταβολές των τιμών αλλά και των καταναλωτικών συνηθειών, χωρίς να μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε έναν παράγοντα.

Σημαντικές ανακατατάξεις καταγράφονται και στα γαλακτοκομικά. Οι ποσότητες πλήρους νωπού γάλακτος μειώθηκαν κατά 42,5%, ενώ στο γάλα μακράς διαρκείας και λοιπών μορφών συντήρησης η υποχώρηση φθάνει το 60%. Αντίθετα, οι αγορές γάλακτος χαμηλών λιπαρών αυξήθηκαν κατά 38% και του γιαουρτιού κατά 31%. Εντυπωσιακή είναι η άνοδος στα αυγά. Από περίπου 58 τεμάχια ανά άτομο ετησίως το 2008, οι αγορές έφθασαν σχεδόν τα 97 το 2025, σημειώνοντας αύξηση 66,6%.

Λιγότερη ζάχαρη, περισσότερα έτοιμα γεύματα

Αξιοσημείωτη είναι και η μεταβολή στην αγορά ζάχαρης. Η ετήσια ποσότητα ανά άτομο υποχώρησε από 9,06 κιλά το 2008 σε μόλις 4,21 κιλά το 2025, δηλαδή κατά 53,5%.

Η εξέλιξη, ωστόσο, δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη μείωση σε όλες τις κατηγορίες γλυκών. Οι αγορές μελιού και μαρμελάδων αυξήθηκαν κατά 68,9%, της σοκολάτας κατά 9,3% και των παγωτών κατά 20,2%. Στα αρτοσκευάσματα καταγράφεται μείωση 12,3%, ενώ οι ποσότητες δημητριακών αυξήθηκαν κατά 32,3% και των ζυμαρικών κατά 10,3%. Μικρότερες είναι και οι αγορές φρούτων, κατά 8,9%, ενώ στα λαχανικά καταγράφεται ουσιαστικά στασιμότητα, με οριακή αύξηση 1%. Αντίθετα, οι ποσότητες οσπρίων είναι αυξημένες κατά 23,5%.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μεγάλη άνοδος στα έτοιμα γεύματα. Το 2015 οι αγορές τους αντιστοιχούσαν σε μόλις 240 γραμμάρια ανά άτομο ετησίως. Το 2025 είχαν φθάσει τα 3,34 κιλά, καταγράφοντας αύξηση μεγαλύτερη του 1.200%.

Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη σταδιακή ενίσχυση των λύσεων γρήγορης και εύκολης προετοιμασίας φαγητού, σε αντίθεση με το παραδοσιακό μοντέλο καθημερινής μαγειρικής.

Πόσα ξοδεύουν τα νοικοκυριά

Παρά τις αλλαγές στις ποσότητες, οι δαπάνες για τρόφιμα συνεχίζουν να αυξάνονται. Σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, η ετήσια κατά κεφαλήν δαπάνη για είδη παντοπωλείου διαμορφώθηκε το 2025 στα 2.433 ευρώ, αυξημένη κατά 3,9% σε σχέση με το 2024. Ειδικά για τρόφιμα, η δαπάνη έφθασε τα 1.776 ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 4,1%.

Η συνολική ετήσια καταναλωτική δαπάνη ανά άτομο διαμορφώθηκε στα 9.216 ευρώ, αυξημένη κατά 5,5% σε ετήσια βάση.

Το ενδιαφέρον είναι ότι, παρά την ανάκαμψη της καταναλωτικής δαπάνης μετά την οικονομική κρίση, το συνολικό ποσό παραμένει χαμηλότερο ακόμη και σε ονομαστικούς όρους από τα 9.518 ευρώ του 2008.

Την ίδια περίοδο, η δαπάνη για διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά εμφανίζεται περίπου 20% υψηλότερη σε σχέση με το 2008, ενώ εκείνη για ηλεκτρικό ρεύμα έχει υπερδιπλασιαστεί. Ακόμη μεγαλύτερη πίεση ασκεί τα τελευταία χρόνια η στέγαση. Μόνο το 2025 η σχετική δαπάνη αυξήθηκε κατά 8,3%, με το κόστος των ενοικίων να σημειώνει άνοδο 14,4%. Πλέον, η διατροφή και τα μη αλκοολούχα ποτά απορροφούν το 20,4% της συνολικής δαπάνης των νοικοκυριών, έναντι 16,4% το 2008. Το αντίστοιχο ποσοστό για τη στέγαση έχει αυξηθεί από 11,8% σε 14,7%.

Λιγότερες θερμίδες στο καλάθι, όχι απαραίτητα στο πιάτο

Μια διαφορετική διάσταση των αλλαγών προκύπτει από την εκτίμηση της θερμιδικής αξίας των τροφίμων που αγοράζουν τα νοικοκυριά. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ΙΕΛΚΑ, οι αγοραζόμενες ποσότητες των εξεταζόμενων κατηγοριών αντιστοιχούσαν το 2025 σε περίπου 1.915 θερμίδες ημερησίως ανά άτομο, έναντι 2.149 το 2015 και 2.210 το 2008. Η μείωση φθάνει το 13,3% σε σχέση με το 2008.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι Έλληνες καταναλώνουν πράγματι 13,3% λιγότερες θερμίδες. Η ανάλυση βασίζεται στις αγορές των νοικοκυριών και δεν αποτυπώνει πλήρως ούτε τη διατροφή εκτός σπιτιού ούτε τη σπατάλη τροφίμων.

Επομένως, ο συγκεκριμένος δείκτης αποκαλύπτει κυρίως τη μεταβολή των ποσοτήτων και της σύνθεσης των τροφίμων που αγοράζονται και όχι την πραγματική ημερήσια διατροφική πρόσληψη.

Στην ίδια ανάλυση παρατίθενται και στοιχεία της Eurostat, σύμφωνα με τα οποία η Ελλάδα εμφανίζει το δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό παχυσαρκίας ενηλίκων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στο 12,8%, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 16,3%. Χαμηλότερο ποσοστό καταγράφεται μόνο στην Ιταλία, με 7%.

Το ΙΕΛΚΑ διευκρινίζει ότι δεν μπορεί να τεκμηριωθεί άμεση αιτιώδης σχέση μεταξύ της αλλαγής στις αγορές τροφίμων και των ποσοστών παχυσαρκίας.

Η συνολική εικόνα δείχνει ότι το ελληνικό διατροφικό καλάθι δεν έχει απλώς μικρύνει ή μεγαλώσει. Έχει αλλάξει περιεχόμενο. Και μαζί του μεταβάλλεται ο τρόπος με τον οποίο τα ελληνικά νοικοκυριά κατανέμουν τις δαπάνες τους για τη διατροφή, σε μια περίοδο κατά την οποία η στέγαση και οι υπόλοιπες βασικές ανάγκες διεκδικούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού.

MoneyReview.gr