Η Τουρκία πατά γερά στην Αφρική

Tο τουρκικό πλοίο γεωτρήσεων Cagri Bey απέπλευσε για τη Σομαλία στις 15 Φεβρουαρίου στην πιο πρόσφατη έμπρακτη απόδειξη των φιλοδοξιών του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για επέκταση στην Αφρική.

Οι έρευνες πετρελαίου και φυσικού αερίου στα ανοικτά των ακτών της Σομαλίας αποτελούν κρίσιμη εξέλιξη στα σχέδια της Τουρκίας να διαφοροποιήσει τις πηγές ενέργειας της, όπως επισημαίνει το Bloomberg σε δημοσίευμά του. Εντάσσεται δε σε ένα πλαίσιο τουρκικών επενδύσεων -το οποίο περιλαμβάνει από κατασκευή υποδομών μέχρι πωλήσεις όπλων και στρατιωτική βοήθεια- σε ολόκληρη την ήπειρο, όπου η Άγκυρα έχει διευρύνει την παρουσία της τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Σε αντίθεση με την προσέγγιση της Κίνας στην Αφρική, η οποία επικεντρώθηκε  σε τεράστια έργα υποδομών, ή με εκείνη της Ρωσίας, η οποία ανταλλάσσει στήριξη στον τομέα της ασφάλειας με πρόσβαση σε πόρους, η Τουρκία ακολουθεί τη μέση οδό, συνδυάζοντας τη στρατιωτική βοήθεια με επιχειρηματικές συμφωνίες και διπλωματικές σχέσεις, προκειμένου να μετατρέψει τους δεσμούς ασφάλειας σε διαρκή επιρροή. Στη Σομαλία, αυτή η επιρροή της έχει εξασφαλίσει πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα, την οποία διεκδικούν επίσης περιφερειακές δυνάμεις όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

«Η Τουρκία βλέπει την Ανατολική Αφρική ως πεδίο κομβικής σημασίας για την υλοποίηση των μακροπρόθεσμων φιλοδοξιών της – από την ενέργεια έως το διάστημα – και χρησιμοποιεί τη στρατιωτική υποστήριξη για να εξασφαλίσει μια βάση», δήλωσε ο Σερχάτ Ερκμέν, διευθυντής του Pros&Cons με έδρα την Άγκυρα, μιλώντας στο Bloomberg. Ο ίδιος πρόσθεσε ότι η Τουρκία επιδιώκει επίσης να ασκήσει «επιρροή σε έναν από τους πιο στρατηγικούς διαδρόμους ναυτιλίας στον κόσμο».

Η Τουρκία στην Αφρική

Η παρουσία της Τουρκίας στην αφρικανική ήπειρο είναι πολυδιάστατη. Στον Νίγηρα, επένδυσε στη δημόσια υγεία και σε συστήματα παροχής πόσιμου νερού. Στο Σουδάν, κατασκεύασε μια μονάδα εντατικής θεραπείας νεογνών και επιδιώκει να αναπτύξει ένα λιμάνι. Στη Λιβύη, έστειλε στρατιωτικούς για να εκπαιδεύσουν στελέχη, drones και Σύρους μαχητές για να βοηθήσει την κυβέρνηση.

Ωστόσο, το Bloomberg αναφέρει ότι η παρουσία της Τουρκίας είναι ιδιαιτέρως ορατή στη Σομαλία. Η Άγκυρα λειτουργεί τη μεγαλύτερη στρατιωτική βάση της στο εξωτερικό στο Μογκαντίσου, όπου έχει εκπαιδεύσει περισσότερο από το ένα τρίτο του σομαλικού στρατού από το 2017 και του έχει πουλήσει οπλισμένα drones για χρήση κατά της Αλ-Σαμπάμπ, της τοπικής οργάνωσης που συνδέεται με την Αλ-Κάιντα. Τον περασμένο μήνα, η Τουρκία έστειλε μαχητικά F-16, άρματα μάχης και ελικόπτερα για να ενισχύσει περαιτέρω τις θέσεις της κυβέρνησης – μια αποστολή που, σύμφωνα με τον υπουργό Άμυνας της Σομαλίας Ομάρ Αμπντί Αλί, θα συμβάλει στη σταθεροποίηση της χώρας, η οποία έχει καταστραφεί από τις συγκρούσεις εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες.

Υπό κατασκευή βρίσκονται επίσης μια τουρκική ναυτική βάση και ένα πεδίο δοκιμών βαλλιστικών πυραύλων στη Σομαλία, όπως και ο πρώτος διαστημικός σταθμός της Τουρκίας. Ταυτόχρονα, η Άγκυρα βοήθησε στην ανάπτυξη των υποδομών της χώρας με την κατασκευή σχολείων, νοσοκομείων και ενός αεροδρομίου. Το 2024, μεσολάβησε σε μια συμφωνία για την άμβλυνση των εντάσεων μεταξύ Σομαλίας και Αιθιοπίας.

Το ετήσιο εμπόριο της Τουρκίας με το σύνολο της αφρικανικής ηπείρου αυξήθηκε κατά 10% πέρυσι, φτάνοντας τα 35 δισ. δολάρια – σχεδόν ίσο με το εμπόριο της με τις ΗΠΑ – και επικεντρώθηκε κυρίως στους τομείς των χημικών, της γεωργίας, του χάλυβα και του σιδήρου. Μέχρι σήμερα, οι Τούρκοι εργολάβοι έχουν συμμετάσχει σε περισσότερα από 2.000 έργα σε ολόκληρη την ήπειρο, αξίας 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων, δήλωσε ο Ερντογάν την περασμένη εβδομάδα.

Η Άγκυρα έχει σχεδόν τετραπλασιάσει τις διπλωματικές της αποστολές στην Αφρική από τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Η Turkish Airlines έχει προσθέσει δεκάδες νέες αεροπορικές πτήσεις, ενώ τα τουρκικά πανεπιστήμια έχουν υποδεχτεί δεκάδες χιλιάδες Αφρικανούς φοιτητές.

Ο απώτερος σκοπός

Αυτή η επιρροή μετατρέπεται σε μοχλό πίεσης. Μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος το 2016, για την οποία η Άγκυρα κατηγόρησε τους οπαδούς του Φετουλάχ Γκιουλέν, ο Ερντογάν πίεσε τις κυβερνήσεις της Γκάνας, της Κένυας και του Σουδάν να κλείσουν τα σχολεία στις χώρες τους που συνδέονταν με το κίνημα του ιμάμη. Το 2024, η Κένυα απήγαγε και απέλασε, κατόπιν αιτήματος της Άγκυρας, μια ομάδα Τούρκων αιτούντων άσυλο που θεωρούνταν οπαδοί του Γκιουλέν. Ακολούθησαν συμβάσεις εξόρυξης και, νωρίτερα αυτό το μήνα, άδεια από τη Λιβύη για έρευνες υδρογονανθράκων.

Στην ουσία, η εμπλοκή της Τουρκίας είναι ένας τρόπος να εξασφαλίσει μια θέση που θα της επιτρέψει να διαμορφώσει ισορροπία δυνάμεων – συχνά σε συνεννόηση με τη Σαουδική Αραβία, την Αίγυπτο και το Κατάρ – κατά μήκος του διαδρόμου της Ερυθράς Θάλασσας,  στρατηγικής θαλάσσιας «οδού» για το παγκόσμιο εμπόριο.

Στο πλαίσιο αυτό, καλείται επίσης να αντιμετωπίσει την επιρροή άλλων κρατών. Κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Αιθιοπία την περασμένη εβδομάδα, ο Ερντογάν καταδίκασε την αναγνώριση από το Ισραήλ της Σομαλιλάνδης, λέγοντας ότι «δεν ωφελεί ούτε τη Σομαλιλάνδη ούτε το Κέρας της Αφρικής», μια περιοχή που «δεν πρέπει να μετατραπεί σε πεδίο μάχης για ξένες δυνάμεις».

Η τελευταία στρατιωτική αποστολή της Τουρκίας στη Σομαλία ακολούθησε την απόφαση της σομαλικής κυβέρνησης, υπό την πίεση του Ριάντ,  να τερματίσει τις συμφωνίες ασφαλείας και διαχείρισης λιμένων με τα Εμιράτα, τα οποία έχουν ενισχύσει τους δεσμούς τους με τη Σομαλιλάνδη.

Όπως σημειώνει το Bloomberg, παρόμοια δυναμική παρατηρήθηκε πέρυσι, όταν η Άγκυρα προμήθευσε τον σουδανικό στρατό με τουρκικής κατασκευής drones για χρήση εναντίον των παραστρατιωτικών Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (ΔΤΥ), τις οποίες το Σουδάν, η ΕΕ και εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ κατηγορούν τα ΗΑΕ ότι εξοπλίζουν. Το κράτος του Κόλπου έχει επανειλημμένα αρνηθεί την κατηγορία αυτή. Ο Ερντογάν διατηρεί σχέσεις και με τις δύο πλευρές και έχει προσφερθεί να μεσολαβήσει.

Στο μεταξύ, η Τουρκία βλέπει περισσότερες ευκαιρίες. Επιστρέφοντας από την Αιθιοπία, ο Ερντογάν δήλωσε ότι είχε συζητήσει εμπορικές και επενδυτικές ευκαιρίες με τον ομόλογό του, τον πρωθυπουργό Αμπί Αχμέτ. Είπε ότι ήθελε οι τουρκικές εταιρείες να συμμετάσχουν στην κατασκευή ενός μεγάλου αεροδρομίου κοντά στην Αντίς Αμπέμπα. «Η Αιθιοπία είναι η μεγαλύτερη χώρα σε μια στρατηγικά σημαντική περιοχή», ανέφερε. «Για να αξιοποιήσουμε το δυναμικό της Αφρικής, χωρίς αμφιβολία μία από τις βασικές διαδρομές περνάει από την Αιθιοπία».

Bloomberg