Λευκωσία: Επαφές της απεσταλμένης του ΟΗΕ με Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν με φόντο μια νέα διάσκεψη για το Κυπριακό

Η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, αρχίζει σήμερα στη Λευκωσία, νέο γύρο επαφών με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν , επιχειρώντας να διαπιστώσει αν μπορεί να υπάρξει επόμενη κίνηση που θα οδηγήσει σε διευρυμένη διάσκεψη και, ενδεχομένως, στην επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών.

Η Μ. Ολγκίν συναντάται το πρωί με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη, στο Προεδρικό Μέγαρο, ενώ το απόγευμα θα έχει χωριστή συνάντηση με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, Τουφάν Έρχιουρμαν στα κατεχόμενα. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, η παραμονή της στην Κύπρο θα διαρκέσει μέχρι τις 14 Ιουνίου και στη συνέχεια θα ταξιδέψει στην Άγκυρα και στην Αθήνα για επαφές με τις κυβερνήσεις Τουρκίας και Ελλάδας. Ο εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα, Στεφάν Ντουζαρίκ, ανέφερε ότι αντικείμενο των συναντήσεων είναι η «πορεία προς τα εμπρός» στο Κυπριακό.

Η Λευκωσία θέλει καθαρή διαδικασία

Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης χαρακτήρισε τη σημερινή συνάντηση «πολύ σημαντική», σημειώνοντας ότι προσβλέπει σε αποτελέσματα. Στόχος της ελληνοκυπριακής πλευράς είναι να υπάρξει περαιτέρω ώθηση ώστε να συγκληθεί διευρυμένη διάσκεψη, κατά την οποία θα μπορεί να ανακοινωθεί επανέναρξη των συνομιλιών.

Για τη Λευκωσία, όμως, το κρίσιμο δεν είναι μόνο να υπάρξει συνάντηση. Είναι να υπάρξει διαδικασία με σαφές πλαίσιο, χωρίς μετατόπιση από τη βάση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, δηλαδή λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα. Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει επαναβεβαιώσει αυτή τη βάση και στο ψήφισμα 2771 του 2025 για την ΟΥΝΦΙΚΥΠ (Ειρηνευτική Δύναμη του ΟΗΕ στη Κύπρο).

Η τουρκική πλευρά, ιδιαίτερα μετά το ναυάγιο του Κραν Μοντανά το 2017, επιχείρησε να μεταφέρει τη συζήτηση στη λογική της «κυριαρχικής ισότητας» και των «δύο κρατών». Αυτή η θέση απορρίπτεται από τη Λευκωσία, την Αθήνα και την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς θα οδηγούσε σε νομιμοποίηση της διχοτόμησης και σε αναγνώριση του παράνομου καθεστώτος στα κατεχόμενα.

Ο παράγοντας Έρχιουρμαν

Η εκλογή του Τουφάν Έρχιουρμαν στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων δημιούργησε νέα δεδομένα, αλλά όχι και βεβαιότητες. Ο Έρχιουρμαν εμφανίζεται πιο πρόθυμος για επάνοδο σε συνομιλίες σε σχέση με τον Ερσίν Τατάρ, ο οποίος κινήθηκε πλήρως στη γραμμή Άγκυρας περί δύο κρατών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η τουρκοκυπριακή πλευρά προσέρχεται χωρίς απαιτήσεις. Ο Έρχιουρμαν επιμένει στην πολιτική ισότητα των Τουρκοκυπρίων και κινείται με συνεχή αναφορά στην ανάγκη συντονισμού με την Τουρκία. Στο Κυπριακό, καμία τουρκοκυπριακή ηγεσία δεν μπορεί να κινηθεί πέρα από τα όρια που θέτει η Άγκυρα, η οποία διατηρεί στρατό κατοχής στο βόρειο τμήμα της Κύπρου και παραμένει ο πραγματικός εγγυητής της αδιαλλαξίας.

Ενδεικτικό του κλίματος είναι ότι ο ίδιος ο Έρχιουρμαν χαρακτήρισε την επίσκεψη Ολγκίν πιθανό «ορόσημο», εκτιμώντας ότι το επόμενο διάστημα θα υπάρξει έντονη κινητικότητα στο Κυπριακό. Ταυτόχρονα, φέρεται να αναγνωρίζει ότι δεν είναι άμεση η κατάθεση νέου σχεδίου λύσης από τα Ηνωμένα Έθνη.

Μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης

Η προσπάθεια της Μ. Ολγκίν δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Τον Μάρτιο του 2025, σε άτυπη συνάντηση στη Γενεύη, είχαν συμφωνηθεί πρωτοβουλίες οικοδόμησης εμπιστοσύνης, όπως το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης, η αποναρκοθέτηση, η δημιουργία τεχνικής επιτροπής για τη νεολαία, δράσεις για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή, φωτοβολταϊκό έργο στη νεκρή ζώνη και αποκατάσταση κοιμητηρίων.

Τον Ιούλιο του 2025, ο Αντόνιο Γκουτέρες είχε μιλήσει για πρόοδο και είχε ζητήσει γρήγορη εφαρμογή των συμφωνηθέντων μέτρων. Ωστόσο, η εμπειρία δείχνει πως τα μέτρα αυτά βοηθούν μόνο αν λειτουργούν ως γέφυρα προς ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Αν μετατραπούν σε υποκατάστατο της λύσης, τότε απλώς διαχειρίζονται την καθημερινότητα της διχοτόμησης.

Η Λευκωσία αντιλαμβάνεται ότι τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης μπορούν να διευκολύνουν την ατμόσφαιρα, αλλά δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συζήτηση για ασφάλεια, εγγυήσεις, στρατεύματα, περιουσιακό, εδαφικό και λειτουργικότητα του νέου κράτους.

Η Άγκυρα στο κέντρο της εξίσωσης

Το γεγονός ότι η Μ. Ολγκίν θα μεταβεί μετά τη Λευκωσία σε Άγκυρα και Αθήνα δείχνει και την πραγματική διάσταση της προσπάθειας. Η Τουρκία δεν είναι εξωτερικός παρατηρητής. Είναι κατοχική δύναμη, εγγυήτρια δύναμη με βάση τις συμφωνίες του 1960 και χώρα που επηρεάζει αποφασιστικά τις κινήσεις της τουρκοκυπριακής ηγεσίας.

Η στάση της Άγκυρας παραμένει αντιφατική. Από τη μία εμφανίζεται να στηρίζει μια διαδικασία υπό τα Ηνωμένα Έθνη.

Και από την άλλη, επιμένει σε θέσεις που δεν συμβιβάζονται με τα ψηφίσματα του ΟΗΕ και με το ευρωπαϊκό πλαίσιο στο οποίο ανήκει η Κυπριακή Δημοκρατία. Την ίδια στιγμή, η Τουρκία αυξάνει την ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ μόλις χθες καταγράφηκε παρενόχληση μέσω ασυρμάτου σε αεροσκάφη που μετέφεραν στην Κύπρο τον Έλληνα υπουργό Άμυνας Νίκο Δένδια και Ευρωπαίους υπουργούς Άμυνας, ενόψει της άτυπης συνάντησης των υπουργών Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Λευκωσία.

Την ώρα που τα Ηνωμένα Έθνη επιχειρούν να ανοίξουν παράθυρο επανεκκίνησης στο Κυπριακό, η Τουρκία υπενθυμίζει με πράξεις ότι αντιμετωπίζει την Κυπριακή Δημοκρατία ως κράτος μειωμένης κυριαρχίας.

Ευρωπαϊκή διάσταση

Η επίσκεψη Ολγκίν συμπίπτει με έντονη ευρωπαϊκή κινητικότητα στη Λευκωσία. Η άτυπη συνάντηση των υπουργών Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Κύπρο και η συζήτηση για την ευρωπαϊκή άμυνα αναδεικνύουν ένα στοιχείο που η Λευκωσία επιχειρεί πλέον να προβάλλει πιο συστηματικά, ότι το Κυπριακό δεν είναι μόνο δικοινοτική διαφορά, αλλά ζήτημα εισβολής, κατοχής και ασφάλειας κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτή η παράμετρος έχει ιδιαίτερη σημασία ενόψει οποιασδήποτε νέας διαδικασίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να βρίσκεται εκτός της συζήτησης, όταν η λύση θα αφορά κράτος μέλος της και θα πρέπει να είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Η Λευκωσία επιδιώκει η εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης να είναι ουσιαστική και όχι διακοσμητική, χωρίς να υποκαθιστά τον ρόλο των Ηνωμένων Εθνών.

Το στοίχημα της Ολγκίν

Η αποστολή της Μαρίας Άνχελα Ολγκίν είναι να διαπιστώσει αν υπάρχει επαρκής πολιτική βούληση ώστε ο ΓΓ του ΟΗΕ να προχωρήσει στη σύγκληση διευρυμένης διάσκεψης. Η ίδια γνωρίζει ότι μια διάσκεψη χωρίς προετοιμασία μπορεί να οδηγήσει σε νέο αδιέξοδο και γι’ αυτό και οι συναντήσεις της σε Λευκωσία, Άγκυρα και Αθήνα θα λειτουργήσουν ως τεστ προθέσεων.

Για τον Νίκο Χριστοδουλίδη, η επανεκκίνηση των συνομιλιών αποτελεί κεντρική πολιτική επιδίωξη, ενώ για τον Τουφάν Έρχιουρμαν, είναι ευκαιρία να δείξει ότι η αλλαγή στην τουρκοκυπριακή ηγεσία έχει περιεχόμενο. Για την Άγκυρα, είναι δίλημμα. Είτε θα επιτρέψει διαδικασία εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών είτε θα συνεχίσει να επενδύει στη διχοτόμηση, ζητώντας παράλληλα ευρωπαϊκά προνόμια σαν να μην υπάρχει κατοχή.

Το σημερινό πρόγραμμα της Ολγκίν δεν προδιαγράφει αποτέλεσμα, δείχνει όμως ότι το Κυπριακό εισέρχεται ξανά σε περίοδο κινητικότητας. Το ερώτημα είναι αν αυτή η κινητικότητα θα οδηγήσει σε πραγματική διαδικασία ή αν θα προστεθεί στον μακρύ κατάλογο των χαμένων ευκαιριών.