Πόσο εφικτό είναι ένα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ»: Ο ρόλος της Τουρκίας

Η έντονη και επαναλαμβανόμενη κριτική του Ντόναλντ Τραμπ προς το ΝΑΤΟ δεν αποτελεί μια συγκυριακή πολιτική στάση, αλλά συνέχεια μιας προϋπάρχουσας αντίληψης του Προέδρου των ΗΠΑ, σύμφωνα με αναλυτές.

Ο Ντόναλντ Τραμπ διατηρούσε εξαρχής μια τεταμένη σχέση με το ΝΑΤΟ, κατηγορώντας επανειλημμένα τις ευρωπαϊκές χώρες ότι δεν συμβάλλουν αρκετά στην άμυνα.

Η επικεφαλής Παρατηρητηρίου Γεωπολιτικής και Διπλωματίας στο ΕΛΙΑΜΕΠ, Iνώ Αφεντούλη, η οποία Υπηρέτησε στη Διεύθυνση Δημόσιας Διπλωματίας του ΝΑΤΟ (2002-2022), ως υπεύθυνη επικοινωνιακής πολιτικής για τις χώρες-μέλη της νότιας πτέρυγας μέσω του CNN Greece εξηγεί, πώς αυτό που διαφοροποιείται σήμερα δεν είναι το περιεχόμενο, όσο η ένταση και η συχνότητα των δηλώσεων.

«Τα αισθήματα του Τραμπ απέναντι στο ΝΑΤΟ είναι τα ίδια και ήταν έτσι και πριν γίνει Πρόεδρος», τονίζει, υπογραμμίζοντας πώς ο Πρόεδρος των ΗΠΑ εμφανίζεται ιδιαίτερα ενοχλημένος από την απροθυμία ευρωπαϊκών χωρών να συμμετάσχουν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις, όπως αυτή κατά του Ιράν και ειδικά στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ.

Παρά τη σκληρή ρητορική, η προοπτική πλήρους αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ παραμένει εξαιρετικά δύσκολη. «Θέλω να πιστεύω ότι δεν θα φτάσει στο σημείο μηδέν» συμπληρώνει, υπογραμμίζοντας πώς υπάρχουν νομικά εμπόδια, όπως η ανάγκη έγκρισης από το Κογκρέσο με αυξημένη πλειοψηφία 2/3, λειτουργούν ως θεσμικές «δικλείδες ασφαλείας» που περιορίζουν τα περιθώρια μονομερών αποφάσεων.

«Υπάρχει η απόφαση που είχε λάβει το Κογκρέσο και με υποστήριξη τότε του Ρούμπιο, του σημερινού Υπουργού Εξωτερικών ότι δεν μπορεί προεδρική απόφαση να οδηγήσει σε αποχώρηση», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Η επόμενη τακτική Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στην Άγκυρα, στις 7-8 Ιουλίου 2026. Η κα Αφεντούλη πιστεύει ότι θα δημιουργηθεί μια νέα ισορροπία εντός της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας μεταξύ των Ευρωπαίων και τις ΗΠΑ, «οι οποίες έως σήμερα κατείχαν πρωταγωνιστικό ρόλο, μεταβαίνουν σε έναν ολοένα και λιγότερο ενεργό, εκχωρώντας στους Ευρωπαίους το μεγαλύτερο μέρος των δραστηριοτήτων της Συμμαχίας».

Η εν λόγω εξέλιξη, τονίζει ότι συνάδει με τον διακυβερνητικό χαρακτήρα του ΝΑΤΟ, όπου κάθε χώρα συνεισφέρει ανάλογα με τις δυνατότητές της, χωρίς δεσμευτικές υποχρεώσεις για συγκεκριμένα επίπεδα συμμετοχής.

Η πρόκληση της πυρηνικής αποτροπής

Το σενάριο ενός «ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ», που έχει αναδειχθεί σε διεθνή μέσα όπως η Wall Street Journal, εγείρει σοβαρά ερωτήματα. Κεντρικό ζήτημα αποτελεί η πυρηνική αποτροπή η λεγόμενη «πυρηνική ομπρέλα», τονίζει η επικεφαλής Παρατηρητηρίου Γεωπολιτικής και Διπλωματίας στο ΕΛΙΑΜΕΠ.

Υποστηρίζει ότι η αποτρεπτική ισχύς του ΝΑΤΟ βασίζεται κυρίως στις ΗΠΑ. Αν και χώρες όπως η Γαλλία και η Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν πυρηνικά, δεν επαρκούν για να αντικαταστήσουν τον αμερικανικό ρόλο.

Κατά την ίδια οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν την πυρηνική αποτροπή εντός ΝΑΤΟ. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο προσθέτει και τον παράγοντα «Ρωσία». Η εξέλιξη του πολέμου στην Ουκρανία θα είναι καθοριστική εκτιμά «αναλόγως της λύσης που θα δοθεί στον πόλεμο, τον οποίο έχουμε ξεχάσει με τα γεγονότα της Μέσης Ανατολής». Εκτιμά ότι η Ρωσία δεν θα «ηρεμήσει», ιδιαίτερα αν διαπιστώσει μείωση της αμερικανικής παρουσίας στην Ευρώπη.

«Πιστεύω ότι (η Μόσχα) θα αναζητήσει ενδεχομένως να ανοίξει και άλλα μέτωπα. Σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει να υπάρξει ένα αρραγές ευρωπαϊκό μέτωπο, διότι είναι πάρα πολύ πιθανό πλέον να αντιμετωπίσουν ευθεία ρωσική απειλή», συμπληρώνει.

«Αυτός είναι ένας κίνδυνος που δεν πρέπει να φεύγει από την ατζέντα των κυβερνήσεών μας», προειδοποιεί.

Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η ανάγκη για ένα συνεκτικό και ισχυρό ευρωπαϊκό μέτωπο καθίσταται επιτακτική. Ωστόσο, ακόμη και τότε, εκτιμά ότι οι ΗΠΑ δύσκολα θα παραμείνουν πλήρως απούσες από τις εξελίξεις.

Οι χώρες - κλειδιά και ο ρόλος της Τουρκίας

Σύμφωνα με τα σενάρια που εξετάζονται, ένας βασικός πυρήνας των μεγάλων χωρών θα μπορούσε να ηγηθεί μιας πιο αυτόνομης ευρωπαϊκής άμυνας. Σε αυτόν περιλαμβάνονται το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Γερμανία και ο Καναδάς.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στον ρόλο της Τουρκίας, η οποία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με την κα Αφεντούλη η ενδεχόμενη μείωση της αμερικανικής παρουσίας θα μπορούσε να ενισχύσει τη θέση της Άγκυρας εντός της Συμμαχίας «γιατί και οι ευρωπαϊκές χώρες που προαναφέραμε θα επιθυμούν και την Τουρκία σε αυτή την εξίσωση».

Για την Ελλάδα, αυτή η εξέλιξη απαιτεί προσεκτική στρατηγική διαχείριση, υπογραμμίζει, σημειώνοντας πώς παρά τα διαχρονικά προβλήματα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, το ΝΑΤΟ έχει λειτουργήσει ως μια δικλείδα ασφαλείας, στοιχείο που καθιστά τη διατήρηση της συνοχής του κρίσιμη.

«Άρα, δεν έχουμε λόγο να επιζητούμε εμείς ως χώρα την αποδυνάμωση της συνοχή του ΝΑΤΟ», καταλήγει.