Προχωρά ο διαγωνισμός για τα blocks της Κρήτης από το ΥΠΕΝ-Οι παράνομες διεκδικήσεις της Λιβύης και η ελληνική αντίδραση

Με τους λεονταρισμούς της  κυβέρνησης της Λιβύης να επανέρχονται στο προσκήνιο, αμφισβητώντας τις ελληνικές παραχωρήσεις υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης και με το χρονικό ορόσημο της 10ης Σεπτεμβρίου, ημερομηνία λήξης του διεθνούς διαγωνισμού  να πλησιάζει, η ελληνική κυβέρνηση εντείνει τις πολιτικές και διπλωματικές της κινήσεις.

Στόχος της ηγεσίας του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας είναι να θωρακίσει την αξιοπιστία της διαδικασίας και να στείλει ξεκάθαρο μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση ότι ο διαγωνισμός προχωρά κανονικά και εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, παρά τις εξωτερικές παρεμβάσεις και τα διλήμματα της Τρίπολης και της Άγκυρας κάτι που επιβεβαιώνει και η τηλεφωνική επικοινωνία του υπουργού ΠΕΝ Σταύρου Παπασταύρου στις 15 Ιουλίου με την Αντιπρόεδρο της Chevron Λιζ Σβάρτσε.

Κλειδί για αυτή την πολιτική αποτελεί το ισχυρό ενδιαφέρον της Αμερικανικής εταιρείας για τα μπλοκ υδρογονανθράκων που αποτελεί αναμφίβολα τον πρωταγωνιστή του ελληνικού upstream με την εκδήλωση ενδιαφέροντος για τα νέα θαλάσσια οικόπεδα σε Κρήτη και Νότια Πελοπόννησο που μένει να επιβεβαιωθεί και επί του πεδίου μέσα στο επόμενο διάστημα αφού ήδη τρέχει η προθεσμία των 90 ημερών από την επίσημη έναρξη του διεθνούς διαγωνισμού στις 12 Ιουνίου με την δημοσίευση του κειμένου της προκήρυξης στην επίσημη εφημερίδα της ΕΕ.

Κρίσιμη γεωπολιτική συγκυρία – Ψήφος εμπιστοσύνης από τη Chevron

Η αμερικανική Chevron, η οποία πρώτη εκδήλωσε επίσημα ενδιαφέρον για τα τρία από τα τέσσερα θαλάσσια οικόπεδα νοτίως της Κρήτης (για το τέταρτο εκδήλωσε ενδιαφέρον η Helleniq Energy), συνεχίζει να επαναβεβαιώνει τη δέσμευσή της προς τον ελληνικό διαγωνισμό, όπως επιβεβαιώθηκε και στην πρόσφατη επικοινωνία με το ΥΠΕΝ. Οι δύο πλευρές συζήτησαν, σύμφωνα με πληροφορίες, και ενδεικτικά χρονοδιαγράμματα για σεισμικές έρευνες, οι οποίες αναμένεται να ξεκινήσουν σε περίπτωση ανάδειξης της Chevron ως προτιμητέου επενδυτή.

Υπενθυμίζεται ότι με την Αμερικανική εταιρεία είχαν συναντηθεί τον περασμένο Μάιο στα κεντρικά της γραφεία στις ΗΠΑ, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Σταύρος Παπασταύρου και αντίστοιχα ο Υφυπουργός κ. Νίκος Τσάφος στέλνοντας το μήνυμα ότι η Ελλάδα αποτελεί τμήμα του παζλ της ευρύτερης περιοχής ενδιαφέροντος της Chevron στην Ανατολική Μεσόγειο όπου διαθέτει παραχωρήσεις σε Ισραήλ, Αίγυπτο και Κύπρο.

Το τελευταίο διάστημα, πέραν της Chevron, υπήρξαν πληροφορίες που ούτε επιβεβαιώθηκαν αλλά και ούτε διαψεύστηκαν ότι τουλάχιστον τρεις ακόμη διεθνείς πετρελαϊκοί κολοσσοί έχουν έρθει σε επαφή με την ΕΔΕΥΕΠ ζητώντας πρόσβαση στο data room με τα σεισμικά δεδομένα των περιοχών. Ανάμεσα σε αυτούς φέρονται να είναι η BP, η Eni και πιθανώς η TotalEnergies, η οποία είχε αποσυρθεί από την ελληνική αγορά πριν από πέντε χρόνια, αλλά πλέον φέρεται να εξετάζει την επιστροφή της μέσω συνεργασιών. Μένει βέβαια αυτή η προοπτική να επιβεβαιωθεί και στην πράξη το επόμενο διάστημα και να μετουσιωθεί σε εκδήλωση ενδιαφέροντος.

Αν και μέχρι στιγμής δεν έχουν υποβληθεί επίσημες δηλώσεις ενδιαφέροντος, οι διεργασίες βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη, με την Helliniq Energy να δηλώνει πρόσφατα ανοιχτή σε κοινοπρακτικά σχήματα με διεθνείς εταίρους.

Το στοίχημα για την Αθήνα

Η επιτυχία του διαγωνισμού για τις θαλάσσιες παραχωρήσεις της Κρήτης και της Πελοποννήσου εξελίσσεται σε κομβικό τεστ διεθνούς αξιοπιστίας για την ελληνική ενεργειακή στρατηγική. Το ΥΠΕΝ, σε συντονισμό με τα Υπουργεία Εξωτερικών και Άμυνας, κινείται σε διπλωματικό και τεχνικό επίπεδο, ώστε να αποτρέψει κάθε απόπειρα υπονόμευσης του διαγωνισμού, είτε μέσω πολιτικών ενστάσεων είτε μέσω παρασκηνιακής πίεσης προς τις ενδιαφερόμενες εταιρείες.

Η Αθήνα προβάλλει το διεθνές δίκαιο, τις αποφάσεις του ΣτΕ και τον σαφή καθορισμό της ελληνικής ΑΟΖ, διαμηνύοντας ότι ο διαγωνισμός διεξάγεται σε περιοχές πλήρους ελληνικής δικαιοδοσίας και αποτελεί αναφαίρετο κυριαρχικό δικαίωμα.

Kαι θυμίζει ότι όταν η Λιβύη προκήρυξε τον δικό της διαγωνισμό στις αρχές Μαρτίου για την παραχώρηση 22 οικοπέδων η χώρα έδειξε να έχει σεβαστεί την μέση γραμμή που η Ελλάδα θεσμοθέτησε το 2011.

Έπειτα από 17 χρόνια απουσίας από το διεθνές ενεργειακό σκηνικό, η Λιβύη επανέρχεται στο προσκήνιο, προκαλώντας γεωπολιτικούς τριγμούς στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο φιλόδοξος γύρος παραχωρήσεων για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, γνωστός ως 2025 Licensing Round, έχει ανάψει «φωτιές. Με το γύρο παραχωρήσεων, η Λιβύη όχι μόνο επανενεργοποιεί τη συμφωνία της με την Τουρκία, αλλά ταυτόχρονα διατυπώνει επισήμως στα Ηνωμένα Έθνη αξιώσεις που αμφισβητούν την ελληνική υφαλοκρηπίδα, δίνοντας νέα διάσταση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.

Το χρονικό των ερευνών νότια της Κρήτης

Η Τρίπολη προκήρυξε επίσημα τον φετινό διεθνή διαγωνισμό τον Μάρτιο του 2025, με προθεσμία ολοκλήρωσης στα τέλη Νοεμβρίου. Περιλαμβάνει 22 blocks – 11 χερσαία και 11 θαλάσσια – με το ενδιαφέρον να εστιάζεται στα νοτιοδυτικά θαλάσσια τεμάχια που γειτνιάζουν με την ελληνική υφαλοκρηπίδα. Ο νέος τύπος σύμβασης EPSA V (Exploration and Production Sharing Agreement) προσελκύει ήδη επενδυτικό ενδιαφέρον από ενεργειακούς κολοσσούς όπως οι Chevron, Total, Eni και Repsol, προσφέροντας φορολογική σταθερότητα και ευνοϊκότερους όρους.

Η διαδικασία διεξάγεται μέσω ψηφιακής πλατφόρμας, με τις προσφορές να κατατίθενται έως τις 17 Ιουλίου. Τα αποτελέσματα και η υπογραφή των συμβολαίων θα ολοκληρωθούν πριν από το τέλος του έτους. Ήδη, το θέμα έχει τεθεί στην ατζέντα του επερχόμενου Libya Energy & Economic Summit (Ιανουάριος 2026).

Συνεργασία με την Τουρκία 

Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από τη συμφωνία της Λιβύης με την Τουρκία. Στις 25 Ιουνίου 2025, η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης (NOC) υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με την τουρκική TPAO για την εκτέλεση σεισμικών ερευνών σε τέσσερα θαλάσσια blocks, σε περιοχές που η Τρίπολη τοποθετεί νότια της υποτιθέμενης «μέσης γραμμής» με την Ελλάδα.

Η ερευνητική δραστηριότητα προβλέπει 2D σεισμικές καταγραφές σε έκταση 10.000 χλμ, οι οποίες αναμένεται να διαρκέσουν έως εννέα μήνες. Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται από αναλυτές ως εφαρμογή του αναθεωρημένου τουρκολιβυκού μνημονίου του 2022, το οποίο αγνοεί πλήρως την επήρεια των ελληνικών νησιών στη χάραξη θαλάσσιων ζωνών.

Η αντίδραση της Αθήνας

Η ελληνική αντίδραση υπήρξε άμεση. Η Αθήνα, με διαβήματα και επίσημες δηλώσεις, καταγγέλλει την αμφισβήτηση της κυριαρχίας της σε περιοχές που καλύπτονται από τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), στην οποία είναι πλήρες συμβαλλόμενο μέρος. 

Η θέση της Ελλάδας είναι σαφής: τα ελληνικά νησιά έχουν πλήρη επήρεια, και οποιαδήποτε αμφισβήτηση των ορίων υφαλοκρηπίδας συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου.

Η προσφυγή της Λιβύης στον ΟΗΕ

Η γεωπολιτική διάσταση της υπόθεσης κορυφώθηκε στις 20 Ιουνίου 2025, όταν η Λιβύη υπέβαλε επισήμως στα Ηνωμένα Έθνη διπλωματική διαμαρτυρία, αμφισβητώντας τις ελληνικές παραχωρήσεις «Crete 1» και «Crete 2» – συνολικής έκτασης 23.300 τ.χλμ. Η Λιβύη ισχυρίζεται ότι το 85% αυτών των περιοχών ανήκουν στη δική της θαλάσσια ζώνη, όπως αυτή καθορίζεται από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Είναι η πρώτη φορά που η Τρίπολη εγείρει επίσημες αξιώσεις σε περιοχές που η Αθήνα θεωρεί μέρος της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, κάτι που ανεβάζει επικίνδυνα το θερμόμετρο στην περιοχή.

Το λιβυκό υπόμνημα κατηγορεί την Ελλάδα για δημιουργία τετελεσμένων μέσω μονομερών ενεργειών και αμφισβητεί τις έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί στο παρελθόν από ExxonMobil και Total. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι η μέση γραμμή δεν αποτελεί επαρκή βάση για την οριοθέτηση της ΑΟΖ, προωθώντας τη θέση πως τα ελληνικά νησιά δεν δικαιούνται πλήρη θαλάσσια επήρεια – μια θέση ταυτόσημη με αυτή της Άγκυρας.

Παρότι η Λιβύη επικαλείται τη Σύμβαση UNCLOS, δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος, γεγονός που ακυρώνει τις αιτιάσεις της στην πράξη. Εντούτοις, ζητά την παρέμβαση του ΟΗΕ για τη διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η ελληνική απάντηση

Η Αθήνα απορρίπτει κατηγορηματικά τις λιβυκές αιτιάσεις, επισημαίνοντας:

• Το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν έχει έννομα αποτελέσματα, καθώς δεν στηρίζεται σε αρχές του διεθνούς δικαίου.
• Η χάραξη των ελληνικών θαλασσίων ζωνών στηρίζεται στη μέση γραμμή και στην πλήρη επήρεια των νησιών, όπως προβλέπεται στην UNCLOS.
• Η Ελλάδα έχει νόμιμο και αναφαίρετο δικαίωμα να ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα και να τα προστατεύει σε κάθε επίπεδο.