Γαλλία: Τα μπιστρό σβήνουν από τα χωριά – Δύο κλείνουν κάθε ημέρα

Λίγο μετά το μεσημέρι, στο Au Bon Accueil, στο Saint-Martin-sur-Ouanne της βόρειας Βουργουνδίας, δεν υπάρχει άδειο τραπέζι. Το μενού των τριών πιάτων κοστίζει 18 ευρώ, όμως οι περισσότεροι δεν έχουν έρθει μόνο για το φαγητό.

Το μπιστρό άνοιξε ξανά πρόσφατα, έπειτα από οκτώ μήνες με κατεβασμένα ρολά. Για ένα μικρό χωριό σαν αυτό, η επιστροφή του δεν ήταν απλώς η επαναλειτουργία μιας επιχείρησης.

«Οι άνθρωποι έρχονται κάθε πρωί για έναν καφέ και για να μιλήσουν», λέει ο Hervé Chapuis, αγρότης και δήμαρχος του χωριού. Το τοπικό συμβούλιο συμμετείχε στην προσπάθεια να σωθεί το κατάστημα, το τελευταίο σημείο εμπορικής δραστηριότητας που απευθύνεται στο κοινό μετά το κλείσιμο του φούρνου απέναντι πριν από οκτώ χρόνια.

Στις αρχές του 20ού αιώνα λειτουργούσαν στη Γαλλία περίπου 500.000 καφέ και μπιστρό. Μέχρι τη δεκαετία του 1960 περισσότερα από τα μισά είχαν ήδη κλείσει. Σήμερα εκτιμάται ότι έχουν απομείνει περίπου 30.000 έως 40.000, ενώ σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται ο Guardian, περίπου δύο κατεβάζουν ρολά κάθε ημέρα.

Η υποχώρηση δεν είναι μόνο εμπορική. Στα μικρά χωριά, όπου καταστήματα, φούρνοι και άλλες υπηρεσίες έχουν επίσης περιοριστεί, το καφέ συχνά είναι το τελευταίο σημείο καθημερινής συνάντησης.

Ο Alain Fontaine, πρόεδρος της Association of Bistros and Cafes και ιδιοκτήτης του Le Mesturet κοντά στο χρηματιστήριο του Παρισιού, προειδοποιεί ότι με τα λουκέτα αυξάνεται η απομόνωση στις αγροτικές περιοχές, ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους.

Τα γαλλικά μπιστρό είχαν χαρακτηριστεί ήδη από τον 19ο αιώνα από τον πολιτικό Léon Gambetta ως «σαλόνια της δημοκρατίας», χώροι όπου άνθρωποι διαφορετικών κοινωνικών ομάδων συναντιούνταν, συζητούσαν και αντάλλασσαν νέα.

Οι λόγοι της παρακμής είναι και οικονομικοί και κοινωνικοί. Ο πληθυσμός πολλών αγροτικών περιοχών έχει μειωθεί, η τηλεόραση και αργότερα οι ψηφιακές συσκευές κράτησαν περισσότερο κόσμο στο σπίτι, ενώ έχει αλλάξει ριζικά και η σχέση των Γάλλων με το αλκοόλ.

Η μέση ετήσια κατανάλωση έχει περιοριστεί σήμερα σε περίπου 80 λίτρα ανά άτομο, από περίπου 200 λίτρα τη δεκαετία του 1960.

Υπάρχει και ένα πιο πρακτικό πρόβλημα: δύσκολα βρίσκονται άνθρωποι πρόθυμοι να αναλάβουν ένα μικρό μπαρ ή μπιστρό στην επαρχία.

Ο Fontaine ζητεί από τη γαλλική κυβέρνηση να επιδιώξει την ένταξη των μπιστρό στον κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, θεωρώντας ότι η αναγνώριση θα μπορούσε να ενισχύσει το ενδιαφέρον για τη διατήρησή τους.

«Στα μπιστρό και στα καφέ οι άνθρωποι δεν πηγαίνουν μόνο για να φάνε και να πιουν. Συναντιούνται, γνωρίζονται, συζητούν, γελούν, διαβάζουν, γράφουν και μερικές φορές ερωτεύονται», λέει.

Στο Camplong, κοντά στο Montpellier, η οικογένεια της Solène Joucla λειτουργεί το ιστορικό Le Grand Café από το 1898.

Όταν ο πατέρας της αποσύρθηκε, η Joucla βρέθηκε μπροστά σε ένα δίλημμα: είτε το καφέ θα έκλεινε είτε η ίδια θα έπρεπε να εγκαταλείψει τη δουλειά της ως καθηγήτρια Αγγλικών σε λύκειο. Μαζί με την αδελφή της, Katell, επέλεξαν έναν τρίτο δρόμο. Δημιούργησαν έναν σύλλογο και σήμερα το κατάστημα λειτουργεί με εθελοντές.

Το χωριό έχει μόλις 220 κατοίκους. Το καφέ είχε μείνει κλειστό για τρία χρόνια μετά την πανδημία και άνοιξε ξανά τον Σεπτέμβριο του 2025.

«Είμαστε το πολιτιστικό κέντρο του χωριού», λέει η Joucla. «Παλεύουμε καθημερινά για να παραμείνει ανοιχτό».

Δεν είναι η μόνη τέτοια προσπάθεια. Η οργάνωση 1,000 Cafés ιδρύθηκε το 2020 με στόχο να βοηθήσει κοινότητες με λιγότερους από 3.500 κατοίκους να διατηρήσουν τα καφέ τους ή να δημιουργήσουν νέα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της, περισσότερο από το 60% των κατοίκων αγροτικών χωριών δεν έχει πλέον πρόσβαση σε τοπικό κατάστημα.

Μέχρι σήμερα έχει δραστηριοποιηθεί σε περισσότερες από 300 κοινότητες. Σε αρκετές περιπτώσεις βοηθά τα καφέ να αποκτήσουν και άλλες λειτουργίες: να πωλούν βασικά είδη διατροφής ή να γίνονται σημεία παραλαβής για διαδικτυακές αγορές.

Σε ορισμένες περιοχές παρεμβαίνουν πλέον και οι τοπικές αρχές. Ο δήμος Charny-Orée-de-Puisaye, στον οποίο ανήκει το Saint-Martin-sur-Ouanne, διαθέτει πέντε ακίνητα που χρησιμοποιούνται για εμπορικές δραστηριότητες: το τοπικό μπιστρό, ένα εστιατόριο και τρεις φούρνους.

Πριν ανοίξει ξανά το Au Bon Accueil, ο δήμος δαπάνησε 25.000 ευρώ για τις αναγκαίες εργασίες και βοήθησε τη νέα διαχειρίστρια, Nadia Letellier, να οργανώσει την επιχείρηση.

Ο δήμαρχος Aurélien Pécot, ο οποίος είχε ο ίδιος μπιστρό επί επτά χρόνια πριν εκλεγεί, γνωρίζει όμως και τα όρια αυτής της πολιτικής.

Δεν μπορεί κάθε χωριό να διατηρεί με δημόσιο χρήμα το δικό του καφέ, παραδέχεται. Η επιχείρηση πρέπει να έχει πελάτες και προοπτική να σταθεί οικονομικά.

Η συζήτηση στη Γαλλία έχει φτάσει και στη Γερουσία. Έκθεση του 2023 πρότεινε χαλάρωση ορισμένων κανονιστικών απαιτήσεων για μικρά καφέ, μπιστρό, ξενοδοχεία και εστιατόρια της υπαίθρου, επισημαίνοντας ότι η παρουσία τους συνδέεται άμεσα με την οικονομική δραστηριότητα και την κοινωνική συνοχή των μικρών κοινοτήτων.

Για τους κατοίκους του Saint-Martin-sur-Ouanne η συζήτηση είναι λιγότερο θεωρητική. Μετά την επαναλειτουργία του Au Bon Accueil, οι ίδιοι άνθρωποι επέστρεψαν στα ίδια τραπέζια, για τον ίδιο πρωινό καφέ ή ένα ποτήρι λευκό κρασί. «Το καφέ ήταν το σημείο αναφοράς τους», λέει ο Pécot. «Αν εξαφανιστεί, δεν τους μένει τίποτα».