Η Ευρώπη εξετάζει το ενδεχόμενο να επιτρέψει να καταρρίπτονται Drones

Σε μια πρώην βάση δοκιμών αεροσκαφών, νότια του Παρισιού, μη επανδρωμένα αεροσκάφη πετούν χαμηλά πάνω από αγρούς και δασικές εκτάσεις, την ώρα που ομάδες στο έδαφος δοκιμάζουν συστήματα εντοπισμού και εξουδετέρωσής τους. Οι δοκιμές αποτελούν μέρος της ευρωπαϊκής προσπάθειας αντιμετώπισης των αυξανόμενων περιστατικών παραβίασης εναέριου χώρου από drones και των λεγόμενων "υβριδικών επιθέσεων", μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Οι δυνητικοί πελάτες τεχνολογιών όπως οι ηλεκτρονικοί παρεμβολείς, που διακόπτουν τις επικοινωνίες των drones, και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη αναχαίτισης, τα οποία δοκιμάζονται στην περιοχή Μπρετινί-σιρ-Ορζ, δεν περιορίζονται πλέον σε κυβερνήσεις, αστυνομικές αρχές και ένοπλες δυνάμεις, σύμφωνα με το Reuters.

Ιδιωτικές εταιρείες και κρατικοί οργανισμοί σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι οποίοι διαχειρίζονται κρίσιμες υποδομές, επιδιώκουν να ενισχύσουν την προστασία τους. Ορισμένες επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας έχουν ήδη ζητήσει άδεια να καταρρίπτουν οι ίδιες drones που προσεγγίζουν τις εγκαταστάσεις τους. Από το Παρίσι έως το Βερολίνο, οι κυβερνήσεις εξετάζουν πλέον σοβαρά το ενδεχόμενο διεύρυνσης των αρμοδιοτήτων των φορέων αυτών.

Όπως αναφέρει το Reuters, βασική ανησυχία είναι ότι μια υβριδική επιχείρηση ή μια επίθεση με drones θα μπορούσε να διακόψει την ηλεκτροδότηση εκατομμυρίων ανθρώπων, όπως έχει συμβεί επανειλημμένα στην Ουκρανία μετά τα ρωσικά πλήγματα.

"Αποτελεί θεωρητικό, αλλά ολοένα και περισσότερο πρακτικό, ενδεχόμενο να υπάρξουν διακοπές θέρμανσης τον φετινό χειμώνα εξαιτίας υβριδικών επιθέσεων", δήλωσε στο Reuters ο Κρίστιαν Ρούμπι, γενικός γραμματέας της Eurelectric, του ευρωπαϊκού συνδέσμου του κλάδου ηλεκτρικής ενέργειας.

Ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιχειρούν να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο παραχωρώντας σε εταιρείες εξουσίες που μέχρι πρότινος ανήκαν αποκλειστικά στις ένοπλες δυνάμεις. Παράλληλα, από τις συνεντεύξεις του Reuters με περισσότερα από 30 στελέχη επιχειρήσεων, κρατικούς αξιωματούχους και ειδικούς στα drones προκύπτει ότι οι τεχνολογίες εντοπισμού και εξουδετέρωσης των μη επανδρωμένων αεροσκαφών εξελίσσονται ταχύτερα από τους κανόνες που καθορίζουν ποιος δικαιούται να τις χρησιμοποιεί.

Η προσέγγιση διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν νομικά κενά, μεταξύ άλλων ως προς το ποιος έχει την αρμοδιότητα να διατάξει την αντιμετώπιση μιας απειλής. Η κατάρριψη ενός drone ενδέχεται να προκαλέσει τραυματισμούς, θανάτους ή υλικές ζημιές στο έδαφος, εγείροντας κρίσιμα ερωτήματα για την ευθύνη και τη λογοδοσία των εταιρειών που θα αναλάβουν δράση.

Γαλλία: "Ήμασταν ανυπεράσπιστοι απέναντι στην απειλή"

Η Γαλλία συγκαταλέγεται στις χώρες που έχουν προχωρήσει περισσότερο προς αυτή την κατεύθυνση. Τον Αύγουστο, το γαλλικό κοινοβούλιο ενέκρινε νόμο που επιτρέπει σε εγκεκριμένους διαχειριστές κρίσιμων υποδομών και σε αναδόχους τους να εντοπίζουν, να παρεμβάλλουν ηλεκτρονικά σήματα και να καταρρίπτουν drones κοντά σε συγκεκριμένες εγκαταστάσεις.

Η νομοθετική πρωτοβουλία ήρθε ως απάντηση σε σειρά περιστατικών με μη επανδρωμένα αεροσκάφη πάνω από κρίσιμες και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν πτήσεις πάνω από τη βάση πυρηνικών υποβρυχίων Ιλ Λονγκ, κοντά στην Μπρεστ, στη βορειοδυτική Γαλλία, τον Δεκέμβριο του 2025.

Σύμφωνα με ανώτερο Γάλλο αξιωματούχο που συμμετέχει στον σχεδιασμό και μίλησε στο Reuters υπό τον όρο της ανωνυμίας, η γαλλική κυβέρνηση επιδιώκει να εξοπλίσει έως το 2027 έναν διευρυμένο κατάλογο εγκαταστάσεων που χαρακτηρίζονται ζωτικής σημασίας και χρήζουν αυξημένης προστασίας.

"Ήμασταν ανυπεράσπιστοι απέναντι στην απειλή των drones", δήλωσε ο αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι οι ανησυχίες εντείνονται την τελευταία δεκαετία, καθώς τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη γίνονται ολοένα πιο προσιτά και διαδεδομένα.

Το γαλλικό σχέδιο προβλέπει ότι φορείς κρίσιμων υποδομών, όπως η κρατική εταιρεία ηλεκτρισμού EDF και ο κρατικός σιδηροδρομικός όμιλος SNCF, θα έχουν στη διάθεσή τους έναν κατάλογο εγκεκριμένων συστημάτων. Οι διαθέσιμες λύσεις θα περιλαμβάνουν από ηλεκτρονικούς παρεμβολείς έως drones αναχαίτισης, ανάλογα με το περιβάλλον και τις συνθήκες κάθε εγκατάστασης.

Η Systematic Paris-Region, η οποία διαχειρίζεται το κρατικό πρόγραμμα δοκιμών στη βάση του Μπρετινί-σιρ-Ορζ, επιβεβαίωσε στο Reuters βασικά στοιχεία του σχεδιασμού. Όπως ανέφερε, οι αξιολογήσεις που ξεκίνησαν το καλοκαίρι έχουν μέχρι στιγμής καταγράψει τρεις ολοκληρωτές συστημάτων — εταιρείες που συνδυάζουν διαφορετικά πληροφοριακά και τεχνολογικά συστήματα σε ενιαίες λύσεις — καθώς και 17 συστήματα αντιμετώπισης drones.

Οι αξιολογήσεις συνεχίζονται, ενώ, σύμφωνα με την ίδια, καταβάλλονται προσπάθειες για την επιτάχυνση των προμηθειών από τις διαθέσιμες λύσεις.

Το γαλλικό υπουργείο Άμυνας δήλωσε ότι ο νόμος του Αυγούστου θα συμβάλει στην ενίσχυση των δυνατοτήτων αντιμετώπισης της απειλής, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι μπορεί να τοποθετηθεί μόνο για τις κρίσιμες υποδομές που υπάγονται στην αρμοδιότητά του. Η EDF και η SNCF αρνήθηκαν να σχολιάσουν.

Ποιος έχει το δικαίωμα να καταρρίπτει ένα drone;

Η ανακάλυψη drone που έφερε εκρηκτικά κοντά σε ουκρανικό μεταγωγικό αεροσκάφος στο αεροδρόμιο Λειψίας/Χάλε, στη Γερμανία, τον Αύγουστο, ανέδειξε τη διεύρυνση των κινδύνων.

Η Γερμανία απέδωσε το περιστατικό στη Ρωσία. Η Μόσχα αρνήθηκε οποιαδήποτε ανάμειξη, ενώ έχει επανειλημμένα διαψεύσει ότι βρίσκεται πίσω από υβριδικές επιθέσεις στην Ευρώπη, πολλές από τις οποίες έχουν καταγραφεί σε χώρες που υποστηρίζουν το Κίεβο στον πόλεμο με τη Ρωσία.

Οι ανησυχίες, ωστόσο, εντείνονται ότι οι εθνικές αρχές δεν μπορούν να αντιδρούν αρκετά γρήγορα για να προστατεύσουν εκτεταμένες και γεωγραφικά διάσπαρτες υποδομές. Την ίδια στιγμή, το σχετικά χαμηλό κόστος των drones επιτρέπει την πρόκληση ζημιών που μπορεί να συνεπάγονται ιδιαίτερα υψηλές δαπάνες αποκατάστασης.

Στη Γερμανία, όπου η αντιμετώπιση των drones παραμένει αρμοδιότητα των αστυνομικών αρχών, το υπουργείο Εσωτερικών δήλωσε στο Reuters ότι εξετάζει πώς θα μπορούσαν να συμμετέχουν νομίμως οι διαχειριστές κρίσιμων υποδομών και άλλοι τρίτοι στη λήψη ενεργών μέτρων εξουδετέρωσης.

Τον Σεπτέμβριο, η Αυστρία ανακοίνωσε σχέδια για την παραχώρηση αντίστοιχων αρμοδιοτήτων σε διαχειριστές κρίσιμων υποδομών, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων ενεργειακών εταιρειών. Η υπουργός Άμυνας Κλαούντια Τάνερ δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου ότι το κράτος δεν μπορεί να προστατεύει μόνο του κάθε εγκατάσταση.

Η Πολωνία έχει προχωρήσει περισσότερο. Σύμφωνα με στελέχη του κλάδου που μίλησαν στο Reuters, φορείς εκμετάλλευσης υποδομών έχουν ήδη αναπτύξει συστήματα αντιμετώπισης drones και πραγματοποιούν κοινές εκπαιδεύσεις με στρατιωτικές και αστυνομικές μονάδες.

Γύρω από κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν θεσπιστεί ζώνες απαγόρευσης πτήσεων για drones. Παράλληλα, ειδικά ορισμένες μονάδες ασφαλείας που εργάζονται για τους διαχειριστές των υποδομών έχουν εξουσιοδοτηθεί να καταστρέφουν, να αδρανοποιούν ή να αναλαμβάνουν τον έλεγχο μη επανδρωμένων αεροσκαφών που εισέρχονται στις ζώνες αυτές.

Ωστόσο, δύο πηγές από εταιρείες μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ δήλωσαν στο Reuters ότι απαιτούνται ισχυρότερες νομικές εγγυήσεις για την αποτελεσματική επέμβαση, ενδεχομένως ακόμη και δικαστικό προηγούμενο που θα αποσαφηνίζει ποιος ευθύνεται για τυχόν παράπλευρες ζημιές.

Χωρίς αυτή τη σαφήνεια, προειδοποίησαν, οι διαχειριστές κρίσιμων υποδομών ενδέχεται να διστάζουν να εξουδετερώσουν drones, καθώς η ίδια η κατάρριψή τους θα μπορούσε να προκαλέσει τραυματισμούς ή δαπανηρές ζημιές.

Από την αποκατάσταση ζημιών στην ενεργή άμυνα

Η δυνατότητα κατάρριψης drones θα συνιστούσε ουσιαστική αλλαγή φιλοσοφίας για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας.

Στελέχη εταιρειών, αξιωματούχοι και αναλυτές του ενεργειακού τομέα ανέφεραν στο Reuters ότι οι επιχειρήσεις έχουν περάσει χρόνια ενισχύοντας τα δίκτυά τους και καταρτίζοντας σχέδια για την αποκατάσταση των υπηρεσιών μετά από διακοπές, αντί να επικεντρώνονται στην αποτροπή των επιθέσεων.

Ο Λέονχαρντ Μπίρνμπαουμ, διευθύνων σύμβουλος της γερμανικής ενεργειακής εταιρείας E.ON, δήλωσε τον Σεπτέμβριο ότι οι διαχειριστές πρέπει να θεωρούν δεδομένο πως ορισμένες επιθέσεις θα πετύχουν, αντί να σχεδιάζουν την πλήρη αποτροπή κάθε πλήγματος. Όπως ανέφερε, η εταιρεία διαχειρίζεται περίπου 2.720 υποσταθμούς στη Γερμανία.

Στη Λιθουανία κατασκευάζεται ένας οχυρωμένος υποσταθμός κοντά στα σύνορα με τη Ρωσία. Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ευρύτερα σχέδια των χωρών της Βαλτικής και της Πολωνίας για την ενίσχυση της άμυνάς τους. Τα μέτρα περιλαμβάνουν την κατασκευή καταφυγίων, την εγκατάσταση διχτυών κατά των drones και τη δημιουργία αποθεμάτων εξοπλισμού για κρίσιμα τμήματα του ενεργειακού δικτύου, ο οποίος είναι δύσκολο να αντικατασταθεί.

Ο κρατικός διαχειριστής του πολωνικού δικτύου μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, PSE, επιτηρεί με ελικόπτερα τμήματα του δικτύου υψηλής τάσης, το οποίο εκτείνεται σε περίπου 16.500 χιλιόμετρα. Παράλληλα, προετοιμάζει την αξιοποίηση ισχυρότερων αεροσκαφών για την προστασία υποθαλάσσιας ηλεκτρικής διασύνδεσης με τη Σουηδία.

Ωστόσο, τα σχετικά φθηνά drones δοκιμάζουν τις αντοχές ακόμη και αυτών των μέτρων προστασίας. Εξοπλισμός ζωτικής σημασίας, όπως οι μεγάλοι μετασχηματιστές, μπορεί να χρειαστεί χρόνια για να αντικατασταθεί, ενώ ακόμη και όταν οι επισκευές ολοκληρώνονται με επιτυχία, μια υποδομή ενδέχεται να παραμείνει εκτός λειτουργίας για μήνες.

Δεν επιδιώκουν, πάντως, όλοι οι διαχειριστές ενεργειακών υποδομών να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο στην άμυνά τους.

Η Άστα Σιχβόνεν-Πούνκα, διευθύνουσα σύμβουλος του φινλανδικού διαχειριστή ηλεκτρικού δικτύου Fingrid, δήλωσε στο Reuters ότι η ευθύνη για την αντιμετώπιση απειλών γύρω από κρίσιμες υποδομές θα πρέπει να παραμείνει στις φινλανδικές αρχές και τις ένοπλες δυνάμεις.

Όπως σημείωσε, η παραχώρηση τέτοιων εξουσιών στους διαχειριστές ενεργειακών υποδομών θα αποτελούσε "μια πολύ, πολύ μεγάλη αλλαγή", η οποία θα απαιτούσε προσεκτική νομική εξέταση.

Αντίστοιχη θέση διατύπωσε ο Γιάρι Στένιους, επικεφαλής ασφαλείας της φινλανδικής ενεργειακής εταιρείας Fortum. Όπως ανέφερε, θεωρεί προτιμότερο οι εταιρείες ενέργειας να επικεντρώνονται στην παραγωγή ενέργειας, αφήνοντας την αντιμετώπιση απειλών ασφαλείας στην αστυνομία και τις στρατιωτικές αρχές.

Η τεχνολογία προχωρά, το θεσμικό πλαίσιο μένει πίσω

Αξιωματούχοι ασφαλείας και εταιρείες ανάπτυξης συστημάτων κατά των drones επισημαίνουν ότι οι σχετικές τεχνολογίες αυτοματοποιούνται ολοένα περισσότερο, καθώς είναι πρακτικά αδύνατο να υπάρχουν εξειδικευμένες ομάδες σε κάθε εγκατάσταση.

Τα σύγχρονα συστήματα συνδυάζουν αισθητήρες, λογισμικό διοίκησης και ελέγχου και μέσα αντιμετώπισης σε μια ενιαία αλυσίδα λειτουργιών. Στόχος είναι ο εντοπισμός, η ταξινόμηση και η αντιμετώπιση μιας απειλής μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.

Αρκετές εταιρείες ανέφεραν στο Reuters ότι η αβεβαιότητα γύρω από το ποιος δικαιούται να εγκρίνει την επέμβαση έχει επιβραδύνει τις επενδύσεις στα τελευταία στάδια αυτής της διαδικασίας.

Για τον λόγο αυτό, η Γαλλία επιχειρεί να αυτοματοποιήσει όσο το δυνατόν περισσότερο την αντίδραση σε μια απειλή, σύμφωνα με τον ανώτερο αξιωματούχο που συμμετέχει στον σχεδιασμό.

Όπως εξήγησε, στόχος είναι οι εργαζόμενοι ασφαλείας των εταιρειών κοινής ωφέλειας να μπορούν, σε επόμενο στάδιο, να εντοπίζουν μια απειλή και να ενεργοποιούν αυτοματοποιημένη αντίδραση με το πάτημα ενός κουμπιού. Η εκπαίδευση εξειδικευμένου προσωπικού για τη χρήση στρατιωτικών συστημάτων σε κάθε εγκατάσταση θεωρείται μη ρεαλιστική επιλογή.

Η γερμανική αμυντική εταιρεία Rheinmetall δήλωσε στο Reuters ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο για τους πολιτικούς φορείς είναι συχνά η καθυστέρηση ανάμεσα στον εντοπισμό ενός drone και στην απόφαση για την ενεργοποίηση αντίμετρων, καθώς οι νομικές αρμοδιότητες και ευθύνες παραμένουν κατακερματισμένες.

Η εταιρεία ανέφερε ότι το ενδιαφέρον ιδιωτικών διαχειριστών υποδομών για συστήματα αντιμετώπισης drones αυξάνεται απότομα.

Στο πλαίσιο αυτό, πραγματοποιεί εργαστήρια, επιτόπιες επιθεωρήσεις και αξιολογήσεις υποδομών για λογαριασμό διαχειριστών, προετοιμαζόμενη για μια αγορά που, όπως τη χαρακτηρίζει, αναπτύσσεται "με πολύ ταχείς ρυθμούς".