Η κατάρρευση της οικονομίας του Ιράν μπορεί να έρθει πιο αργά απ’ ό,τι θα περίμενε ο Τραμπ

Δύο μήνες συγκρούσεων έχουν επιδεινώσει τα σοβαρά οικονομικά προβλήματα του Ιράν, όμως η Ισλαμική Δημοκρατία φαίνεται προς το παρόν ικανή να επιβιώσει της αντιπαράθεσης στον Κόλπο, παρά τον αποκλεισμό των ΗΠΑ που έχει διακόψει τις εξαγωγές ενέργειας.

Με τα μεγάλα πολεμικά μέτωπα να έχουν εκλείψει με την εκεχειρία της 8ης Απριλίου, το Ιράν έχει εγκλωβιστεί σε ένα αδιέξοδο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ: οι συνομιλίες για μια διαρκή εκεχειρία έχουν σταματήσει, ενώ η Τεχεράνη διατηρεί κλειστό το Στενό του Ορμούζ και η Ουάσινγκτον έχει αποκλείσει τα ιρανικά λιμάνια.

Παρά τις σοβαρές ζημιές στις υποδομές και τη βιομηχανία και τις πιέσεις στις εξαγωγές πετρελαίου, το Ιράν διαθέτει άφθονες προμήθειες από το εσωτερικό της χώρας, σταθερό εμπόριο με τους γείτονές του και μόνο περιορισμένα σημάδια άμεσης πίεσης από τις απώλειες κρατικών εσόδων που προκαλούνται από τον αποκλεισμό.

Οικονομία αντίστασης

«Έχουν υπολογίσει μια πιο ανθεκτική οικονομία απ’ ό,τι προβλέπουν οι οικονομολόγοι ή οι δυτικοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής», δήλωσε η Σανάμ Βακίλ, επικεφαλής του προγράμματος για τη Μέση Ανατολή στη βρετανική δεξαμενή σκέψης Chatham House, αναφερόμενη στους ηγέτες του Ιράν.

Οι κυβερνώντες κληρικοί του Ιράν και οι Φρουροί της Επανάστασης είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν τη σιδερένια πυγμή τους στη χώρα για να επιδιώξουν μια βιώσιμη συμφωνία από την Ουάσινγκτον, θεωρεί η Βακίλ, που επισημαίνει ότι βασίζονται στο γεγονός ότι σε περιόδους κρίσης οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τις αποταμιεύσεις τους, ενεργοποιώντας μια «οικονομία της αντίστασης», η οποία βασίζεται σε εσωτερικούς πόρους και εμπορεύεται διασυνοριακά.

Η έκταση της οικονομικής ζημίας από τον πόλεμο είναι δύσκολο να εκτιμηθεί δεδομένης της έλλειψης αξιόπιστων επίσημων στοιχείων και της μερικής διακοπής του διαδικτύου από τον Ιανουάριο.

Η Βακίλ αναμένει διψήφια πτώση στο ΑΕΠ του Ιράν φέτος. Το ριάλ, το οποίο έχει χάσει το 70% της αξίας του από πέρυσι, επιδεινώνοντας τον πληθωρισμό που συνέβαλε στις μαζικές διαμαρτυρίες τον Ιανουάριο, έχει μειωθεί κατά 15% τις τελευταίες ημέρες.

Από κει και πέρα, υπάρχουν λίγες άλλες ενδείξεις άμεσης δημοσιονομικής πίεσης. Οι αρχές δεν έχουν περιορίσει τις αναλήψεις από τις τράπεζες, δεν έχουν περιορίσει τα καύσιμα ή τα βασικά τρόφιμα ούτε έχουν καθυστερήσει τις πληρωμές κρατικών μισθών. Τα ράφια των σούπερμάρκετ παραμένουν γεμάτα και τα γραφεία και οι τράπεζες παραμένουν ανοιχτά.

Τα στοιχεία για τις μεταφορές από τις 13 έως τις 25 Απριλίου υποδεικνύουν ότι μόνο περίπου 300.000 βαρέλια πετρελαίου εξάγονταν ημερησίως στον Ινδικό Ωκεανό. Η χωρητικότητα αποθήκευσης πετρελαίου στη χώρα είναι περιορισμένη, όμως ενεργειακοί αναλυτές πιστεύουν ότι το Ιράν μπορεί να αντέξει άλλους δύο μήνες χωρίς να περιορίσει την παραγωγή.

Περιορισμένοι όγκοι πετρελαίου μεταφέρονται δια ξηράς, όμως όχι αρκετοί για να αναπληρώσουν τις αποκλεισμένες θαλάσσιες οδούς.

Μια ανώτερη πηγή στην Κεντρική Τράπεζα του Ιράν δήλωσε στο Reuters ότι η χώρα διαθέτει επίσης σημαντικά αποθέματα χρυσού, τα οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει αν καταστεί αναγκαίο.

Μακριά ακόμη η επισιτιστική ανασφάλεια

«Το Ιράν είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας τροφίμων στην περιοχή, όμως είναι επίσης η χώρα με τη μικρότερη επισιτιστική ανασφάλεια στην περιοχή», δήλωσε ο Ισάν Μπαχνού, επικεφαλής αναλυτής γεωργικών προϊόντων στην Kpler.

Καθώς αναμένεται μια καλύτερη από το συνηθισμένο συγκομιδή, η ανάγκη για εισαγωγές σιταριού μειώνεται, δήλωσε ο Μπαχνού, μειώνοντας την ευπάθεια σε ενδεχόμενη επέκταση του θαλάσσιου αποκλεισμού στις αποστολές σιτηρών και αποτρέποντας δαπάνες σε ξένο νόμισμα.

Ο αμερικανικός αποκλεισμός μέχρι στιγμής έχει περιοριστεί στον Κόλπο, όχι στο ιρανικό λιμάνι Τσαμπαχάρ στην Αραβική Θάλασσα, και έχει επικεντρωθεί στα πετρελαιοφόρα.

Αξιωματούχοι στην Τουρκία, το Ιράκ και το Πακιστάν επιβεβαίωσαν στο Reuters ότι δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις πτώσης στο διασυνοριακό εμπόριο. Η Ρωσία έχει επίσης ενισχύσει το εμπόριο με το Ιράν μέσω της Κασπίας φέτος, μεταφέροντας 500.000 τόνους καλαμποκιού, 180.000 τόνους κριθαριού και 4.000 τόνους σιταριού από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο, σύμφωνα με στοιχεία του ρωσικού υπουργείου Γεωργίας.

Προληπτικά μέτρα

Καθώς οι απειλές του Τραμπ για στρατιωτική δράση αυξήθηκαν τον Ιανουάριο, το Ιράν αύξησε τις εισαγωγές ειδών πρώτης ανάγκης, δήλωσε ο επικεφαλής της επιτροπής γεωργίας του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμεντ Τζαβάντ Ασγκάρι, σε κρατικά μέσα ενημέρωσης αυτόν τον μήνα.

Λίγο μετά την έναρξη της σύγκρουσης, η Κεντρική Τράπεζα υιοθέτησε ένα πακέτο στήριξης που αίρει τις κυρώσεις για καθυστερημένες πληρωμές μικρών δανείων και αύξησε τα όρια αναλήψεων από τις τράπεζες για να καθησυχάσει τους καταθέτες.

Εντούτοις, στους δρόμους της Τεχεράνης, ο οικονομικός αντίκτυπος είναι έντονος. Οι ιρανικές επιχειρήσεις έχουν πληγεί από τις υψηλές τιμές, τη διακοπή της εφοδιαστικής αλυσίδας και το μπλακ άουτ στο διαδίκτυο, προκαλώντας αυξανόμενη ανεργία.

«Οι αυξανόμενες τιμές βασικών αγαθών, ειδικά προϊόντων όπως το δικό μας που συνδέονται άμεσα με το τραπέζι των ανθρώπων, σίγουρα ανησυχούν τους ανθρώπους», δήλωσε ο Αμπάς Σμαελτζάντε, πωλητής ρυζιού και σιτηρών, ο οποίος εκτίμησε ότι οι πωλήσεις του έχουν μειωθεί κατά περίπου 40% από την έναρξη του πολέμου.

Οι αρχές φοβούνται ένα νέο γύρο μαζικών διαμαρτυριών. Οι αναταραχές του περασμένου Ιανουαρίου κατεστάλησαν με τον θάνατο χιλιάδων διαδηλωτών στη μεγαλύτερη αιματοχυσία των τελευταίων δεκαετιών.

Για να αποτρέψει την επικείμενη οικονομική καταστροφή, το Ιράν θα πρέπει να συμπεριλάβει την άρση των κυρώσεων σε οποιαδήποτε συμφωνία με την Ουάσινγκτον, πιστεύει η Βακίλ. «Χρειάζονται πρόσβαση στο ξένο συνάλλαγμα που διατηρούν στο εξωτερικό, το οποίο φυλάσσεται σε τράπεζες σε όλο τον κόσμο, αλλά και ένα βαθμό άρσης των κυρώσεων. Πρέπει να αυξήσουν τις πωλήσεις πετρελαίου, αλλά και να είναι σε θέση να πραγματοποιούν σωστά το εμπόριο», είπε.