Μια ακόμη κρίσιμη διαδρομή για το πετρέλαιο κινδυνεύει να κλείσει, και βρίσκεται στην Ευρώπη

Για να παραφράσω τον Όσκαρ Ουάιλντ, αν χάσεις μια κρίσιμη πλωτή οδό μπορεί να θεωρηθεί ατυχία, αν χάσεις δύο δείχνει απροσεξία.

Φυσικά, έχουμε ξεπεράσει προ πολλού το στάδιο της απροσεξίας και τώρα οδεύουμε με ταχύτητα προς την καταστροφή, με τρεις θαλάσσιες διαδρομές να έχουν ήδη χαθεί (το Στενό του Ορμούζ, τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ της Ερυθράς Θάλασσας) και μια τέταρτη πλωτή διαδρομή έτοιμη να προστεθεί στη λίστα: ο πανίσχυρος Ρήνος.

Ο ποταμός, που εκτείνεται στη βορειοδυτική Ευρώπη, δεν έχει τη γεωπολιτική σημασία εκείνων των στενών που διαβάζουμε τελευταία στα πρωτοσέλιδα. Ωστόσο, είναι εξίσου ζωτικής σημασίας, καθώς λειτουργεί ως γραμμή μεταφοράς που συνδέει χημικά εργοστάσια, διυλιστήρια πετρελαίου, χαλυβουργεία, σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα και άλλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις σε όλη την Ελβετία, τη Γερμανία και τη Γαλλία με τα ολλανδικά λιμάνια. Η BASF SE, ο γερμανικός χημικός κολοσσός, περιγράφει τη σημασία του, με κάποια υπερβολή: "Χωρίς τον Ρήνο, η βιομηχανική παραγωγή στη Δυτική Ευρώπη θα κατέρρεε".

Ο ποταμός είναι μια από τις πιο πολυσύχναστες υδάτινες διαδρομές του κόσμου. Κάθε μέρα, περίπου 6.900 σκάφη μεταφέρουν φορτία κατά μήκος των περίπου 1.230 χλμ. του. Το πρόβλημα που αντιμετωπίζει δεν είναι ο πόλεμος ή οι γεωπολιτικές αναταραχές, αλλά η έλλειψη βροχής: Μια ακραία ξηρασία, που πιθανώς επιδεινώνεται από την κλιματική αλλαγή, έχει μειώσει τη στάθμη του ποταμού σε δραματικά χαμηλά επίπεδα, με αποτέλεσμα να έχει σχεδόν σταματήσει η κυκλοφορία των φορτηγίδων.

Ο Ρήνος αντιμετωπίζει διαρκώς προβλήματα από τη χαμηλή στάθμη των υδάτων του, μεταξύ των οποίων κρίσεις το 1947, το 1959, το 1964, το 1976 και μια ιστορική ξηρασία το 2018, η οποία ανάγκασε πολλές βιομηχανικές εγκαταστάσεις κατά μήκος των όχθων του να κλείσουν, "ξυρίζοντας" μέρος της οικονομικής ανάπτυξης της Γερμανίας. Αν δεν βρέξει σύντομα, η κρίση του 2026, όπως εξελίσσεται, μπορεί να είναι τουλάχιστον εξίσου σοβαρή με εκείνη του 2018. Πολλοί φοβούνται ότι θα μπορούσε να είναι ακόμη χειρότερη, δεδομένου ότι οι πιο ξηροί μήνες για τον Ρήνο - ο Αύγουστος και ο Σεπτέμβριος - βρίσκονται ακόμα μπροστά μας. 

Εάν η στάθμη του νερού πέσει τόσο πολύ ώστε να διακοπεί η κυκλοφορία, τότε οι επιπτώσεις θα εξαπλωθούν γρήγορα προς την ενδοχώρα. Η Ελβετία ενδέχεται να αναγκαστεί να αξιοποιήσει τα στρατηγικά της αποθέματα πετρελαίου εντός εβδομάδων, καθώς η χώρα θα δυσκολευτεί να προμηθευτεί επαρκή ποσότητα διυλισμένων προϊόντων, όπως το ντίζελ, από τον πετρελαϊκό κόμβο Αμβέρσας-Ρότερνταμ-Άμστερνταμ, τα οποία συνήθως φτάνουν μέσω φορτηγίδων. Τα γερμανικά πετροχημικά εργοστάσια και οι χαλυβουργίες ενδέχεται να χρειαστεί να μειώσουν την παραγωγή τους λόγω έλλειψης πρώτων υλών, οι οποίες εισάγονται από λιμάνια της Βόρειας Θάλασσας. Είναι επίσης πιθανή η εμφάνιση τοπικών ελλείψεων καυσίμων στη Γερμανία. Λόγω της αύξησης των τιμών που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν, πολλές επιχειρήσεις έχουν αγοράσει όσο το δυνατόν λιγότερα καύσιμα τους τελευταίους μήνες και λειτουργούν με το ελάχιστο απαραίτητο. Η διακοπή της κυκλοφορίας στον Ρήνο έρχεται την χειρότερη δυνατή στιγμή. 

Οι traders εμπορευμάτων που δραστηριοποιούνται στις ευρωπαϊκές αγορές της ενδοχώρας παρακολουθούν πλέον τον καιρό και τις προγνώσεις για βροχή, ακριβώς όπως οι συνάδελφοί τους στη Μέση Ανατολή μετρούν τα drones και τους πυραύλους. Το σημαντικότερο "σημείο συμφόρησης" του Ρήνου που πρέπει να παρακολουθεί κανείς είναι το Κάουμπ, μια γραφική πόλη νότια της Κολωνίας, όπου ο ποταμός πλαισιώνεται από μεσαιωνικά κάστρα. Η στάθμη του νερού εδώ κυμαίνεται συνήθως γύρω στα 200 εκατοστά αυτή την εποχή του χρόνου, ενώ το κρίσιμο όριο είναι τα 78 εκατοστά. Κάτω από αυτό το επίπεδο, οι περισσότερες φορτηγίδες πρέπει να μειώσουν το φορτίο τους για να αποφύγουν την προσάραξη. Την Τρίτη, η στάθμη του νερού έπεσε στα 27 εκατοστά, το χαμηλότερο επίπεδο στην πρόσφατη ιστορία τόσο νωρίς το καλοκαίρι. 

Χωρίς πιθανότητα βροχής, οι έμποροι προβλέπουν ότι η στάθμη του νερού στο Κάουμπ θα πέσει αυτή την εβδομάδα κάτω από το χαμηλό των 25 εκατοστών που είχε καταγραφεί τον Οκτώβριο του 2018, φτάνοντας σε χαμηλό 36 ετών.

Όπως και στην περίπτωση του Ορμούζ ή του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές, αλλά η χρήση τους δεν είναι ούτε φθηνή ούτε εύκολη. Η πρώτη γραμμή άμυνας αποτελείται από ένα νέο μοντέλο φορτηγίδας, σχεδιασμένο για συνθήκες εξαιρετικά χαμηλής στάθμης νερού το οποίο αναπτύχθηκε μετά την κρίση του 2018. Προς το παρόν, τα σκάφη αυτά μπορούν ακόμα να περάσουν από τη βραχώδη κοίτη του ποταμού στο στενό του Κάουμπ. Ωστόσο, προκαλούν τεράστια απώλεια χωρητικότητας, καθώς τα φορτία έχουν μειωθεί για να διατηρούνται τα πλοία όσο το δυνατόν πιο ψηλά πάνω στο νερό: την περασμένη εβδομάδα, το μέσο ωφέλιμο φορτίο έπεσε στους μόλις 800 τόνους, από τους 5.100 τόνους υπό κανονικές συνθήκες. Εάν η στάθμη του νερού συνεχίσει να υποχωρεί όπως αναμένεται, ενδέχεται να μην μπορούν να μεταφέρουν αρκετό φορτίο ώστε να αξίζει η προσπάθεια μέχρι το τέλος της εβδομάδας. 

Επειδή χρειάζονται περισσότερες φορτηγίδες για τη μεταφορά της ίδιας ποσότητας φορτίου, τα έξοδα μεταφοράς έχουν ήδη εκτοξευθεί στα ύψη. Η μεταφορά ενός ωφέλιμου φορτίου από το Ρότερνταμ προς προορισμούς νότια του Κάουμπ, κοστίζει πλέον σχεδόν 150 ευρώ ανά τόνο, ένα ιστορικό υψηλό. Συνήθως, τα έξοδα μεταφοράς είναι περίπου 20 ευρώ ανά τόνο.  

Η δεύτερη επιλογή είναι η μεταφορά του φορτίου με σιδηρόδρομο. Ωστόσο, αυτό δημιουργεί ένα άλλο πρόβλημα: αυτό το καλοκαίρι, η Γερμανία ανακαινίζει μια γραμμή που εκτείνεται παράλληλα με τον Ρήνο. Το τμήμα της γραμμής που επηρεάζεται, από το Τρόισντορφ έως το Βισμπάντεν, περιλαμβάνει το στενό του Κάουμπ. Η επαναλειτουργία της γραμμής δεν αναμένεται να γίνει πριν από τον Δεκέμβριο. 

Αν και υπάρχουν και άλλες σιδηροδρομικές γραμμές, απαιτούν σημαντικό re-routing, γεγονός που αυξάνει το κόστος και τον χρόνο, ενώ μειώνει τη χωρητικότητα. Τα φορτηγά αποτελούν την τελευταία λύση: για την αντικατάσταση μιας μόνο φορτηγίδας χρειάζονται τουλάχιστον 100 φορτηγά, οπότε χρησιμοποιούνται μόνο σε κρίσιμες περιπτώσεις.

Ο βιομηχανικός κλάδος καταρτίζει ήδη σχέδια αντιμετώπισης κρίσεων. Στις όχθες του Ρήνου εδρεύουν μεγάλες βιομηχανικές εταιρείες, μεταξύ των οποίων και το μεγαλύτερο χημικό εργοστάσιο στον κόσμο, το οποίο λειτουργεί η BASF στο Λουντβιχσχάφεν, νότια του Κάουμπ. Στις όχθες του βρίσκονται επίσης μεγάλα εργοστάσια που λειτουργούν, μεταξύ άλλων, από τις Daimler AG, Robert Bosch GmbH, Bayer AG και Thyssenkrupp AG.

Οι γερμανικές αρχές εκτιμούν ότι οι ιστορικές ξηρασίες του Ρήνου, όπως αυτή που σημειώθηκε το 2018 και ξανά φέτος, γίνονται πλέον ο κανόνας. Αντί για κάθε 60 χρόνια, ενδέχεται να συμβαίνουν κάθε 10 ή 20 χρόνια. Ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν υπενθύμισε στον κόσμο ότι οι υδάτινες διαδρομές είναι ευάλωτες στον πόλεμο. Η κρίση του Ρήνου πρέπει να μας υπενθυμίσει ότι ένας θερμότερος πλανήτης θα έχει τις ίδιες επιπτώσεις στη ναυσιπλοΐα στα ποτάμια μας.

Πηγή Capital.gr