Το παιχνίδι εξουσίας του Τραμπ πίσω από τα viral deepfake memes

Πριν εμφανιστεί ο Ντόναλντ Τραμπ ως Ιησούς, είχε ήδη παρουσιαστεί ως πάπας, ως ήρωας τύπου Ρόκι, ακόμη και ως χαρακτήρας από το «Αποκάλυψη Τώρα», αποπνέοντας τη βεβαιότητα της νίκης.

Είχε επίσης εμφανιστεί να κρατά ένα κόκκινο φωτόσπαθο, σαν τον Νταρθ Βέιντερ, στοχεύοντας να επηρεάσει τους πολιτικούς του αντιπάλους σε συμβολικές ημερομηνίες, όπως η 4η Μαΐου. Σε άλλες περιπτώσεις, παρουσιάστηκε ως πιλότος μαχητικού αεροσκάφους, με το προσωνύμιο «King Trump», σε εικόνες που σατίριζαν διαδηλώσεις.

Μια νέα μορφή πολιτικής επικοινωνίας

Αν όλα αυτά μοιάζουν απλώς χιουμοριστικά ή ειρωνικά, τότε μάλλον χάνεται το βαθύτερο νόημα. Η στρατηγική αξιοποίησης τέτοιων εικόνων φαίνεται να αποτελεί βασικό στοιχείο της επικοινωνιακής τακτικής, σε μια εποχή όπου οι πολίτες καταναλώνουν περιεχόμενο μέσα από ψηφιακές «φούσκες» και κοινωνικά δίκτυα, σύμφωνα με ανάλυση του CNN.

Σε μια χαρακτηριστική περίπτωση, υποστηρικτής του Τραμπ που κατέχει θεσμικό ρόλο τον απεικόνισε ως έναν από τους Ιδρυτές των ΗΠΑ, να υπογράφει ιστορικά έγγραφα, σε μια εικόνα που προκάλεσε ειρωνικά σχόλια για την αισθητική και την ακρίβειά της.

Η δύναμη των memes και των deepfakes

Σύμφωνα με αναλυτές της ψηφιακής κουλτούρας, τα memes αποτελούν πλέον ένα ισχυρό εργαλείο επικοινωνίας, επιτρέποντας τη διάδοση ιδεών χωρίς άμεση πολιτική δήλωση. Η διάχυση αυτών των εικόνων επηρεάζει σταδιακά τον τρόπο που διαμορφώνονται οι αντιλήψεις του κοινού.

Η χρήση τέτοιου περιεχομένου εντάσσεται στην ευρύτερη κατηγορία των λεγόμενων deepfakes — ή, πιο τεχνικά, «συνθετικού περιεχομένου». Δεν πρόκειται μόνο για παραπλανητικά υλικά, αλλά και για εικόνες που είναι εμφανώς ψεύτικες, όμως εξακολουθούν να έχουν επιρροή.

Οι ειδικοί διακρίνουν διαφορετικές κατηγορίες: από τα «darkfakes», που επιχειρούν να δυσφημήσουν αντιπάλους, μέχρι τα «glowfakes», που παρουσιάζουν πρόσωπα με θετικό τρόπο. Υπάρχουν επίσης τα «foefakes», που σατιρίζουν αρνητικά, και τα «fanfakes», που εξυψώνουν έναν πολιτικό σε σχεδόν μυθική μορφή.

Σε αντίθεση με άλλους πολιτικούς, ο Τραμπ δεν κρατά απόσταση από αυτή τη διαδικασία — αντίθετα, την ενισχύει. Η σχέση του με τη βάση του χαρακτηρίζεται από έναν συνδυασμό «καθημερινού ανθρώπου» και εξιδανικευμένου ήρωα, κάτι που ενισχύεται μέσω αυτών των εικόνων.

Η επιρροή τους δεν είναι άμεση αλλά σωρευτική. Όπως συμβαίνει με τη διαφήμιση, η συνεχής έκθεση σε τέτοια οπτικά μηνύματα μπορεί να επηρεάσει βαθύτερα τη σκέψη και την αντίληψη των πολιτών.

Πολιτική επιρροή και ανταγωνισμός

Αναλυτές συγκρίνουν την επιρροή του Τραμπ με εκείνη μεγάλων δημιουργών περιεχομένου στο διαδίκτυο, υποστηρίζοντας ότι λειτουργεί ως κεντρικός «πόλος» σε ένα ευρύτερο οικοσύστημα που αναπαράγει και ενισχύει τα μηνύματά του.

Στον αντίποδα, η πολιτική σκηνή των Δημοκρατικών δεν διαθέτει αντίστοιχη δυναμική, παρά τις προσπάθειες πολιτικών προσώπων να αξιοποιήσουν παρόμοιες τεχνικές.

Παρά την ευρεία χρήση τους, ορισμένα παραδείγματα έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Ορισμένες αναρτήσεις που θεωρήθηκαν προσβλητικές ή ακατάλληλες διαγράφηκαν, χωρίς όμως να ανακοπεί η συνολική δυναμική του φαινομένου.

Η διάχυση τέτοιου περιεχομένου, ακόμη και όταν είναι σαφώς σατιρικό ή υπερβολικό, αντανακλά τη νέα πραγματικότητα της πολιτικής επικοινωνίας: ένα πεδίο όπου η εικόνα, το συναίσθημα και η επανάληψη διαμορφώνουν την επιρροή περισσότερο από τα παραδοσιακά επιχειρήματα.