Η Λαμπρή των Κρητικών-Η γιορτή που σηματοδοτεί το τέλος ενός κύκλου και την αφετηρία ενός νέου

Λαμπρή κι όχι Πάσχα έλεγαν παλιά οι Κρητικοί τη μεγάλη γιορτή της Ορθοδοξίας δηλώνοντας έτσι με σαφήνεια τη σημασία που είχε τόσο ο εορτασμός όσο και τα συμβολικά συμφραζόμενα της.

Όπως γράφει χαρακτηριστικά ο Νίκος Ψιλάκης, Λαμπρή ημέρα είναι η λίαν φωτεινή η κατάφωτος. Κατάφωτος λοιπόν η Λαμπρή μα και σημείο συνάντησης του θανάτου με τη ζωή.

Ο θνήσκων θεός έχει πια διαρρήξει τις πύλες του Άδη, κλείνοντας έναν κύκλο και ανοίγοντας ένα καινούργιο.

Οι άνθρωποι που ζυμώθηκαν με τη γη, που παρακάλεσαν το θεό να ρίξει υετούς καρποφόρους, που έκαναν λιτανείες σηκώνοντας εικόνες και ιερά σύμβολα πάνω από τη φρυγμένη γη του ψιμοκαλόκαιρου, μπορούσαν να κατανοήσουν καλύτερα το νόημα της Ανάστασης.

Στον πυρήνα του αναστάσιμου συμβολισμού βρίσκεται η ιδέα της ανέναης ζωής, όπως εκφράζεται με το σπόρο του σίτου, που κι εκείνος ενταφιάζεται στη γη το φθινόπωρο και ανασταίνεται αργότερα, όταν αρχίζει να βλασταίνει.

Η Λαμπρή είναι το τέλος και η αφετηρία μαζί, κι αυτό μπορούμε να το δούμε στα παλιότερα έθιμα των Κρητικών.

Από την παραμονή πετούσαν έξω από το σπίτι ότι φθαρμένο και άχρηστο είχαν. Και οι ίδιοι έπρεπε να φορέσουν καινούργια ρούχα, έστω κάτι λίγο, αν όχι όλα. Και σε περιπτώσεις έσχατης ένδειας ή ακραίων στερήσεων, που κι αυτές δεν έλειπαν από τη ζωή τους, λόγω πολέμων, έπρεπε να φορέσουν έστω μια καινούργια κλωστή.

Έτσι με τα νέα ενδύματα εισέρχονταν στον καινούργιο κύκλο που άνοιγε με την άνοδο του θανόντος και αναστάντος θεού στο φως.

Η σημασία που απέδιδαν στη Λαμπή φαίνεται και από την καθολική συμμετοχή τους στα δρώμενα των ημερών, ξεκινώντας από τον εκκλησιασμό και καταλήγοντας στις λατρευτικές πομπές των μεταπασχαλινών λαϊκών εθίμων.

Πρώτος σταθμός μετά την τελετή της Ανάστασης η Δεύτερη Ανάσταση, η μεγάλη γιορτή της αγάπης, το ξέσπασμα της αναγάλλιας και ελπίδας.

Ξεκινούσαν όλοι μαζί ενώ προπορεύονταν εκείνος που σήκωνε στο ανθοστόλιστο λάβαρο, την εικόνα του Ανστάντος Χριστού. Ακολουθούσαν οι υπόλοιποι με όλες τις εικόνες και τα ιερά σύμβολα στα χέρια. Τίποτα δεν θύμιζε πια τη μελαγχολία της Μεγάλης Εβδομάδας.

Πήγαιναν σε κάποιο ξωκλήσι ή σε άλλο οικισμό της ίδιας ενορίας κι έψαλαν κι εκεί το Χριστός Ανέστη. Κατά τη διάρκεια της λειτουργίας έπλαθαν μικρούς σταυρούς με τα κεριά της Ανάστασης για να τους κολήσουν στο ανώφλι του σπιτιού τους αποδίδοντας τους έτσι σπουδαίο αποτρεπτικό χαρακτήρα.

Ήταν ο δεύτερος σταυρός που κοσμούσε τις πόρτες και προστάτευε το σπιτικό. Τον πρώτο τον σχεδίαζαν αμέσως μετά την Ανάσταση με την κάπνα του καινούργιου φωτός.

Η τελετή της δεύτερης Ανάστασης σηματοδοτούσε και την έξοδο στο δημόσιο χώρο. Όταν τελείωνε όλες οι εικόνες παρατάσσονταν σε σειρά για να περάσουν να τις προσκυνήσουν οι πιστοί. Εκεί άρχιζε ο πρώτος πασχαλινός χορός που κρατούσε ώρες και σε κάποια χωριά ως αργά τη νύχτα.

(Οι πληροφορίες αντλήθηκαν από το βιβλίο του Νίκου Ψιλάκη  "Λαϊκές Τελετουργίες στην Κρήτη- Έθιμα στον Κύκλο του Χρόνου")