Ο προστάτης του Ηρακλείου Άγιος Μηνάς και ο λαμπρός Μητροπολιτικός Ναός του

Τον προστάτη του, Άγιο Μηνά, εορτάζει σήμερα το Ηράκλειο. Μέρα γιορτής για όλους τους κατοίκους αυτής της πόλης που προστρέχουν και επικαλούνται καθημερινά τον Άγιο τους νιώθοντας πως είναι πάντα δίπλα τους.

Στην πλατεία του Αγίου Μηνά υπάρχουν βέβαια δύο ναοί αφιερωμένοι στον Άγιο Μηνά, ο παλιός, μικρός σε μέγεθος, και ο νεότερος και μεγαλοπρεπής, που ανεγέρθηκε στη συνέχεια, και αποτελεί μέχρι σήμερα το Μητροπολιτικό Ναό του Ηρακλείου.

Τον παλιό ναό του Αγίου Μηνά κατάφερε να κατασκευάσει με αυτοκρατορικό φιρμάνι το 1735, με πολλές δυσκολίες και εμπόδια, ο Μητροπολίτης Κρήτης Γεράσιμος Λετίτζης

 Ο ναός αυτός, το βόρειο κλίτος του οποίου αφιερώθηκε στην Υπαπαντή της Θεοτόκου και το νότιο στον Άγιο Μηνά, έγινε η ψυχή και το κέντρο που ένωσε τους χριστιανούς του τουρκοκρατούμενου Χάνδακα βρίσκοντας εκεί ένα σταθερό θρησκευτικό στήριγμα .

Παρότι μικρού μεγέθους αποτελεί ένα λαμπρό μουσείο με κειμήλια, αφιερώματα ευλάβειας των πιστών, με ένα επίχρυσο τέμπλο εξαίρετο δείγμα της εκκλησιαστικής ξυλογλυπτικής. Μάλιστα, με βάση τις περιγραφές του καθηγητή Θ. Δετοράκη, ο παλιός ναός του Αγίου Μηνά διέθετε και βιβλιοθήκη με πλήθος βιβλίων και χειρογράφων, εκ των οποίων σήμερα ελάχιστα έχουν σωθεί.

Η ανάπτυξη της χριστιανικής κοινότητας του Ηρακλείου στα μέσα του 19ου αιώνα κατέστησε σαφή την ανάγκη ανέγερσης ενός νέου και μεγάλου μητροπολιτικού ναού. Την ιδέα για ένα καινούργιο ναό συνέλαβε ο δραστήριος Μητροπολίτης Κρήτης και μετέπειτα Οικουμενικός πατριάρχης, Διονύσιος Χαριτωνίδης.

Τη θέση ανέγερσης του στο χώρο, όπου υπήρχε κήπος επί ενετοκρατίας, θέλει η παράδοση, να έχει υποδείξει ο ίδιος ο Άγιος σε έναν καλόγερο της εκκλησίας του παλιού Αγίου Μηνά. Ο θεμέλιος λίθος τοποθετήθηκε το 1862 ενώ η ανέγερση του ολοκληρώθηκε και εγκαινιάστηκε, σε μια λαμπρή τελετή, τον Απρίλιο του 1895.

Έκτοτε αποτελεί το επίκεντρο της θρησκευτικής ζωής των Ηρακλειωτών διατηρώντας στο ακέραιο μέχρι και σήμερα την αρχική μορφή του.

Πρόκειται για ένα οικοδόμημα μεγαλοπρεπές, στο διάκοσμο του οποίου (εσωτερικό και εξωτερικό) συνυπάρχουν, με βάση τις περιγραφές του Θ. Δετοράκη, στοιχεία εκλεκτικής διακόσμησης διαφόρων ρυθμών, άλλα δανεισμένα από την κλασσική αρχαιότητα και άλλα ελεύθερης σύνδεσης ποικίλων χαρακτηριστικών της κλασσικής παράδοσης, με έντονη παρουσία και αναγεννησιακών μορφών αλλά και διακοσμήσεις ισλαμικού και γενικότερα ανατολικού τύπου.