ΤΕΕ Δυτικής Κρήτης για Δασικούς Χάρτες και Κτηματολόγιο-Τι διεκδικεί

Το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας Τμήμα Δυτικής Κρήτης (ΤΕΕ/ΤΔΚ) έχει αρμοδίως, βάσει του θεσμικού του ρόλου, επανειλημμένα διατυπώσει μέσω αναλυτικών και τεκμηριωμένων αποφάσεων των συλλογικών του οργάνων, τις θέσεις του για τις εξελίξεις σε πολεοδομικά και χωροταξικά θέματα

Η Αντιπροσωπεία του ΤΕΕ Τμήματος Δυτικής Κρήτης, σε συνέχεια προηγούμενων αποφάσεών της και συνεκτιμώντας τις πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα του χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού, τις νομοθετικές πρωτοβουλίες του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), καθώς και τα τρέχοντα θεσμικά γεγονότα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τις επικείμενες επιπτώσεις στον τεχνικό κόσμο, στους πολίτες και στο περιβάλλον. 

Το νέο θεσμικό πλαίσιο όπως διαμορφώνεται επιβάλει, de facto, έναν χωρικό σχεδιασμό δύο ταχυτήτων. Από τη μία πλευρά, η εκτός σχεδίου δόμηση καταργείται στην πράξη για τον μέσο πολίτη (με αφορμή και τις αποφάσεις του ΣτΕ), καθώς απαιτείται πρόσωπο σε αναγνωρισμένη οδό – ένα δίκτυο που το ίδιο το κράτος έχει αμελήσει να αναγνωρίσει δεκαετίες τώρα. 

Την ίδια στιγμή, νομοθετούνται διαρκώς παρεκκλίσεις και διευκολύνσεις για μεγάλες τουριστικές ή ενεργειακές επενδύσεις, οι οποίες μέσω Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΕΠΣ) και Στρατηγικών Επενδύσεων παρακάμπτουν κάθε περιορισμό. Οδηγούμαστε σε μια βίαιη αναδιανομή της γης, όπου το μικρό αγροτεμάχιο απαξιώνεται πλήρως.

Το νέο Προεδρικό Διάταγμα για τον τρόπο καθορισμού των ορίων των οικισμών, έρχεται να προσθέσει ακόμα ένα εμπόδιο, δημιουργώντας οριζόντιους περιορισμούς χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις τοπικές ιδιαιτερότητες, όπως αυτές της Κρήτης. Η κυβέρνηση επιχειρηματολογεί ότι όλα τα προβλήματα (εκτός σχεδίου, όρια οικισμών, χαρακτηρισμός οδών) θα επιλυθούν μαγικά μέσω των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ) και της κύρωσης του κοινόχρηστου δημοτικού οδικού δικτύου εκτός σχεδίου και εκτός οικισμού που θα πραγματοποιηθεί μετά την ολοκλήρωση των αντίστοιχων μελετών καταγραφής του υπάρχοντος οδικού δικτύου της χώρας εκτός σχεδίου και εκτός οικισμού. 

Η αλήθεια όμως είναι αμείλικτη: Είναι τεχνικά αδύνατον αυτές οι μελέτες να ολοκληρωθούν, να εγκριθούν και να θεσμοθετηθούν στο άμεσο μέλλον. Μέχρι τότε, η υπαίθρια χώρα και η περιουσία των πολιτών μπαίνουν σε πολυετή, άτυπη "καραντίνα", πληρώνοντας την αδράνεια του κρατικού μηχανισμού.

Απομένει περίπου ένας (1) μήνας για την εκπνοή του προγράμματος εκπόνησης των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ) και τη χρηματοδότησή τους από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η πορεία εξέλιξης του έργου στη Δυτική Κρήτη δεν είναι ικανοποιητική, καθώς χαρακτηριστικά τα ΤΠΣ Δήμου Χανίων και Δήμου Κισάμου δεν έχουν ακόμα δημοπρατηθεί. 

Υπό τον φόβο απώλειας των πόρων, οι μελέτες προωθούνται βεβιασμένα, χωρίς ουσιαστική διαβούλευση και μελετητική ωρίμανση. Ο χωροταξικός σχεδιασμός εργαλειοποιείται σε βάρος της επιστημονικής αρτιότητας, με κίνδυνο τα σχέδια να είναι πρόχειρα, ανεφάρμοστα και τελικά εις βάρος του δομημένου και φυσικού περιβάλλοντος. 

Το ΤΕΕ/ΤΔΚ αναγνωρίζει την ανάγκη εκσυγχρονισμού και ψηφιοποίησης. Ωστόσο, διαφωνεί ριζικά με τη λογική που διέπει τη συγκεκριμένη υλοποίηση:

• αποφάσεις με βαρύτατες συνέπειες για την ιδιοκτησία και τα δικαιώματα των πολιτών λαμβάνονται υπό το πρόσχημα αδήριτων χρηματοδοτικών ορόσημων, παρακάμπτοντας ουσιαστική διαβούλευση με τεχνικούς φορείς, Δήμους και πολίτες·
• το αφήγημα «ή ολοκληρώνουμε βεβιασμένα ή χάνουμε τη χρηματοδότηση» μετατρέπει τη χρηματοδοτική πίεση σε υποκατάστατο τεχνικής τεκμηρίωσης και δημοκρατικής νομιμοποίησης·
• το αυστηρό χρονοδιάγραμμα ουσιαστικά προκαθορίζει το αποτέλεσμα, καθιστώντας κάθε διαβούλευση τυπική·
• βεβιασμένες αποφάσεις αδειοδότησης σε μεταβατική φάση θεσμικής ανατροπής ενδέχεται να πλήξουν ανεπανόρθωτα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, χωρίς τις απαιτούμενες ασφαλιστικές δικλείδες.

Τα χρηματοδοτικά εργαλεία πρέπει να αποτελούν ευκαιρία για ουσιαστικές, μακροπρόθεσμες μεταρρυθμίσεις — και όχι άλλοθι για παράκαμψη θεσμικής διαδικασίας και τεχνικής ορθότητας.

Παράλληλα οι Δασικοί Χάρτες παραμένουν ανοιχτή πληγή. Χιλιάδες ιδιοκτησίες βρίσκονται στον αέρα λόγω των τεράστιων καθυστερήσεων στην εξέταση των αντιρρήσεων από τις αρμόδιες Επιτροπές (ΕΠΕΑ). Η υποστελέχωση των Δασαρχείων και ο μικρός αριθμός Επιτροπών μετατρέπει ένα αναγκαίο εργαλείο προστασίας του περιβάλλοντος σε μηχανισμό δήμευσης περιουσιών και ακύρωσης κάθε επενδυτικής ή δικαιοπρακτικής προσπάθειας.

Υπό τη σκιά της αποκάλυψης κυκλώματος διαφθοράς σε υπηρεσίες δόμησης ενισχύεται η καχυποψία για τον τρόπο λειτουργίας του Υπουργείου και τις εξωθεσμικές πιέσεις. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η κυβερνητική πολιτική μεταφοράς αρμοδιοτήτων των Υπηρεσιών Δόμησης στον «Εθνικό Οργανισμό Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης» (ΕΟΚΕΔ), η οποία ανακοινώθηκε αιφνιδιαστικά στη ΔΕΘ χωρίς καμία θεσμική διαβούλευση, εξακολουθεί να προβληματίζει έντονα τον τεχνικό κόσμο. 

Το Κτηματολόγιο ασχολείται με ιδιοκτησιακά δικαιώματα και όχι με δικαιώματα δόμησης. Σύμφωνα με δεδομένα που έχουν τεθεί υπόψη της Βουλής, περισσότερα από 4.000.000 ιδιοκτησιακά δικαιώματα παραμένουν ως «αγνώστου ιδιοκτήτη» στο Ελληνικό Κτηματολόγιο, ενώ υπάρχει διαρκώς διογκούμενος όγκος εκκρεμών αιτήσεων. Η εμφόρτωση αυτής της ήδη καταπονημένης δομής με τις αρμοδιότητες 185 ΥΔΟΜ — χωρίς να έχουν λυθεί τα προϋπάρχοντα ζητήματα — αναμένεται να δημιουργήσει νέα εκρηκτική πίεση στις υπηρεσίες, με άμεσες επιπτώσεις στις αγοραπωλησίες ακινήτων και στα δικαιώματα των πολιτών. 

Τα πραγματικά αίτια της δυσλειτουργίας των ΥΔΟΜ είναι η υποστελέχωση, η απουσία μόνιμου προσωπικού, οι πολύ χαμηλές απολαβές που αποτρέπουν τους μηχανικούς να συμμετέχουν στους διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ, και βεβαίως η πολυπλοκότητα και οι συνεχείς αλλαγές της πολεοδομικής και χωροταξικής νομοθεσίας.

Η Δυτική Κρήτη αποτελεί περιοχή με ιδιαίτερη ευαισθησία στις συνέπειες της ελλιπούς χωροταξικής πολιτικής — τεράστια τουριστική πίεση, ιδιαίτερα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά, μεγάλη επικάλυψη προστατευόμενων περιοχών. Ειδικότερα:

• Σημαντικά τμήματα της υπαίθρου εξακολουθούν να μην καλύπτονται από εγκεκριμένα χωροταξικά σχέδια, καθιστώντας τη δόμηση εξαρτημένη από αποσπασματικές διατάξεις,
• ο αγροτικός, τουριστικός και παράκτιος χώρος δέχεται ασφυκτικές πιέσεις που απαιτούν εξειδικευμένη τοπική διαχείριση.
• δασικοί χάρτες και κτηματολόγιο παραμένουν σε κρίσιμες περιοχές επισφαλή ή αμφισβητούμενα 
• η μεταφορά αρμοδιοτήτων αποκόβει τεχνικούς και πολίτες από την τοπική γνώση και ενδέχεται να αναστείλει ενεργές διαδικασίες αδειοδότησης σε κρίσιμη μεταβατική περίοδο.

Αποφασίζουμε και διεκδικούμε:

1. Άμεση Νομοθετική Ρύθμιση για τη Μεταβατική Περίοδο: Να δοθεί σαφής νομοθετική λύση αναφορικά με την οικοδομησιμότητα των εκτός σχεδίου γηπέδων  και τη λειτουργία των υφιστάμενων ορίων οικισμών, μέχρι την κύρωση του εκτός σχεδίου και εκτός οικισμού κοινόχρηστου δημοτικού οδικού δικτύου οριστική κύρωση των ΤΠΣ και του χαρακτηρισμού των οδών. Το ζήτημα αυτό εκκρεμεί , με αποκλειστική ευθύνη του ΥΠΕΝ, αφήνοντας από το 2023 που εκδόθηκε η γνωστή απόφαση του ΣτΕ, πολίτες, μηχανικούς και Υπηρεσίες Δόμησης να αναλαμβάνουν ευθύνες με επισφαλή τρόπο.
2. Ισονομία στον Χωρικό Σχεδιασμό: Να σταματήσει η πολιτική των «δύο ταχυτήτων» που απαξιώνει τη μικροϊδιοκτησία στο όνομα του δήθεν περιβαλλοντικού ορθολογισμού, ενώ επιτρέπει τεράστιες παρεκκλίσεις για τις μεγάλες επενδύσεις.
3. Ορθολογική εκπόνηση των χωροταξικών εργαλείων - Αυτοτελής χρηματοδότηση του χωρικού σχεδιασμού: αποδέσμευση της ολοκλήρωσης των χωροταξικών εργαλείων από βραχυπρόθεσμα χρηματοδοτικά ορόσημα και θέσπιση εθνικής, μόνιμης γραμμής χρηματοδότησης για χωροταξία και πολεοδομία.
4. Άμεση επίσπευση εκπόνησης και έγκρισης χωροταξικών σχεδίων για το σύνολο της Δυτικής Κρήτης, με εξασφαλισμένη τοπική τεχνική επάρκεια και πλήρη διαφάνεια.
5. Επιτάχυνση εξέτασης αντιρρήσεων Δασικών Χαρτών: : Άμεση ενίσχυση των Δ/νσεων Δασών με προσωπικό και πόρους και την αύξηση των ΕΠΕΑ ώστε να ξεκαθαρίσει γρηγορότερα το ιδιοκτησιακό καθεστώς στη Δυτική Κρήτη.
6. Πλήρως δημόσιος χαρακτήρας των ΥΔΟΜ και του Εθνικού Οργανισμού Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης (ΕΟΚΕΔ) ως Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου. Αναστολή της διαδικασίας μεταφοράς ΥΔΟΜ στον ΕΟΚΕΔ έως ότου: (α) διενεργηθεί ανεξάρτητη εκτίμηση επιπτώσεων, (β) ολοκληρωθεί γνήσια διαβούλευση με ΤΕΕ, Δήμους, ΚΕΔΕ και φορείς της κοινωνίας των πολιτών, (γ) διασφαλιστεί επαρκής μόνιμη στελέχωση του νέου φορέα.

Το ΤΕΕ/ΤΔΚ καλεί τους Βουλευτές της Δυτικής Κρήτης, την Περιφέρεια, την ΠΕΔ Κρήτης και το κεντρικό ΤΕΕ να συνταχθούν με τα δίκαια αιτήματα του τεχνικού κόσμου. Η προστασία του χώρου δεν επιτυγχάνεται με απαξίωση της περιουσίας των Ελλήνων πολιτών, ούτε με παράδοση του σχεδιασμού σε κλειστά γραφεία και Α.Ε.