Θέμα Newshub.gr: Κοντά στους Έλληνες της Ίμβρου-Οι αγωνίες τους και το παρελθόν που τους πληγώνει

Ένα ταξίδι στην Ίμβρο ακόμα κι αν δεν έχεις σχέση καταγωγής με το νησί μοιάζει περισσότερο με προσκύνημα παρά με ταξίδι αναψυχής και γνωριμίας αυτού του όμορφου τόπου που κάποτε ανήκε στην Ελλάδα.

Σε όποιο χωριό κι αν βρεθείς θα αναγνωρίσεις αμέσως τα σπίτια όπου κάποτε κατοικούσαν Έλληνες κι αν τύχει να περπατάς στους δρόμους της Ίμβρου και να μιλάς ελληνικά όλο και κάποιος από τους λιγοστούς εναπομείναντες Έλληνες του νησιού θα σε πλησιάσει και με δάκρυα στα μάτια, θα σε χαιρετήσει και θα θελήσει να σου μιλήσει για εκείνα που έχασαν, για εκείνα που χάσαμε όλοι όταν το νησί μαζί με την Τένεδο πέρασε σε τουρκικά χέρια.

Πριν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το 100% του πληθυσμού του νησιού, δηλαδή περίπου 8.000, ήταν Έλληνες, σήμερα σε όλη την Ίμβρο είναι ζήτημα να ζουν 150 κι απ αυτούς οι περισσότεροι ηλικιωμένοι.

Όσοι παραμένουν εκεί αναγκάστηκαν να έχουν την τουρκική υπηκοότητα για να κρατήσουν την περιουσία τους αφού διαφορετικά περνά σε τουρκικά χέρια.

Ας κάνουμε όμως μια μικρή βουτιά στη σύγχρονη ιστορία της Ίμβρου πριν σας μιλήσουμε για τους Έλληνες που συναντήσαμε εκεί και τις περιγραφές που μας έκαναν για το οδυνηρό χθες και το παγωμένο σήμερα τους.

Να σημειώσουμε πως η επίσκεψη στην Ίμβρο έγινε στο πλαίσιο εξόρμησης του Ορειβατικού Συλλόγου Ηρακλείου με σκοπό τη γνωριμία όχι μόνο με τα βουνά και τα δάση του νησιού αλλά και με τον ίδιο τον τόπο, την κουλτούρα και τους ανθρώπους του.

Πως το νησί βρέθηκε σε τουρκικά χέρια

Λόγω της στρατηγικής θέσης της Ίμβρου δίπλα στα Δαρδανέλλια, το νησί αυτό παρέμεινε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, μαζί με την Τένεδο, όταν τα υπόλοιπα νησιά του Αιγαίου παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα.

Ωστόσο το 1920, με τη Συνθήκη των Σεβρών τα δυο νησιά έγιναν και πάλι κομμάτι της ελληνικής επικράτειας.

Όχι όμως για πολύ καθώς η ήττα των Ελλήνων στη Μικρά Ασία και τη Μικρασιατική Καταστροφή έφερε τη Συνθήκη της Λωζάννης και τα δυο νησιά με τη στρατηγική θέση επ΄στρεψαν στην Τουρκία, που διαδέχθηκε την  Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Συνθήκη της Λωζάνης εξαίρεσε τους Έλληνες κατοίκους των δύο νησιών από την ανταλλαγή των πληθυσμών που ακολούθησε και προέβλεψε γι' αυτούς αυτονομία, η οποία παρέμεινε μόνο στα χαρτιά μια και στην πράξη καταπατήθηκε βάναυσα.

Το 1926, ο νέος Αστικός Κώδικας της Τουρκίας ανακάλεσε όλα τα δικαιώματα των μειονοτήτων, μεταξύ αυτών και των κατοίκων της Ίμβρου, κατά παράβαση της Συνθήκης της Λωζάννης.

Με το νόμο ς 1151 του 1927 απαγορεύτηκε η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας στα σχολεία. Μετά η Ίμβρος ονομάστηκε Gökçeada (Γκιοκτσεάντα) και άλλαξαν όλα τα ελληνικά ονόματα των χωριών της.

Ακολούθησε εκτεταμένος εποικισμός από την ενδοχώρα της Τουρκίας, με σκοπό την αλλοίωση της πληθυσμιακής σύνθεσης.

Οι ελληνικές ιδιοκτησίες απαλλοτριώθηκαν, με την επίκληση λόγων ασφαλείας, σε εξευτελιστικές τιμές.

Τα πράγματα για τους Ίμβριους Έλληνες έγιναν ακόμα χειρότερα τη δεκαετία του 1960 όταν κλιμακώθηκε η ένταση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας λόγω Κύπρου.

Τότε οι Τούρκοι έκαναν το αδιανόητο. Έφτιαξαν ανοικτή φυλακής δίπλα στο χωριό Σχοινούδι (ένα από τα μεγαλύτερα και πλουσιότερα του νησιού) για βαρυποινίτες, τους οποίους άφηναν να κυκλοφορούν ελεύθεροι και να επιδίδονται σε εγκληματικές ενέργειες.

Οι εναπομείναντες Έλληνες τρομοκρατήθηκαν και έτσι η μετανάστευση εντάθηκε. Οι Τούρκοι είχαν πλέον πετύχει το στόχο τους χωρίς να πέσει ούτε μια ντουφεκιά.

Τα χωριά Άγιοι Θεόδωροι, Σχοινούδι, Παναγιά, Αγρίδια, Ευλάμπιον, Γλυκύ, Κάστρο υπάρχουν πια μόνο στους ελληνικούς χάρτες, καθώς τα ονόματα τους άλλαξαν και το ίδιο συνέβη και με τον πληθυσμό τους.

Σήμερα οι λιγοστοί Έλληνες που απέμειναν εκεί και επιμένουν να διατηρούν την περιουσία τους αναγκαστικά φέρουν την τουρκική υπηκοότητα και οι άνδρες είναι υποχρεωμένοι να υπηρετούν στον τουρκικό στρατό.

Ευτυχώς οι Τούρκοι έχουν επιτρέψει να λειτουργεί στο νησί η Μητρόπολη Ίμβρου και Τενέδου που υπάγεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Στον  Μητροπολιτικό Ναό της Κοιμήσεως Θεοτόκου στον οικισμό της  Παναγίας συναντήσαμε τους πρώτους Έλληνες  την ημέρα γιορτής του Αγίου Φανουρίου (φωτογραφία εξωφύλλου)

Με πολύ χαρά και γεμάτοι χαμόγελα μας καλοδέχτηκαν, μας κέρασαν φανουρόπιτα και μας μίλησαν για τον τόπο τους. 

Όπως μας είπαν είναι ζήτημα πια να ζουν στο νησί 150 Έλληνες. Σε όλα τα χωριά υπάρχει σε λειτουργία τουλάχιστον μια μεγάλη εκκλησία την οποία οι χριστιανοί λειτουργούν κανονικά.

Όμως  η Ίμβρος όσο ήταν ελληνική είχε τουλάχιστον 300 εκκλησίες και ξωκλήσια τα περισσότερα εκ των οποίων σήμερα έχουν καταστραφεί.

Ευτυχώς η συνύπαρξη με τους Τούρκους που ζουν στην Ίμβρο είναι ειρηνική πλέον και οι περίοδοι εντάσεων έχουν περάσει στο παρελθόν, χωρίς αυτό να σημαίνει πως οι Έλληνες του νησιού νιώθουν καλά με την υποχρεωτική τουρκική υπηκοότητα και την αγωνία να μην χάσουν την περιουσία τους τα παιδιά τους, τα οποία φεύγουν για να σπουδάσουν ή να ζήσουν στην Ελλάδα.

Στο Σχοινούδι

Στο πολύπαθο Σχοινούδι το κλίμα χαράς που συναντήσαμε στην Παναγιά δεν υπήρχε.

Και μόνο η εικόνα του σχεδόν ερειπωμένου χωριού αρκεί για να σε κάνει να νιώσεις  παγωνιά στην καρδιά του.

Ο Δημοσθένης Θεοδωρίδης με τη σύζυγο του Αναστασία μας συνάντησαν τυχαία στο δρόμο και μόλις άκουσαν να μιλάμε ελληνικά μας πλησίασαν με δακρυσμένα μάτια.

Το ζευγάρι αυτό περνά το μισό χρόνο του στην Αθήνα και τον άλλο μισό επιστρέφει στο χωριό του το Σχοινούδι.

Και εκείνοι και τα παιδιά τους αναγκαστικά έχουν τουρκική υπηκοότητα για να μην τους πάρουν το σπίτι τους οι Τούρκοι και μαζί με αυτό τις ρίζες τους που ανέχτηκαν πολλά για να μπορέσουν να τις διατηρήσουν.

Ο κ. Γιώργος στα Αγρίδια

Στα Αγρίδια αναζητήσαμε εμείς τον κυρ Γιώργο Ζαρμπουζάνη.

Βλέπεται διατηρεί εκεί μια από τις πιο γνωστές ταβέρνες με το όνομα του  και δεν θα μπορούσαμε να περάσουμε από εκεί χωρίς να τον γνωρίσουμε.

Εξάλλου βλέποντας την ταμπέλα του μαγαζιού του με την αφίσα καλλιτέχνη με μπουζούκι που θα έπαιζε εκείνο το βράδυ σίγουρα δεν θα μπορούσαμε να προσπεράσουμε.

Όπως μας είπε ο κ. Γιώργος σε όλο το νησί ζούσαν παλιά 8.000 Έλληνες και στα Αγρίδια οι σχεδόν 1200 εξ αυτών.

Σήμερα μετά βίας στο χωριό του κατοικούν 37 Έλληνες.

Μας διηγήθηκε και την ιστορία τόπου του για να μας δείξει τι σχέση μπορεί να έχει με την Κρήτη.

Από το νησί του, σύμφωνα με όσα μας περιέγραψε, επί Βυζαντίου οι Βούλγαροι άρπαξαν 2.500 κατοίκους και τους μετέφεραν στη χώρα τους. Από εκεί τους αγόρασε ο Βασίλειος ο Βουλγαροκτόνος και τους μετέφερε στην Κωνσταντινούπολη. Κάποιοι έμειναν μόνιμα εκεί και έφτιαξαν το Ιμπραχώρι, άλλοι επέστρεψαν στην Ίμβρο ενώ μια άλλη ομάδα έφθασε όσο πιο μακριά μπορούσε, στην Κρήτη όπου έζησαν στη Νίμπρο στα Σφακιά δίνοντας στο νέο τους χωριό το όνομα του νησιού καταγωγής τους.

Ο κ. Γιώργος γεννήθηκε και μεγάλωσε στα Αγρίδια. Εκεί τελείωσε το Δημοτικό ενώ τις γυμνασιακές του σπουδές τις έκανε στο χωριό Παναγιά. Ακολούθως φοίτησε στο Ζωγράφειο στην Κωνσταντινούπολη ολοκληρώνοντας τις σπουδές του στη Σχολή Χημικών .

Το 1967 και για 2 χρόνια υπηρέτησε ως έφεδρος αξιωματικός, υποχρεωτικά, στον Τουρκικό Στρατό ενώ συνέχισε τη ζωή του για 38 χρόνια στην Κωνσταντινούπολη όπου παντρεύτηκε κοπέλα με καταγωγή από την Τένεδο. Αρχικά δούλεψε σε εργοστάσιο χημικών όμως ήταν δραστήριος και ευφυής και κατάφερε σιγά σιγά να φτιάξει το δικό του μικρό εργοστάσιο το οποίο λειτούργησε ως το 1996.

Συγκινημένος μας είπε πως μπορεί να έμεινε 38 χρόνια στην Κωνσταντινούπολη όμως κάθε νύχτα ήταν στο όνειρο του πίσω στην Ίμβρο, στην πατρίδα του στον τόπο που γεννήθηκε και αγαπούσε.

Παιδιά με τη σύζυγο του δεν απόκτησαν κι έτσι το 1996 όπως μας περιέγραψε «Σκέφτηκα παιδιά δεν έχεις, τα εκατομμύρια τι θα τα κάνεις; Πούλησα λοιπόν το εργοστάσια κι ήλθα εδώ. Το χωριό τότε δεν το ήξερε κανείς. Έκανα την ταβέρνα κι έγινα από χημικός ταβερνιάρης».

Στους Αγίους Θεοδώρους

Στα στενά των Αγίων Θεοδώρων, στο χωριό όπου γεννήθηκε ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος συναντήσαμε τον Δημήτρη Ζορλού.

Εκείνος αναγκάστηκε να φύγει από το νησί του την περίοδο μεταξύ του Α’ και Β’ Αττίλα στην Κύπρο.

Τότε οι Άγιοι Θεόδωροι κι όλη η Ίμβρος γέμισε με τούρκους στρατιώτες που κρατούσαν πολυβόλα.

Στα παράθυρα των σπιτιών τους οι Ίμβριοι αναγκάστηκαν να βάλουν μαύρες κουρτίνες για να μην τους βλέπουν και να μη βλέπουν κι εκείνοι τι συμβαίνει έξω.

Το νησί εκείνη την περίοδο και για μια βδομάδα , μας εξηγεί ο ίδιος, είχε κοπεί στα δυο από το  στρατό και ο τρόμος ήταν διάχυτος.

Ο κ. Ζορλού θυμήθηκε και όσα δύσκολα πέρασαν μετά το 1964 όταν η Τουρκία εφάρμοσε πρόγραμμα διάλυσης του ελληνικού πληθυσμού στο νησί του.

Αρχικά, μας λέει, «απαλλοτρίωσαν τις εκτάσεις του κάμπου για να μην μπορούμε να καλλιεργούμε.

Μας έμειναν τότε μόνο τα βουνά και τα σπίτια μας. Μετά έφεραν τοπογράφους κι έκαναν κτηματολόγιο και μας έβγαλαν κι από τα βουνά, έτσι δεν μας έμεινε τίποτα.

Ο κόσμος άρχισε να φεύγει κι έμειναν μόνο καμιά εκατοσταριά Έλληνες».

Όσο για την κατάσταση που επικρατεί σήμερα ο ίδιος μας είπε πως  ακίνητα μπορούν να αγοράσουν στο νησί μόνο οι Τούρκοι.

Όσοι δεν έχουν την υπηκοότητα και κληρονομήσουν περιουσία είναι υποχρεωμένοι να την πουλήσουν πριν τελειώσει ένας χρόνος και να φύγουν.

Αξίζει να σημειώσουμε πως η Ίμβρος σήμερα είναι ένα νησί γεμάτο στρατόπεδα.

Μάλιστα τις ημέρες που βρεθήκαμε εκεί στο μικρό αεροδρόμιο του νησιού πραγματοποιούνταν φεστιβάλ τεχνολογίας όπου, σύμφωνα με τον κ Ζορλού οι Τούρκοι δοκίμαζαν και παρουσίαζαν στρατιωτικά drones και σύγχρονα όπλα

Η κ. Λούλα Φωκά μένει μόνιμα στο Ηράκλειο αλλά η μισή της καρδιά είναι στην Ίμβρο.

Ήταν ο άνθρωπος που παρότρυνε τον ΕΟΣ Ηρακλείου να οργανώσει το ταξίδι στο νησί της και φυσικά ήταν κοντά στην ομάδα με πληροφορίες κι ότι άλλο χρειαζόταν κατά την παραμονή μας στην Ίμβρο