Παράθυρο «εξόδου»: Tα κλειδιά για την εξαγορά πλασματικών ετών

Ανοιχτό παραμένει το «παράθυρο» της συνταξιοδότησης για δεκάδες χιλιάδες ασφαλισμένους που βρίσκονται ένα βήμα πριν από τη θεμελίωση ή την κατοχύρωση δικαιώματος. Την ίδια στιγμή, η πίεση του χρόνου και η αγωνία για το τελικό ποσό της σύνταξης οδηγούν πολλούς σε αναζήτηση λύσεων που θα τους επιτρέψουν είτε να φύγουν νωρίτερα από την εργασία είτε να αυξήσουν το ποσό της ανταποδοτικής σύνταξής τους.

Το δημοφιλέστερο εργαλείο σε αυτή τη στρατηγική παραμένει η εξαγορά πλασματικών ετών ασφάλισης, όπως προβλέπονται από τους νόμους 3863/2010, 3865/2010 και 3996/2011. Οπως επισημαίνει στη Realnews ο δικηγόρος Διονύσης Ρίζος, η εξαγορά πλασματικού χρόνου μπορεί να «κλειδώσει» όρια ηλικίας του 2011 ή 2012, να συμπληρώσει κρίσιμες 25ετίες ή 35ετίες ή να οδηγήσει στη συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης ώστε ο ασφαλισμένος να αποχωρήσει στα 62 με πλήρη σύνταξη.

Ωστόσο, η εξαγορά πλασματικών ετών είναι ιδιαίτερα ακριβή. Το κόστος έχει αυξηθεί μετά το 2016, οι κανόνες διαφέρουν μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα και η ανταποδοτικότητα στο ποσό της σύνταξης είναι διαφορετική για τους ασφαλισμένους.

Πότε συμφέρει
Η αναγνώριση πλασματικών ετών συμφέρει όταν εξυπηρετεί σαφή στόχο: είτε τη θεμελίωση/κατοχύρωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος είτε τη συμπλήρωση 40ετίας για έξοδο στα 62. Οκτώ κατηγορίες ασφαλισμένων μπορούν να κάνουν χρήση των πλασματικών ετών. Σύμφωνα με τον Δ. Ρίζο, ωφελούνται:

Γονείς ανηλίκων ή τρίτεκνοι στο Δημόσιο που με την εξαγορά συμπληρώνουν αναδρομικά 25ετία το 2010, το 2011 ή το 2012 και κατοχυρώνουν ευνοϊκότερα όρια ηλικίας.
Μητέρες ανηλίκων στο ΙΚΑ που συμπληρώνουν 5.500 ημέρες ασφάλισης το 2010 ή το 2011 και «κλειδώνουν» δικαίωμα με χαμηλότερα όρια.
Μητέρες ανηλίκων σε ΔΕΚΟ και τράπεζες που συμπληρώνουν 25ετία το 2011 ή το 2012.
Ανδρες και γυναίκες δημόσιοι υπάλληλοι που επιδιώκουν συμπλήρωση 35ετίας, 36ετίας ή 37ετίας.
Ασφαλισμένοι σε πρώην ΕΤΑΑ (νομικοί, ΤΣΜΕΔΕ, ΤΣΑΥ) και ΟΑΕΕ (ΤΕΒΕ, ΤΑΕ, ΤΣΑ) που χρειάζονται 40 χρόνια ασφάλισης.
Ασφαλισμένοι όλων των ταμείων και του ΟΓΑ που με την εξαγορά συμπληρώνουν 40ετία και μπορούν να αποχωρήσουν στα 62 αντί για τα 67.
Ασφαλισμένοι σε βαρέα επαγγέλματα που χρειάζονται συμπλήρωση των λοιπών χρονικών προϋποθέσεων.
Δημόσιοι υπάλληλοι που είχαν υποβάλει αίτηση πριν από τις 31/12/2016 και διατηρούν χαμηλότερο κόστος εξαγοράς.

Η μεγάλη διαφορά
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στον ιδιωτικό τομέα, καθώς η αναγνώριση πλασματικών ετών πρέπει να συνδυάζει τόσο τη θεμελίωση όσο και την προσαύξηση της σύνταξης. Αν τα έτη δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για θεμελίωση και αναγνωριστούν μόνο για αύξηση του ποσού, τα χρήματα που καταβλήθηκαν δεν επιστρέφονται.

Αντίθετα, στο Δημόσιο η εξαγορά μπορεί να γίνει ακόμη και μόνο για προσαύξηση της σύνταξης. Επιπλέον, οι δημόσιοι υπάλληλοι μπορούν να αναγνωρίσουν πλασματικούς χρόνους και σε συντάξεις ανικανότητας.

Το κόστος
Μετά το 2016, το κόστος εξαγοράς αυξήθηκε σημαντικά. Για τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα, η εξαγορά υπολογίζεται στο 20% των μεικτών αποδοχών του προηγούμενου μήνα από την υποβολή της αίτησης. Το ποσοστό αντιστοιχεί στο σύνολο των εισφορών (εργοδότη και εργαζομένου) για κύρια σύνταξη.

Για τους δημοσίους υπαλλήλους, το κόστος είναι επίσης 20% επί του συνόλου των αποδοχών. Οσοι είχαν υποβάλει αίτηση τα προηγούμενα έτη διατηρούν χαμηλότερα ποσοστά:

Οσοι υπέβαλαν έως τις 31/12/2016, 6,67% επί των τότε συντάξιμων αποδοχών.
Οσοι υπέβαλαν από 1/1/2017 έως τις 31/12/2017, 10% επί των τότε συντάξιμων αποδοχών.
Οσοι υπέβαλαν από 1/1/2018 έως τις 31/12/2018, 13,33% επί των τότε συντάξιμων αποδοχών.
Οσοι υπέβαλανυπέβαλαν από 1/1/2019 έως τις 31/12/2019, 16,67% επί των τότε συντάξιμων αποδοχών.
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες το κόστος υπολογίζεται στη μηνιαία εισφορά που καταβάλλουν για τον κλάδο της κύριας σύνταξης ανάλογα με την κατηγορία που έχουν ασφαλιστεί.
Υπενθυμίζεται ότι στην περίπτωση εφάπαξ εξόφλησης ο ασφαλισμένος δικαιούται έκπτωση 2% για κάθε έτος εξαγοράς (δηλαδή 4% για δύο έτη, 6% για τρία έτη κ.ο.κ.)

Η ανταποδοτική
Οι κύριες συντάξεις σήμερα υπολογίζονται σε δύο διακριτά τμήματα: την εθνική και την ανταποδοτική. Η εθνική σύνταξη αποτελεί το σταθερό μέρος της παροχής και χορηγείται εφόσον ο ασφαλισμένος έχει συμπληρώσει τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης, ενώ για τη λήψη του πλήρους ποσού απαιτούνται 20 έτη. Αντίθετα, η ανταποδοτική σύνταξη εξαρτάται από τα συνολικά έτη ασφάλισης και κυρίως από τις συντάξιμες αποδοχές του ασφαλισμένου από το 2002 και μετά. Σε αυτό ακριβώς το σημείο παρεμβαίνουν τα πλασματικά έτη.

Οταν ένας ασφαλισμένος προχωρά σε εξαγορά πλασματικού χρόνου καταβάλλοντας το προβλεπόμενο ποσό, ο χρόνος αυτός δεν προσμετράται μόνο για τη συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών ασφάλισης, αλλά επηρεάζει και το ύψος της ανταποδοτικής σύνταξης. Για τον υπολογισμό της παροχής, το ποσό που καταβλήθηκε για την εξαγορά θεωρείται ότι αντιστοιχούσε σε ασφαλιστέο μισθό. Με άλλα λόγια, η εισφορά που πληρώθηκε κάθε μήνα «μεταφράζεται» σε αντίστοιχες συντάξιμες αποδοχές και ενσωματώνεται στο σύνολο των αποδοχών που λαμβάνονται υπ’ όψιν για τον καθορισμό της ανταποδοτικής σύνταξης.

Το ποσό αυτό δεν παραμένει σταθερό. Προσαυξάνεται με βάση την ετήσια μεταβολή μισθών από το έτος υποβολής της αίτησης εξαγοράς και μετά, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής. Ετσι, ο εξαγορασμένος χρόνος εντάσσεται πλήρως στον μηχανισμό υπολογισμού και μπορεί να αυξήσει τόσο τα ποσοστά αναπλήρωσης όσο και τον μέσο όρο των συντάξιμων αποδοχών. Προϋπόθεση είναι η αίτηση αναγνώρισης να έχει υποβληθεί από το 2002 και μετά, ώστε ο χρόνος να επηρεάζει την ανταποδοτική παροχή.

Αντίθετα, οι πλασματικοί χρόνοι που αναγνωρίζονται χωρίς εξαγορά, όπως ο χρόνος επιδότησης λόγω ασθένειας ή τακτικής ανεργίας, λειτουργούν διαφορετικά. Οι χρόνοι αυτοί μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη θεμελίωση ή τη συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών ασφάλισης, όμως δεν αυξάνουν την ανταποδοτική σύνταξη. Δεν συνυπολογίζονται ούτε στα ποσοστά αναπλήρωσης ούτε στον υπολογισμό των συντάξιμων αποδοχών. Παρά ταύτα, λαμβάνονται υπ’ όψιν για τη συμπλήρωση των 20 ετών που απαιτούνται για τη λήψη του πλήρους ποσού της εθνικής σύνταξης.

Συνεπώς, η εξαγορά πλασματικών ετών δεν επηρεάζει μόνο το πότε θα μπορέσει κάποιος να αποχωρήσει από την εργασία, αλλά και το τελικό ποσό που θα λάβει. Γι’ αυτό και πριν από οποιαδήποτε κίνηση απαιτείται προσεκτικός υπολογισμός, ώστε το κόστος της εξαγοράς να δικαιολογείται από το πραγματικό όφελος στη σύνταξη.

Ιδιωτικός τομέας
Οι ασφαλισμένοι του ιδιωτικού τομέα μπορούν να αναγνωρίσουν:

Στρατιωτική θητεία – όλος ο χρόνος με εξαγορά.
Γονική άδεια ανατροφής – όλος ο χρόνος με εξαγορά.
Επιδότηση ασθένειας – έως 300 ημέρες χωρίς εξαγορά.
Τακτική ανεργία ΟΑΕΔ – έως 300 ημέρες χωρίς εξαγορά.
Εκπαιδευτική άδεια άνευ αποδοχών – έως δύο έτη με εξαγορά.
Χρόνο σπουδών – διάρκεια προγράμματος με εξαγορά.
Κενά διαστήματα ανεργίας – όλος ο χρόνος με εξαγορά.
Χρόνο κύησης και λοχείας – χωρίς εξαγορά.
Χρόνο απεργίας – με εξαγορά.
Πλασματικό χρόνο τέκνων – έως πέντε έτη (ένα για το πρώτο παιδί, δύο για το δεύτερο, δύο για το τρίτο) με εξαγορά.
Χρόνο μαθητείας (Stage) – έως δύο έτη με εξαγορά.
Χρόνο πριν από την εγγραφή στον ΟΑΕΕ – έως πέντε έτη με εξαγορά.
Δημόσιος τομέας
Οι δημόσιοι υπάλληλοι μπορούν να αναγνωρίσουν:

Στρατιωτική θητεία – εξαγορά για κατοχύρωση οποτεδήποτε.
Γονική άδεια ανατροφής – εξαγορά για κατοχύρωση οποτεδήποτε.
Χρόνο σπουδών – εξαγορά για κατοχύρωση από 1/1/2011 και μετά.
Πλασματικό χρόνο τέκνων έως πέντε έτη – εξαγορά για κατοχύρωση από 1/1/2010 και μετά.

Παραδείγματα
Ενας ασφαλισμένος 61 ετών με 38 έτη πραγματικής ασφάλισης μπορεί να εξαγοράσει δύο έτη ώστε να συμπληρώσει 40ετία και να αποχωρήσει στα 62 με πλήρη σύνταξη.
Μια μητέρα ανηλίκου στο ΙΚΑ που έχει 5.300 ημέρες το 2011 μπορεί να εξαγοράσει 200 ημέρες ώστε να συμπληρώσει 5.500 και να κατοχυρώσει δικαίωμα με τα όρια ηλικίας εκείνης της περιόδου.
Ενας δημόσιος υπάλληλος με 34 έτη μπορεί να εξαγοράσει πλασματικό χρόνο σπουδών και στρατού ώστε να συμπληρώσει 35ετία και να «κλειδώσει» ευνοϊκότερο καθεστώς.