Υπό πολιτική πολιορκία οι κεντρικές τράπεζες: Ποιος θα έχει τον τελευταίο λόγο στα επιτόκια

Στην αντεπίθεση περνούν οι κεντρικοί τραπεζίτες ανά τον κόσμο που δέχονται πρωτοφανείς πιέσεις από την πολιτική σκηνή. Προκειμένου όμως να υπερασπιστούν την ανεξαρτησία τους, κινδυνεύουν οι ίδιοι να φανούν πολιτικοποιημένοι.

Στις ΗΠΑ για παράδειγμα, η αντίδραση της κεντρικής τράπεζας στις πολιτικές πιέσεις έγινε μέσω σκλήρυνσης της στάσης της. Ο πρόεδρος της ομοσπονδιακής τράπεζας, Jerome Powell, άντεξε σε επανειλημμένες επιθέσεις από τον Donald Trump, ο οποίος τον κατηγόρησε ότι υπονομεύει την ανάπτυξη διατηρώντας τα επιτόκια δανεισμού σε πολύ χαμηλά επίπεδα. 

Στην Ευρώπη, η αντίδραση της κεντρικής τράπεζας στις πολιτικές αλλαγές φαίνεται να παίρνει μία πιο ιδιαίτερη μορφή. Αξιωματούχοι της νομισματικής πολιτικής εξετάζουν το ενδεχόμενο πρόωρης αποχώρησής τους, ώστε να αποτραπεί η μελλοντική επιρροή ευρωσκεπτικιστών ηγετών στην κάλυψη κρίσιμων θέσεων. Ενδεικτικά, ο κεντρικός τραπεζίτης της Γαλλίας, Francois Villeroy de Galhau, θα αποχωρήσει λίγους μήνες πριν τις προεδρικές εκλογές, όπου αναμένεται να επικρατήσει η ακροδεξιά. Ο ίδιος επιμένει ότι πρόκειται για προσωπική απόφαση, αλλά φημολογείται ότι ελήφθη προκειμένου να διασφαλιστεί ο διάδοχός του υπό την τρέχουσα ηγεσία του Emmanuel Macron. Η επίσης Γαλλίδα πρόεδρος της ΕΚΤ, Christine Lagarde, φέρεται να εξετάζει αντίστοιχα μία πρόωρη αποχώρηση. Η ίδια έχει δηλώσει ότι «βασική της πρόθεση» είναι να ολοκληρώσει τη θητεία της, χωρίς όμως να έχει αποκλείσει τα σενάρια εξόδου, που «φουντώνουν» το τελευταίο διάστημα.

Στο μεταξύ, η Τράπεζα της Ιαπωνίας επανέλαβε ότι θα συνεχίσει να αυξάνει τα επιτόκια, ακόμα και αφότου η πρωθυπουργός Sanae Takaichi διόρισε στο διοικητικό συμβούλιο δύο οικονομολόγους που τάσσονται υπέρ της νομισματικής χαλάρωσης.

Οσο το χρέος αγγίζει ιστορικά υψηλά, οι κεντρικοί τραπεζίτες ανησυχούν ότι η ορθή νομισματική πολιτική θα θυσιαστεί στον βωμό του φθηνού δανεισμού, καθώς οι κυβερνήσεις απαιτούν χαμηλότερα επιτόκια. Αυτό που διακυβεύεται τελικά είναι η ικανότητα των κεντρικών τραπεζών να ελέγξουν τον πληθωρισμό, καθώς και η αξιοπιστία που έχτισαν μετά την εκτίναξη των τιμών τη δεκαετία του 1970. Η Τουρκία και η Αργεντινή αποτελούν άλλωστε χειροπιαστά παραδείγματα των εξελίξεων που ακολουθούν όταν οι κυβερνήσεις παρεμβαίνουν στη νομισματική πολιτική: Ο πληθωρισμός εκτινάσσεται, οι επενδυτές αποχωρούν και η εμπιστοσύνη διαβρώνεται.

Βέβαια, στην προσπάθειά τους να αντισταθούν στις πολιτικές πιέσεις, οι κεντρικοί τραπεζίτες κινδυνεύουν να φανούν και οι ίδιοι πολιτικοποιημένοι. «Τους τραβούν στο ρινγκ και θα πρέπει να κάνουν ό,τι μπορούν για να μείνουν εκτός», δήλωσε ο Carsten Brzeski, επικεφαλής οικονομολόγος στην ING.

Πάντως, οι μαζικές αγορές ομολόγων στις ανεπτυγμένες οικονομίες έφεραν τις κεντρικές τράπεζες πιο κοντά στη δημοσιονομική πολιτική, ενώ η εμπιστοσύνη του κοινού κλονίστηκε από την εκτίναξη του πληθωρισμού μετά την πανδημία. Επίσης, οι παρεμβάσεις σε θέματα κλιματικής πολιτικής, ιδίως στην ΕΚΤ και την Τράπεζα της Αγγλίας, έδωσαν επίσης «πάτημα» για κατηγορίες περί διεύρυνσης της αποστολής. Ο Jakob de Haan, καθηγητής πολιτικής οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Groningen, δήλωσε ότι οι κεντρικές τράπεζες «έχουν κινηθεί όλο και περισσότερο πέρα από την εντολή τους», εγείροντας ερωτήματα για την ανεξαρτησία τους.

Το δημόσιο χρέος ενδέχεται να αποτελέσει το πιο σκληρό πεδίο αντιπαράθεσης. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ πρέπει να αναχρηματοδοτήσει σχεδόν το ένα τρίτο του χρέους της ύψους 36 τρισ. δολαρίων φέτος. Ο τρόπος με τον οποίο η Fed, υπό τον διορισμένο από τον Trump Kevin Warsh, θα διαχειριστεί τα επιτόκια και τον ισολογισμό των 6,6 τρισ. δολαρίων θα είναι καθοριστικός.

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει αυξημένες αμυντικές δαπάνες πλέον των ήδη υψηλών επιπέδων χρέους στην Ιταλία και τη Γαλλία. Ο ηγέτης της γαλλικής ακροδεξιάς Jordan Bardella, ο οποίος και αναμένεται να επικρατήσει στις προεδρικές εκλογές του 2027, έχει καλέσει σε έναρξη συζητήσεων με την ΕΚΤ για τη χρηματοδότηση του χρέους.

Ωστόσο, οι αγορές ενδέχεται να έχουν τον τελευταίο λόγο. Οι κεντρικές τράπεζες μπορούν μεν να συγκρατήσουν τις αποδόσεις των ομολόγων, αλλά δεν μπορούν να αποτρέψουν τη φυγή των επενδυτών, που οδηγεί σε αποδυνάμωση των νομισμάτων και άνοδο πληθωρισμού. 

Η Ιαπωνία έχει άλλωστε αποδείξει ότι οι φόβοι για αναταράξεις στις αγορές μπορούν να αποτελέσουν τους καλύτερους «συμμάχους» των κεντρικών τραπεζιτών. «Η ανελέητη πτώση του γιέν δίδαξε στην κυβέρνηση πόσο βίαιες μπορεί να γίνουν οι αγορές αν προσπαθήσει να αντιταχθεί στις αυξήσεις επιτοκίων της κεντρικής τράπεζας», δήλωσε ο Makoto Sakurai, πρώην μέλος του Δ.Σ. της Τράπεζας της Ιαπωνίας. «Οι δυνάμεις της αγοράς τη βοήθησαν να αποκρούσει την πολιτική πίεση», συμπλήρωσε.

 Reuters