Τι είναι πραγματικά το El Niño και γιατί δεν σημαίνει αυτόματα καύσωνες στην Ελλάδα, εξηγεί ο Γιώργος Τσατραφύλλιας

Κάθε φορά που εμφανίζεται ή προβλέπεται ένα επεισόδιο El Niño, επανέρχονται και υπερβολικοί τίτλοι: «έρχεται καυτό καλοκαίρι», «θα καούμε λόγω El Niño», «οι καύσωνες στην Ελλάδα θα είναι συνέπεια του Ελ Νίνιο». Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη και χρειάζεται προσοχή.

Το El Niño είναι μία φυσική κλιματική διακύμανση που συμβαίνει στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό. Πιο απλά, κατά τη φάση El Niño, τα νερά στην κεντρική και ανατολική τροπική ζώνη του Ειρηνικού γίνονται θερμότερα από το κανονικό, ενώ αλλάζει και η ατμοσφαιρική κυκλοφορία πάνω από την περιοχή. Μαζί με τη La Niña και την ουδέτερη φάση, αποτελεί μέρος του φαινομένου που οι επιστήμονες ονομάζουν ENSO- El Niño Southern Oscillation. Συνήθως εμφανίζεται κάθε 2 έως 7 χρόνια και μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες.

Η επίδρασή του είναι πολύ σημαντική σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Μπορεί να επηρεάσει τις βροχές, τις ξηρασίες, τους μουσώνες, τις τροπικές καταιγίδες και τη μέση θερμοκρασία της Γης. Γι’ αυτό και παρακολουθείται στενά από μεγάλους οργανισμούς, όπως ο WMO και η NOAA. Σύμφωνα με την τελευταία ενημέρωση του WMO στις 2 Ιουνίου 2026, υπάρχει αυξημένη πιθανότητα ανάπτυξης El Niño μέσα στο καλοκαίρι του 2026, με πιθανότητα περίπου 80% για το διάστημα Ιουνίου-Αυγούστου και ακόμη μεγαλύτερη πιθανότητα να συνεχιστεί μέχρι το φθινόπωρο.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορούμε να πούμε απλά: «έχουμε El Niño, άρα η Ελλάδα θα έχει καύσωνες». Αυτό είναι επιστημονικά υπεραπλουστευμένο.

Η Ευρώπη και ειδικά η νοτιοανατολική Ευρώπη βρίσκονται μακριά από τον τροπικό Ειρηνικό. Η επίδραση του El Niño στην περιοχή μας δεν είναι άμεση, ούτε σταθερή, ούτε ίδια κάθε φορά. Οι τηλεσυνδέσεις του ENSO με τον ευρωπαϊκό καιρό υπάρχουν, αλλά είναι πιο αδύναμες και πιο σύνθετες σε σχέση με άλλες περιοχές του πλανήτη. Εξαρτώνται από την εποχή, την ένταση του επεισοδίου, τη θέση της θέρμανσης στον Ειρηνικό, αλλά και από άλλους παράγοντες, όπως ο Βόρειος Ατλαντικός, η ατμοσφαιρική κυκλοφορία πάνω από την Ευρώπη, τα μπλοκαρίσματα, η υγρασία του εδάφους και η θερμοκρασία της Μεσογείου.

Η μεγάλη ανασκόπηση του Brönnimann για την επίδραση του ENSO στην Ευρώπη τονίζει ακριβώς αυτό: υπάρχει επίδραση, αλλά είναι εποχικά μεταβαλλόμενη, μη γραμμική και όχι πάντα ισχυρή.

Για την Ελλάδα, οι καύσωνες του καλοκαιριού συνδέονται κυρίως με εμμονικά αντικυκλωνικά πεδία, μεταφορά θερμών αερίων μαζών από τη βόρεια Αφρική, ενίσχυση της καθοδικής κίνησης στην ατμόσφαιρα, ξηρά εδάφη, θερμή Μεσόγειο και ευνοϊκή διάταξη της κυκλοφορίας στην Ευρώπη. Δηλαδή, το αν θα έχουμε ισχυρό ή παρατεταμένο καύσωνα στην Ελλάδα κρίνεται κυρίως από τα συνοπτικά και περιφερειακά μοτίβα πάνω από την Ευρώπη και τη Μεσόγειο, όχι μόνο από το τι συμβαίνει στον Ειρηνικό.

Επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι για τους καύσωνες στην Ευρώπη παίζουν σημαντικό ρόλο παράγοντες όπως η διάταξη του αεροχειμάρρου, τα μπλοκαρίσματα και οι θερμικές συνθήκες στον Ατλαντικό και στη Μεσόγειο

Επιπλέον, το ίδιο το El Niño δεν δρα πάντα με τον ίδιο τρόπο. Άλλο είναι ένα ανατολικού τύπου El Niño, άλλο ένα κεντρικού Ειρηνικού, άλλο ένα ασθενές και άλλο ένα ισχυρό επεισόδιο. Ακόμη και η NOAA επισημαίνει ότι ένα ισχυρότερο El Niño δεν εξασφαλίζει ισχυρότερες επιπτώσεις παντού, απλώς μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα ορισμένων επιδράσεων σε συγκεκριμένες περιοχές.

Άρα, η σωστή διατύπωση είναι: «Το El Niño μπορεί να επηρεάσει τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία και ορισμένα μεγάλης κλίμακας κυκλοφοριακά μοτίβα, όμως δεν αποτελεί από μόνο του ασφαλή δείκτη για το αν η Ελλάδα θα έχει καύσωνες το φετινό καλοκαίρι».

Αυτό δεν σημαίνει ότι αποκλείονται οι καύσωνες. Η Ελλάδα βρίσκεται σε περιοχή που ήδη θερμαίνεται έντονα, ενώ η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα, την ένταση και τη διάρκεια των θερμών επεισοδίων στη Μεσόγειο. Το Copernicus έχει επισημάνει ότι σε έναν θερμότερο κόσμο οι καύσωνες στην Ευρώπη γίνονται πιο συχνοί και πιο έντονοι, ενώ η Μεσόγειος αποτελεί μία από τις πιο ευάλωτες περιοχές.

Συνεπώς, μπορεί να έχουμε θερμό καλοκαίρι ή επεισόδια καύσωνα στην Ελλάδα, αλλά το να αποδοθούν προκαταβολικά στο El Niño είναι βιαστικό και επιστημονικά αδύναμο. Για ασφαλέστερη εκτίμηση χρειάζονται εποχικά προγνωστικά μοντέλα, ανάλυση της κυκλοφορίας πάνω από την Ευρώπη, της κατάστασης της Μεσογείου, της ξηρασίας, των εδαφικών υγρασιών και των πιθανών εμμονικών αντικυκλωνικών διατάξεων.

Με απλά λόγια: Το El Niño είναι σημαντικός παγκόσμιος κλιματικός παράγοντας, αλλά δεν είναι “κουμπί” που πατάει και φέρνει αυτόματα καύσωνες στην Ελλάδα.

protothema.gr