Πανσέληνος: Έρχεται το «Φεγγάρι της Φράουλας» - Πότε θα το δούμε, το φαινόμενο της «σεληνιακής ψευδαίσθησης»

Το βράδυ της Δευτέρας 29 Ιουνίου και τις πρώτες πρωινές ώρες της Τρίτης 30 Ιουνίου, ο ουρανός θα φιλοξενήσει ένα από τα πιο ιδιαίτερα φεγγάρια της χρονιάς. Το λεγόμενο «Φεγγάρι της Φράουλας», η πανσέληνος του Ιουνίου, θα φωτίσει τον νυχτερινό ουρανό, προσφέροντας ένα εντυπωσιακό θέαμα όχι μόνο λόγω της λαμπρότητάς του, αλλά και επειδή θα βρίσκεται χαμηλότερα στον ορίζοντα από οποιαδήποτε άλλη πανσέληνο του έτους στο βόρειο ημισφαίριο. Το φαινόμενο δημιουργεί την εντύπωση ότι η Σελήνη είναι ασυνήθιστα μεγάλη, ένα οπτικό τέχνασμα γνωστό στους αστρονόμους ως «σεληνιακή ψευδαίσθηση», που εδώ και αιώνες εντυπωσιάζει παρατηρητές σε ολόκληρο τον κόσμο.

Σύμφωνα με το Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς, η πανσέληνος θα φτάσει στη μέγιστη φάση της τα ξημερώματα της Τρίτης, ωστόσο θα δείχνει ουσιαστικά πλήρης ήδη από το βράδυ της Δευτέρας και θα παραμείνει εντυπωσιακή και το βράδυ της Τρίτης. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι καλύτερες στιγμές για παρατήρηση είναι λίγο μετά την ανατολή της Σελήνης, όταν αυτή βρίσκεται ακόμη πολύ κοντά στον ορίζοντα και δημιουργεί τη χαρακτηριστική αίσθηση του υπερμεγέθους φεγγαριού.

Γιατί ονομάστηκε έτσι

Παρά την ονομασία του, το Φεγγάρι της Φράουλας δεν αποκτά ροζ ή κόκκινο χρώμα. Η ονομασία του δεν σχετίζεται με την εμφάνισή του αλλά με την εποχή του χρόνου κατά την οποία εμφανίζεται. Προέρχεται από τις παραδόσεις των αυτόχθονων φυλών της Βόρειας Αμερικής, οι οποίες χρησιμοποιούσαν τις πανσελήνους ως φυσικό ημερολόγιο για να οργανώνουν τις αγροτικές και κυνηγετικές δραστηριότητές τους. Η πανσέληνος του Ιουνίου συνέπιπτε με την περίοδο συγκομιδής της άγριας φράουλας και έτσι επικράτησε η ονομασία «Φεγγάρι της Φράουλας», η οποία διατηρήθηκε μέχρι σήμερα μέσα από λαϊκά ημερολόγια και αστρονομικές παραδόσεις.

Η πρακτική της ονοματοδοσίας των πανσελήνων είναι πολύ παλαιότερη από τη σύγχρονη αστρονομία. Πριν από την ύπαρξη των ημερολογίων, οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν τον κύκλο της Σελήνης για να υπολογίζουν τις εποχές και να οργανώνουν τις εργασίες τους. Έτσι γεννήθηκαν ονομασίες όπως το «Φεγγάρι του Λύκου», το «Φεγγάρι του Σκουληκιού», το «Φεγγάρι των Λουλουδιών», το «Φεγγάρι του Ελαφιού» ή το «Φεγγάρι του Οξύρρυγχου», καθεμία συνδεδεμένη με φυσικά φαινόμενα ή εποχικές δραστηριότητες.

Αυτό που κάνει το φετινό Φεγγάρι της Φράουλας να ξεχωρίζει είναι κυρίως η θέση του στον ουρανό. Επειδή εμφανίζεται λίγες ημέρες μετά το θερινό ηλιοστάσιο, όταν ο Ήλιος ακολουθεί τη μεγαλύτερη δυνατή τροχιά στον ουρανό, η πανσέληνος κινείται ακριβώς αντίθετα, διαγράφοντας τη χαμηλότερη τροχιά της χρονιάς. Αυτό σημαίνει ότι η Σελήνη ανατέλλει και παραμένει πολύ κοντά στον ορίζοντα για μεγάλο χρονικό διάστημα, δημιουργώντας εντυπωσιακές εικόνες καθώς φαίνεται πίσω από κτίρια, βουνά ή θάλασσες.

Το φαινόμενο της «σεληνιακής ψευδαίσθησης»

Αυτή ακριβώς η χαμηλή θέση προκαλεί και το περίφημο φαινόμενο της «σεληνιακής ψευδαίσθησης». Αν και η πραγματική διάμετρος της Σελήνης δεν αλλάζει, ο ανθρώπινος εγκέφαλος την αντιλαμβάνεται ως πολύ μεγαλύτερη όταν βρίσκεται κοντά στον ορίζοντα και περιβάλλεται από αντικείμενα αναφοράς, όπως δέντρα, πολυκατοικίες ή λόφοι. Όταν αργότερα ανεβαίνει ψηλά στον ουρανό, η ίδια ακριβώς Σελήνη φαίνεται αισθητά μικρότερη, παρότι το μέγεθός της παραμένει αμετάβλητο.

Και στην Ελλάδα, η συγκεκριμένη πανσέληνος αναμένεται να προσφέρει εξαιρετικές εικόνες, ιδιαίτερα σε περιοχές με ανεμπόδιστο ανατολικό ορίζοντα. Παραθαλάσσια σημεία, ακρωτήρια και λόφοι μακριά από έντονο τεχνητό φωτισμό θεωρούνται ιδανικά για παρατήρηση, καθώς το φεγγάρι αναδύεται αργά από τη θάλασσα ή πίσω από τις οροσειρές, δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό φυσικό σκηνικό.

Από την Αττική, ξεχωρίζει η θέα από τον λόφο του Φιλοπάππου, τον Λυκαβηττό και την περιοχή γύρω από τον Ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο, ενώ εξίσου εντυπωσιακές εικόνες προσφέρουν οι Δελφοί, η Αρχαία Ολυμπία, η Επίδαυρος, το Παλαμήδι στο Ναύπλιο, η Λίνδος στη Ρόδο, αλλά και δεκάδες παραθαλάσσιες περιοχές των Κυκλάδων και της Κρήτης, όπου ο χαμηλός ορίζοντας αναδεικνύει ακόμη περισσότερο το φαινόμενο.

Η παρατήρηση του Φεγγαριού της Φράουλας δεν απαιτεί τηλεσκόπιο ή ειδικό εξοπλισμό. Με γυμνό μάτι μπορεί κανείς να απολαύσει το φαινόμενο, ενώ ένα ζευγάρι κιάλια αρκεί για να αποκαλύψει περισσότερες λεπτομέρειες της σεληνιακής επιφάνειας, όπως τους μεγάλους κρατήρες και τις σκοτεινές πεδιάδες που είναι γνωστές ως «θάλασσες».

Οι φωτογράφοι, μάλιστα, θεωρούν αυτές τις πρώτες στιγμές μετά την ανατολή της Σελήνης τις ιδανικότερες για λήψεις, καθώς το φυσικό τοπίο λειτουργεί ως σημείο αναφοράς και αναδεικνύει το εντυπωσιακό μέγεθος του φεγγαριού. Δεν είναι τυχαίο ότι κάθε χρόνο εκατοντάδες φωτογραφίες από το Φεγγάρι της Φράουλας κάνουν τον γύρο του κόσμου, με τη Σελήνη να μοιάζει τεράστια πίσω από μνημεία, φάρους, κάστρα ή ορεινούς όγκους.

Πώς να δείτε καλύτερα την πανσέληνο

Οι ειδικοί συμβουλεύουν όσους επιθυμούν να απολαύσουν το φαινόμενο να επιλέξουν σημεία με όσο το δυνατόν λιγότερη φωτορύπανση και ελεύθερη θέα προς την ανατολή. Ακόμη και μέσα στις μεγάλες πόλεις, ένα πάρκο, ένας λόφος ή μια παραλία μπορούν να προσφέρουν πολύ καλύτερη εμπειρία από ένα στενό αστικό περιβάλλον ανάμεσα σε πολυκατοικίες. Η καθαρή ατμόσφαιρα και η απουσία νεφώσεων αποτελούν, φυσικά, σημαντικές προϋποθέσεις για την καλύτερη δυνατή παρατήρηση.

Το Φεγγάρι της Φράουλας είναι επίσης η πρώτη πανσέληνος του αστρονομικού καλοκαιριού, γεγονός που του προσδίδει ξεχωριστό συμβολισμό σε πολλές κουλτούρες. Για αιώνες οι άνθρωποι συνέδεαν τη συγκεκριμένη πανσέληνο με τη γονιμότητα, τη συγκομιδή, την αφθονία και την έναρξη της πιο παραγωγικής περιόδου του χρόνου.

Σε αρκετές ευρωπαϊκές παραδόσεις ήταν γνωστή και ως «Ροδοφεγγάρι» ή «Πανσέληνος του Μελιού», επειδή συνέπιπτε με την περίοδο της ανθοφορίας και της παραγωγής μελιού, αλλά και με την εποχή που τελούνταν πολλοί γάμοι. Από εκεί προέρχεται και η αγγλική έκφραση honeymoon («μήνας του μέλιτος»), καθώς οι νεόνυμφοι συνήθιζαν να πίνουν μέλι και υδρόμελι κατά την πρώτη πανσέληνο μετά τον γάμο τους.

Για όσους δεν καταφέρουν να απολαύσουν το θέαμα λόγω νεφώσεων ή άλλων καιρικών συνθηκών, το φετινό καλοκαίρι επιφυλάσσει ακόμη δύο εντυπωσιακές πανσελήνους. Στις 29 Ιουλίου θα ανατείλει το «Φεγγάρι του Ελαφιού», που πήρε το όνομά του από την περίοδο κατά την οποία τα αρσενικά ελάφια αποκτούν τα νέα τους κέρατα, ενώ στις 28 Αυγούστου θα ακολουθήσει το «Φεγγάρι του Οξύρρυγχου», αφιερωμένο στο μεγάλο ψάρι των λιμνών της Βόρειας Αμερικής, το οποίο αποτελούσε σημαντική πηγή τροφής για τους αυτόχθονες πληθυσμούς.

Ωστόσο, από όλες τις πανσελήνους του καλοκαιριού, εκείνη του Ιουνίου παραμένει η πιο ιδιαίτερη, καθώς είναι η μόνη που χαρίζει την ψευδαίσθηση ενός τεράστιου φεγγαριού να αναδύεται αργά πάνω από τον ορίζοντα, μετατρέποντας για λίγα λεπτά τον ουρανό σε ένα από τα πιο εντυπωσιακά φυσικά θεάματα του χρόνου.

iefimerida.gr