Το διαδίκτυο μας «καταπίνει»: Περνάμε 44 χρόνια μπροστά από οθόνες, σύμφωνα με μελέτη

Τις ώρες που περνάμε μπροστά από μια οθόνη δεν τις μετράμε πια, τις ζούμε, καθώς σχεδόν επτά ώρες την ημέρα βρισκόμαστε online, πέντε φορές περισσότερο χρόνο στα social media απ’ ό,τι σε πραγματικές κοινωνικές επαφές.

Σε βάθος ζωής, αυτό μεταφράζεται σε πέντε χρόνια και τέσσερις μήνες μέσα σε feeds, notifications και scrolling, ένας χρόνος που, σύμφωνα με ανάλυση της Bank of America, θα αρκούσε για 32 ταξίδια προς το φεγγάρι και πίσω.

Σε ετήσια βάση, ο συνολικός χρόνος που αφιερώνεται στα social media θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για την κατασκευή 131.000 μεγάλων Πυραμίδων της Γκίζας, ενώ ο μέσος ενήλικας στις ΗΠΑ θα περάσει συνολικά 44 χρόνια της ζωής του μπροστά σε οθόνες.

Η μελέτη «Tech care of yourself – Future Wellness Primer» της Bank of America αποτυπώνει τη διττή φύση της τεχνολογίας. Από τη μία πλευρά αποτελεί τον βασικό επιταχυντή προόδου και παραγωγικότητας, από την άλλη, η εκτεταμένη χρήση της συνδέεται με αυξανόμενους κινδύνους για τη σωματική, ψυχική και κοινωνική υγεία. Μοναξιά, άγχος, παχυσαρκία, μυωπία και κατάθλιψη συγκροτούν ένα σύνολο επιβαρύνσεων με συνολικό οικονομικό αποτύπωμα που φτάνει τα 7 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, δηλαδή περίπου το 6% του παγκόσμιου ΑΕΠ.

Η διείσδυση της τεχνολογίας είναι καθολική. Όπως επισημαίνεται, το 66% των ανθρώπων παγκοσμίως χρησιμοποιεί ήδη τεχνητή νοημοσύνη σε τακτική βάση, ενώ σχεδόν 1,8 δισεκατομμύρια έχουν δοκιμάσει εργαλεία AI. Η εξάπλωση συνοδεύεται και από νέες ψηφιακές πραγματικότητες, όπως η αύξηση των deepfakes κατά 500 φορές την περίοδο 2018-2024, αλλά και η ταχεία υιοθέτηση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης για καθημερινές ανάγκες.

Η επιβάρυνση στο σώμα είναι μετρήσιμη. Όταν το κεφάλι γέρνει προς τα εμπρός σε γωνία 60 μοιρών, το φορτίο στον αυχένα αυξάνεται έξι φορές, αντίστοιχο με το να κουβαλά κανείς ένα παιδί οκτώ ετών για σχεδόν 50 ώρες την εβδομάδα. Ταυτόχρονα, η παρατεταμένη έκθεση σε οθόνες μειώνει το ανοιγοκλείσιμο των ματιών κατά περίπου τρεις φορές, φτάνοντας σε μόλις πέντε ανά λεπτό. Η καθιστική καθημερινότητα ενισχύει περαιτέρω τον κίνδυνο παχυσαρκίας, με τις σχετικές οικονομικές επιπτώσεις να εκτιμάται ότι έως το 2035 θα ξεπεράσουν το σημερινό ΑΕΠ της Ιαπωνίας.

Σε ψυχολογικό επίπεδο, η συνεχής ροή πληροφοριών δημιουργεί ένα περιβάλλον υπερδιέγερσης. Notifications, emails και ειδήσεις κατακερματίζουν την προσοχή και ενισχύουν τη γνωστική κόπωση. Μπορεί να χρειαστούν έως και 23 λεπτά για να αποκατασταθεί πλήρως η συγκέντρωση μετά από μια διακοπή, ενώ η διάρκεια προσοχής της γενιάς Ζ εκτιμάται ότι είναι μικρότερη ακόμη και από εκείνη ενός χρυσόψαρου. Στις ΗΠΑ, το 44% των εφήβων δηλώνει ότι η απουσία κινητού τηλεφώνου προκαλεί άγχος.

Η κοινωνική διάσταση είναι εξίσου έντονη. Όπως αναφέρεται στην μελέτη, η μοναξιά εμφανίζεται πλέον με συχνότητα αντίστοιχη της παχυσαρκίας και του διαβήτη, ενώ η κοινωνική αποσύνδεση έχει επιπτώσεις στην υγεία συγκρίσιμες με το κάπνισμα έως και 15 τσιγάρων ημερησίως. Το ποσοστό των ενηλίκων στις ΗΠΑ χωρίς στενούς φίλους έχει αυξηθεί τέσσερις φορές από το 1990, ενώ η γενιά Ζ εμφανίζει τα υψηλότερα επίπεδα μοναξιάς. Παράλληλα, οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης που λειτουργούν ως «companions» αυξήθηκαν επτά φορές μέσα σε τρία χρόνια, με τη βασική χρήση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης το 2025 να αφορά τη θεραπεία και τη συντροφικότητα.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η έννοια της ευεξίας (wellness), σύμφωνα πάντα με την έρευνα, αποκτά κεντρικό ρόλο. Ορίζεται ως η ενεργή επιδίωξη δραστηριοτήτων, επιλογών και τρόπων ζωής που οδηγούν σε μια κατάσταση συνολικής υγείας και περιλαμβάνει οκτώ αλληλένδετες διαστάσεις: σωματική, νοητική, συναισθηματική, κοινωνική, πνευματική, επαγγελματική, οικονομική και περιβαλλοντική.

Η οικονομία της ευεξίας αποτελεί πλέον έναν από τους μεγαλύτερους κλάδους παγκοσμίως. Έχει φτάσει τα 7 τρισεκατομμύρια δολάρια και εκτιμάται ότι θα αγγίξει τα 10 τρισεκατομμύρια έως το 2029, ξεπερνώντας ήδη κλάδους όπως η πληροφορική και η φαρμακοβιομηχανία. Περιλαμβάνει επιμέρους τομείς όπως η προσωπική φροντίδα και ομορφιά, η υγιεινή διατροφή, η φυσική δραστηριότητα, ο τουρισμός ευεξίας και η ψυχική υγεία.

Η Bank of America εντοπίζει τρεις βασικούς άξονες ανάπτυξης: δραστηριότητες που ενισχύουν την κοινωνική σύνδεση, τεχνολογικές λύσεις ευεξίας και ατομικές επιλογές που σχετίζονται με τη διατροφή, την άσκηση και τη φροντίδα του εαυτού. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η έννοια της «ψηφιακής αποτοξίνωσης» (digital detox), δηλαδή της συνειδητής μείωσης της χρήσης τεχνολογίας με στόχο την αποφόρτιση από τη συνεχή συνδεσιμότητα.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η τεχνολογία ευεξίας. Φορετές συσκευές, εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και ψηφιακές πλατφόρμες επιτρέπουν τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων, όπως ο καρδιακός ρυθμός, τα πρότυπα ύπνου και η φυσική δραστηριότητα, προσφέροντας εξατομικευμένες οδηγίες για τη διαχείριση της υγείας. Το 31% των χρηστών χρησιμοποιεί γενετική τεχνητή νοημοσύνη για συμβουλές ευεξίας και το 24% για υποστήριξη ψυχικής υγείας.

Η ανάπτυξη αυτών των λύσεων συνδέεται και με τα κενά στα συστήματα υγείας. Παγκοσμίως, υπάρχουν 92% λιγότεροι επαγγελματίες ψυχικής υγείας σε σχέση με τους γιατρούς, ενώ σημαντικό ποσοστό ασθενών δεν λαμβάνει την απαραίτητη φροντίδα. Οι ψηφιακές υπηρεσίες, όπως η εικονική θεραπεία και οι ψηφιακές θεραπευτικές εφαρμογές, διευρύνουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες και μειώνουν εμπόδια όπως το κόστος και η απόσταση.

Παράλληλα, η αξιοποίηση των δεδομένων υγείας ενισχύεται. Εκτιμάται ότι κάθε άνθρωπος θα παράγει στη διάρκεια της ζωής του δεδομένα που αντιστοιχούν σε 300 εκατομμύρια βιβλία, δημιουργώντας νέες δυνατότητες για πρόληψη, διάγνωση και παρακολούθηση. Στο ευρύτερο τεχνολογικό οικοσύστημα εντάσσονται και τα ανθρωποειδή ρομπότ, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η εξυπηρέτηση και η φροντίδα, συμπεριλαμβανομένης της παροχής συντροφικότητας. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για έως και 3 δισεκατομμύρια μονάδες παγκοσμίως έως το 2060, με κύρια χρήση στις υπηρεσίες και τα νοικοκυριά.

Συνολικά, τα δεδομένα της έκθεσης αποτυπώνουν την ταχεία ενσωμάτωση της τεχνολογίας στην καθημερινότητα και την παράλληλη ενίσχυση της σημασίας της ευεξίας ως βασικού πλαισίου διαχείρισης των επιπτώσεων αυτής της μετάβασης.