Το ελαιόλαδο ως στρατηγικό... εργαλείο στη νέα αγροδιατροφική οικονομία

Τέλος Μαΐου είναι η εποχή που η Μυτιλήνη δείχνει το πιο γενναιόδωρο πρόσωπό της: οι ελαιώνες πρασινίζουν και τα χωριά αρχίζουν να γεμίζουν ζωή. Είναι η εποχή που η Λέσβος, το νησί της Σαπφούς με τα περίπου 11,5 εκατομμύρια ελαιόδεντρα, μετατρέπεται σε ένα από τα πιο όμορφα φυσικά φόντα για εμπειρίες που ξεπερνούν τον τουρισμό και αγγίζουν την ψυχή του τόπου. 

Σε αυτό το πλαίσιο πραγματοποιήθηκε από τις 27 έως τις 30 Μαΐου 2026, το ELIA Lesvos Confest, το 3ο Διεθνές Συνέδριο και Φεστιβάλ για την Ελιά «Έλαιον Πάντων Βάλσαμον». Η διοργάνωση, που υλοποιήθηκε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο «Ελαίας Νήσος Λέσβος», υπό την πρόεδρο Φωτεινή Τιρπιντήρη, κατάφερε να γεφυρώσει την επιστήμη με την παραγωγή και την παράδοση με την καινοτομία, έχοντας ως κοινό άξονα την ελιά και αναδεικνύοντας το ελαιόλαδο, όχι μόνο ως προϊόν, αλλά και ως πολιτισμικό και αναπτυξιακό κεφάλαιο.

Η κ. Φωτεινή Τιρπιντήρη, πρόεδρος του συλλόγου “Ελαίας Νήσος Λέσβος” και διοργανώτρια του συνεδρίου.

Στη φετινή διοργάνωση συμμετείχαν περίπου 50 διακεκριμένοι καθηγητές, επιστήμονες, παραγωγοί, επιχειρηματίες και δημιουργοί από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ το συνέδριο έφερε τη σφραγίδα του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιοκομίας (IOC) και υποστηρίχθηκε από δύο κορυφαία ακαδημαϊκά ιδρύματα: το Yale University και το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ).

Η διοργάνωση κύλησε σε υψηλό επίπεδο οργάνωσης και ροής. Η αίσθηση που επικράτησε ήταν ότι η συνεργασία μεταξύ των συντελεστών, των επιστημόνων, της ομάδας επικοινωνίας, αλλά και των εκπροσώπων των μέσων ενημέρωσης που κλήθηκαν να καλύψουν το συνέδριο, λειτούργησε με τον επαγγελματισμό, τη σοβαρότητα και τη συνοχή που απαιτούν τέτοιου είδους διοργανώσεις. Παράλληλα, η παρουσία των συμμετεχόντων ξεπέρασε τα όρια μιας τυπικής επιστημονικής συνάντησης, δημιουργώντας ένα ζωντανό περιβάλλον ανταλλαγής γνώσης, ουσιαστικής δικτύωσης, ευχάριστης ενέργειας και μοναδικών στιγμών αποφόρτισης στα διαλείμματα.  

Γευσιγνωσία υψηλού επιπέδου σε μαγικές τοποθεσίες 

Σημειώνεται ότι το συνέδριο πλαισιώθηκε από γαστρονομικές εμπειρίες υψηλού επιπέδου και πεντανόστιμα «διαλείμματα» γευσιγνωσίας, με τη συμμετοχή βραβευμένων chefs και το ελαιόλαδο πρωταγωνιστή στις δημιουργικές συνθέσεις και στα tasting της τοπικής γαστρονομίας (εξαιρετικά τα μύδια από την Καλλονή της Λέσβου). Ενδεικτικά, η πρώτη ημέρα ολοκληρώθηκε με ένα εξαιρετικό γαστρονομικό gala στους χώρους του Mythical Coast Wellness Retreat με την επιμέλεια εξειδικευμένων Olive Oil Chefs. 

Μέσα από τις ομιλίες και θεματικές, τα masterclasses και workshops του πολυσυνεδρίου, η ελιά αναδείχθηκε ως πολιτισμικός, επιστημονικός και παραγωγικός πυρήνας της Μεσογείου. Από τη βιωσιμότητα, την τεχνολογία και την κλιματική αλλαγή, μέχρι την υγεία, τη διατροφή και τη γαστρονομία, η Λέσβος λειτούργησε για τέσσερις ημέρες ως σημείο συνάντησης διαφορετικών επιστημονικών και επαγγελματικών κόσμων, που ενώθηκαν γύρω από ένα προϊόν με κορυφαία γαστρονομική, πολιτιστική και αναπτυξιακή αξία: το ελαιόλαδο.

Από το commodity στο premium αγαθό

Κατά τη διάρκεια των ομιλιών και συζητήσεων του τετραημέρου αναδείχθηκε ευρέως η αντίληψη ότι το ελαιόλαδο δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως commodity*, δηλαδή ως τυποποιημένο, μη διαφοροποιημένο προϊόν που τιμολογείται κυρίως με βάση την αγορά. Όπως διατυπώθηκε, η προστιθέμενη αξία του χτίζεται σε όλο το εύρος της αλυσίδας -από τον ελαιώνα μέχρι το μάρκετινγκ και την τελική εμπειρία κατανάλωσης. 

Σημαντική διάσταση στην οικονομική ανάγνωση του κλάδου έδωσε ο Μανώλης Καρπαδάκης (ειδικός στην αλυσίδα αξίας του ελαιολάδου και αντιπρόεδρος του Συνδέσμου Εξαγωγέων Κρήτης), ο οποίος μίλησε για τη διαμόρφωση της σύνθεσης και των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών του ελαιολάδου μέσω της γνώσης και της τεχνολογίας, αλλά και για το γεγονός ότι η ποιότητα από μόνη της δεν αρκεί, τονίζοντας τη σημασία της μετατροπής των ποιοτικών χαρακτηριστικών σε εμπορική επιτυχία.

Ο Μανώλης Καρπαδάκης είναι Σομελιέ Ελαιολάδου | Αντιπρόεδρος, Σύνδεσμος Εξαγωγέων Κρήτης | Ειδικός στην Οργανοληπτική Αξιολόγηση και στην Αλυσίδα Αξίας 

Σε αυτό το πλαίσιο, αναδείχθηκαν κορυφαία παραδείγματα επιχειρηματικής στρατηγικής από τον χώρο της ελαιοπαραγωγής που κινούνται συστηματικά προς την κατεύθυνση του premium positioning. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της Olive Fabrica από την Κέρκυρα και του ελαιολάδου THE GOVERNOR, το οποίο παράγεται στο νησί του Ιονίου και εξάγεται (και) σε διεθνείς αγορές, με έμφαση στη διαφοροποίηση του προϊόντος και στη δημιουργία ισχυρής ταυτότητας μέσω branding και σχεδιασμού που παραπέμπει σε κατηγορία προϊόντων πολυτελείας. Η ομιλία του Σπύρου Δαφνή, έκτης γενιάς ελαιοπαραγωγού, ξεχώρισε στο Elia Lesvos Confest για τον έντονο συναισθηματικό χαρακτήρα και το πάθος με το οποίο ανέδειξε τη βαθιά σύνδεση του ελαιολάδου με τον τόπο, τις ρίζες και την ταυτότητα που έχει (και οφείλει να διατηρεί) η παραγωγή.

Ο Σπύρος Δαφνής: CEO και συνιδρυτής της Olive Fabrica, εταιρείας παραγωγής του THE GOVERNOR – Premium Εξαιρετικό Παρθένο Ελαιόλαδο.

«Πατρίδα είναι η ελιά που φύτεψες»: Πολιτισμός, ελαιοτουρισμός και η οικονομία της εμπειρίας 

Η μετάβαση από το commodity στο premium προϊόν συνδέεται με την ποιότητα, την αφήγηση και τη διαφοροποίηση. Ωστόσο, όπως ακούσαμε και από τον κο Καρπαδάκη στη Λέσβο, παρότι η ποιότητα παραμένει θεμέλιο της όλης διαδικασίας, η αξία διαμορφώνεται ολοένα και περισσότερο από την ταυτότητα του προϊόντος και τη σύνδεσή του με τον τόπο προέλευσης. 

Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της ταυτότητας δεν αφορά μόνο το ίδιο το προϊόν, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτό επικοινωνείται στο κοινό. Σε σχετικό πάνελ του συνεδρίου, η Χριστίνα Μητροπούλου (Σεναριογράφος & Υπεύθυνη Ανάπτυξης του Athens Film Office) ανέδειξε τη σημασία της αφήγησης στη διαμόρφωση της αξίας ενός προϊόντος. Όπως τόνισε, οι ιστορίες επηρεάζουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ταυτότητα και τη ζήτηση, καθώς ο κινηματογράφος, η τηλεόραση και τα ψηφιακά μέσα μπορούν να μεταφέρουν σε μεγάλη κλίμακα τον πολιτισμό της ελιάς και τον τόπο της. Γίνεται σαφές, άρα, ότι η αξία του ελαιολάδου δεν περιορίζεται στο ίδιο το προϊόν, αλλά ενισχύεται όταν συνδέεται με μια ιστορία που δίνει νόημα, συναίσθημα και ταυτότητα.

Στην ίδια κατεύθυνση, ο ελαιοτουρισμός και η γαστρονομία αναδεικνύονται σε βασικούς παράγοντες ενίσχυσης της προστιθέμενης αξίας, συνδέοντας το προϊόν με την εμπειρία και τον τόπο. Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο (EVOO) αντιμετωπίζεται πλέον, όχι μόνο ως αγροτικό προϊόν, αλλά και ως φορέας ταυτότητας και πολιτισμού.  

Ο Δρ Κοινωνικών και Νοµικών Επιστηµών Juan Antonio Parilla González (Πανεπιστήμιο Jaén / Picualia Oleoturismo) μίλησε για τη σύνδεση ελαιολάδου, γαστρονομίας και τουρισμού, παρουσιάζοντας το παράδειγμα του εστιατορίου “Aureum by Picualia”, το οποίο λειτουργεί μέσα στο ελαιοτριβείο Picualia στη Μπαέζα και έχει βραβευτεί με αστέρι Michelin. Με τη σειρά της, η καθηγήτρια Roberta Garibaldi (Πανεπιστήμιο Μπέργκαμο) αναφέρθηκε στον γαστρονομικό τουρισμό και στη διεθνή ζήτηση, με έμφαση στη σχέση του με το ελαιόλαδο και στις εμπειρίες των επισκεπτών γύρω από τον τόπο, τον πολιτισμό και τη γαστρονομία.

Από αριστερά προς τα δεξιά: Juan Antonio Parilla Gonzalez, Αντωνία Τριχοπούλου, Εμμανουήλ Καρπαδάκης, Φωτεινή Τορπιντήρη, Αντώνιος Τιρπιντήρης. 

Ο γεωπόνος Juan Antonio Polo Palomino (IOC – Διεθνές Συμβούλιο Ελαιολάδου) ανέδειξε τη σημασία της βιωσιμότητας και της μακροπρόθεσμης στρατηγικής για την ανταγωνιστικότητα του κλάδου. 

Τέλος, προτάσεις όπως η δημιουργία «Σχολών Ελιάς» αναδεικνύουν τον ρόλο της εκπαίδευσης και της ανάπτυξης ανθρώπινου κεφαλαίου για τη βιωσιμότητα του κλάδου. 

Όπως προκύπτει από τις συζητήσεις του συνεδρίου στη Μυτιλήνη, το ελαιόλαδο αναδεικνύεται ως προϊόν του οποίου η αξία δεν προκύπτει μόνο από την ποιότητα, αλλά και από τον συνδυασμό παραγωγής, ταυτότητας και εμπειρίας. Χαρακτηριστική (και βαθιά συγκινητική) η φράση: «πατρίδα είναι η ελιά που φύτεψες», από το λεύκωμα «Η Ελιά στη Λέσβο», του πολιτιστικού συλλόγου που βρίσκεται πίσω από το συνέδριο. 

«Η ανθεκτικότητα δεν είναι ανεξάντλητη!»  

Η μεσογειακή ελαιοκαλλιέργεια, με περίπου 11 εκατ. εκτάσεις, προσεγγίζεται πλέον και ως δυνητικός σύμμαχος στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Η έμφαση μετατοπίζεται στη διαχείριση φυσικών πόρων, στην ακριβή άρδευση και λίπανση και στη βελτιστοποίηση της παραγωγής υπό συνθήκες αυξημένης υδατικής πίεσης. 

Ωστόσο, οι παρατεταμένες ξηρασίες υποβαθμίζουν την υγεία του εδάφους, μειώνοντας την ικανότητά του να απορροφά και να συγκρατεί νερό, με άμεσες επιπτώσεις στην παραγωγικότητα και το ρίσκο του πρωτογενούς τομέα, αναδεικνύοντας την ανάγκη για πιο στοχευμένες και αποδοτικές πρακτικές διαχείρισης (βλ. άρδευση ακριβείας, στοχευμένη λίπανση βάσει δεδομένων, αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων για την παρακολούθηση των καλλιεργειών).  

Παράλληλα, έγινε λόγος για την ανάγκη επανασύνδεσης της νέας γενιάς με τον πρωτογενή τομέα, μέσα από την προοπτική επιστροφής των νέων στους ελαιώνες, με την επισήμανση ότι «η ελιά είναι ένα οικοσύστημα για το μέλλον μας — δεν υπάρχει Plan B». 

Κάπως έτσι, η ανθεκτικότητα των ελαιώνων αναδεικνύεται σε στρατηγικό ζήτημα με σαφή οικονομική διάσταση, δεδομένου ότι επηρεάζει άμεσα τη σταθερότητα εισοδήματος, το ρίσκο παραγωγής αλλά και την ίδια τη βιωσιμότητα του κλάδου. Όπως χαρακτηριστικά ακούστηκε σε σχετικό πάνελ: «Resilience is not infinite!», με τη συζήτηση να επεκτείνεται στην ανάγκη ενίσχυσης των επενδύσεων στη γεωργία,  όχι μόνο ως ζήτημα παραγωγής, αλλά και ως ζήτημα επισιτιστικής ασφάλειας και υγείας. 

Η τεχνολογία ως συμπλήρωμα – όχι υποκατάστατο της πρώτης ύλης 

Ένα από τα πιο ισχυρά σημεία του διαλόγου αφορά τον τεχνολογικό μετασχηματισμό της ελαιοκομίας. Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης και δεδομένων στον πρωτογενή τομέα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μελλοντική προοπτική, αλλά ως κρίσιμο εργαλείο εξέλιξης, ανταγωνιστικότητας και μείωσης του κόστους, ακόμα κι αν κάτι τέτοιο φαντάζει επιστημονική φαντασία για τη χώρα μας αυτή τη στιγμή. 

Από τη διαχείριση άρδευσης και λίπανσης έως την παρακολούθηση της παραγωγής, την ιχνηλασιμότητα και τη βελτιστοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας, η data-driven γεωργία αναδεικνύεται διεθνώς σε βασικό μοχλό αποδοτικότητας. Την ίδια στιγμή, υπογραμμίζεται ότι η τεχνολογία (πρέπει να) λειτουργεί συμπληρωματικά και όχι ως υποκατάστατο της πρώτης ύλης, καθώς η ποιότητα εξακολουθεί (και θα εξακολουθεί) να «γεννιέται» από τον καρπό στον ελαιώνα. 

Η διεθνής εμπειρία ενισχύει αυτή τη στροφή: στην Ισπανία, ειδικά στην Ανδαλουσία, η ελαιοκαλλιέργεια αξιοποιεί εκτεταμένα συστήματα precision farming, αισθητήρες και AI μοντέλα για άρδευση ακριβείας, πρόβλεψη παραγωγής και διαχείριση κλιματικού ρίσκου, καθιστώντας τη χώρα ένα από τα βασικά ευρωπαϊκά «εργαστήρια» αγροτεχνολογίας. Αντίστοιχα, στην Ιταλία, η τεχνολογική μετάβαση συνδέεται περισσότερο με τη διαφοροποίηση και την ενίσχυση της προστιθέμενης αξίας μέσα από ψηφιακή ιχνηλασιμότητα, GIS* συστήματα και εφαρμογές που υποστηρίζουν το premium positioning των προϊόντων και την προστασία προέλευσης. 

Αναγεννητική γεωργία και μετάβαση ESG   

Η αναγεννητική γεωργία και το ευρύτερο πλαίσιο ESG* αναδείχθηκαν στο συνέδριο στη Λέσβο μέσα από μια σειρά παρεμβάσεων που διαμόρφωσαν ένα συνεκτικό αφήγημα για το μέλλον της ελαιοκαλλιέργειας. Στο επίκεντρο βρέθηκε η ανάγκη για μετάβαση σε συστήματα παραγωγής που ενισχύουν την υγεία του εδάφους, περιορίζουν την περιβαλλοντική πίεση και αυξάνουν τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα των αγροτικών οικοσυστημάτων. 

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Δρ Βασίλειος Γκισάκης (ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ) ανέδειξε τις αγροοικολογικές πρακτικές για την ανθεκτικότητα και την αύξηση της προστιθέµενης αξίας στην ελαιοκαλλιέργεια. Αντίστοιχα, ο Πάνος Πανάγος (Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Joint Research Centre) εστίασε στην εδαφική υγεία ως κρίσιμο δείκτη βιωσιμότητας για τα ευρωπαϊκά αγροδιατροφικά συστήματα, επιβεβαιώνοντας τη μετατόπιση της αγροτικής πολιτικής προς μετρήσιμα ESG κριτήρια. Στην ίδια κατεύθυνση, ο Αντώνης Τιρπιντήρης (ιδρυτής της Sigri Olive Mill και του Ομίλου Falcon) συμμετείχε στο πάνελ «Ο ελαιώνας ως πρότυπο βιώσιμης αριστείας», εστιάζοντας στη δημιουργία βιώσιμων ελαιώνων, στις πρακτικές που συμβάλλουν στην αντιστροφή της ερημοποίησης και στην επαναφορά της βιοποικιλότητας σε υποβαθμισμένες εκτάσεις. Όπως ακούστηκε στην ομιλία του, η δημιουργία αναβαθμίδων σε επικλινή εδάφη που ως τότε ήταν άγονα, η φύτευση 50.000 ελαιόδεντρων και η αξιοποίηση οργανικής ύλης και κομπόστ από το τοπικό θαλάσσιο φυτό Ποσειδωνία, συνέβαλαν στη βελτίωση του εδάφους, στον περιορισμό της διάβρωσης και στην επαναφορά της βιοποικιλότητας στην περιοχή. 

Ο Αντώνης Τιρπιντίρης, Ιδρυτής του Sigri Olive Mill και του Ομίλου Falcon SA. 

Η διάσταση της διαχείρισης φυσικών πόρων ενισχύθηκε από τις παρεμβάσεις του Νεκτάριου Κουργιαλά (ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ) και του Juan Manuel Martín-García (Καθηγητής στο Τµήµα Εδαφολογίας και Αγροτικής Χηµείας, Πανεπιστήµιο της Γρανάδας), οι οποίοι παρουσίασαν πρακτικές και τεχνολογίες διαχείρισης υδάτινων πόρων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το σύστημα Hydroinfiltrator για τη συλλογή επιφανειακών υδάτων και τη βελτιστοποίηση άρδευσης για την αύξηση της ανθεκτικότητας στην ξηρασία για τους ελαιώνες της Μεσογείου. 

Αναφορικά με την αναγεννητική γεωργία και κλιματική ανθεκτικότητα, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε τόσο στη διεθνή εμπειρία όσο και στην εφαρμογή νέων παραγωγικών προτύπων. Ο Terry Nipp (Texas A&M / AEGIS / AgMIP) ανέδειξε τη σημασία ολοκληρωμένων στρατηγικών διαχείρισης υδάτων και κλιματικού ρίσκου, με στόχο την ανθεκτικότητα της αγροτικής παραγωγής απέναντι σε ακραία φαινόμενα όπως η ξηρασία, οι πλημμύρες και οι πυρκαγιές. 

Παράλληλα, ο Δημήτρης Σωτηρόπουλος (ΔΗΩ – Οργανισμός Πιστοποίησης Βιολογικών Προϊόντων) εστίασε στην εφαρμογή της αναγεννητικής γεωργίας στην Ελλάδα μέσω του προτύπου ORA, που συνδέει την παραγωγή με συστήματα πιστοποίησης, βιωσιμότητας και ενίσχυσης της αξίας των αγροτικών προϊόντων. 

Η έννοια της «αναγεννητικής μετάβασης» επεκτάθηκε πέρα από την παραγωγή, αγγίζοντας τους τομείς της εμπειρίας και της φιλοξενίας. Συγκεκριμένα, η Roberta Garibaldi (Πανεπιστήμιο Μπέργκαμο) και ο Juan Antonio Parilla González (Πανεπιστήμιο Jaén / Picualia Oleoturismo) ανέδειξαν τον ρόλο της γαστρονομίας και του ελαιοτουρισμού ως μηχανισμών δημιουργίας “green hospitality” μοντέλων, όπου η παραγωγή, η εμπειρία και η κατανάλωση συνδέονται σε ένα ενιαίο σύστημα αξίας. 

Οι παραπάνω τοποθετήσεις συνηγορούν στο ότι η αναγεννητική γεωργία δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική πρακτική, αλλά και ένα μοντέλο παραγωγής που συνδέει τη βιωσιμότητα με τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα και ανταγωνιστικότητα του αγροδιατροφικού τομέα. 

Ελαιόλαδο: Υγεία, διατροφή και θεραπευτική αξία   

Η επιστημονική τεκμηρίωση γύρω από τη μεσογειακή διατροφή και τις βιοδραστικές ιδιότητες του ελαιολάδου ενισχύει περαιτέρω τη θέση του στην αγορά ευεξίας. Οι πολυφαινόλες και τα αποδεδειγμένα οφέλη τους για την καρδιομεταβολική υγεία λειτουργούν ως πρόσθετος παράγοντας διαφοροποίησης και ενίσχυσης της αντιλαμβανόμενης αξίας του προϊόντος, αυξάνοντας την ελκυστικότητά του στους καταναλωτές. 

Ειδικότερα, για την ιατρική και θεραπευτική αξία του ελαιολάδου μίλησε στο Elia Lesvos Confest την Πέμπτη 28 Μαΐου ο Δρ Προκόπης Μαγιάτης, Αναπληρωτής Καθηγητής Φαρμακευτικής στο ΕΚΠΑ, παρουσιάζοντας τις «κλινικές δοκιµές καθαρών πολυφαινολών ελαιολάδου σε µορφή κάψουλας» σε μια συζήτηση για το παρόν και το μέλλον της ελιάς στον τομέα της φαρμακευτικής.  

Παράλληλα, το Σάββατο 30 Μαΐου, ο Τάσσος Κυριακίδης, Επίκουρος Καθηγητής στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Yale – YSPH, συντόνισε το πάνελ «Η σύγχρονη ελληνική – μεσογειακή διατροφή: συνδέοντας τόπο, ανθρώπους και υγεία», συμμετέχοντας και ο ίδιος στη συζήτηση με μια ενδιαφέρουσα ομιλία για την έρευνα και τη βιώσιμη συνέχεια της μεσογειακής γαστρονομίας, εστιάζοντας στον ρόλο του ελαιολάδου ως βασικού διατροφικού και πολιτισμικού «οχήματος» της μεσογειακής διατροφής.