Αμαλία Φλέμινγκ, εμβληματική αγωνίστρια

-Αμαλια (Κουτσούρη)- Φλέμινγκ. Κωνσταντινούπολη Ιούνιος 1912- Αθήνα Φεβρουάριος 1986

Πρόσωπο ξεχωριστό και ιδιαιτέρως σημαντικό η Αμαλία Φλέμινγκ, για την έμπρακτη και γενναία με πολύ υψηλό ρίσκο, συμμετοχή της στην αντίσταση κατά της χούντας των συνταγματαρχών αλλά και για την σχέση της με έναν μύθο της διεθνούς ιατρικής και ενός βρετανικού τίτλου ευγενείας που δεν καρπώθηκε.

Ο μύθος αφορούσε το γάμο της με τον παγκοσμίως διάσημο γιατρό που ανακάλυψε την πενικιλίνη, Σερ Αλεξάντερ Φλέμινγκ.

Κόρη διάσημου ρωμιού γιατρού-δερματολόγου της Κωνσταντινούπολης, στα χρόνια που η ελληνική κοινότητα της Πόλης βρισκόταν σε μεγάλη ακμή, οικονομικά, κοινωνικά και επαγγελματικά.

Μεγάλωσε στην Αθήνα μετά την διαφυγή της οικογένειας της από την Πόλη κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, λόγω των ταραχών εναντίον των Ελλήνων και την λεηλασία της κλινικής του πατέρα της.

Από μικρή συνδέθηκε με τον κόσμο των γραμμάτων αλλά και των μαθηματικών ενώ, ανέπτυσσε μια βαθιά αξιοπρέπεια και κοινωνική ευαισθησία από νεαρή ηλικία. Γνώσεις και αξιοπρέπεια, δείγματα συχνά μιας αστικής νοοτροπίας που συνόδευε νεαρά κορίτσια αστικών οικογενειών, τα οποία συγκροτούσαν σταδιακά μια προσωπικότητα η οποία θα τους επέτρεπε να σταθούν στους ανδροκρατούμενους κόσμους, του πανεπιστημίου και των ελευθέρων επαγγελμάτων.

Πείσθηκε από τον πατέρα της να ακολουθήσει τις ιατρικές σπουδές όντας και η ίδια απρόθυμη να ακολουθήσει το επάγγελμα της καθηγήτριας, στην περίπτωση που σπούδαζε φιλολογία.

Κατά την διάρκεια των σπουδών της διατηρεί δύο ιδιότητες που δεν συνάδουν θεωρητικώς, με το ιατρικό επάγγελμα, την αδυναμία της να συμφιλιωθεί με το τραύμα και το αίμα και την «αδυναμία» της να επιμένει στην συναισθηματική επένδυση στον άρρωστο, γεγονός που της προκαλούσε αναστάτωση η πιθανή απώλεια της ζωής του. Τα δύο αυτά μάλλον, την ωθούν στην επιλογή μιας «εργαστηριακής» ειδικότητας, στον χώρο της μικροβιολογίας.

Προς το τέλος του κύκλου των σπουδών της και της προετοιμασίας για την είσοδο της στο ιατρικό επάγγελμα, παντρεύτηκε τον μετέπειτα διάσημο αρχιτέκτονα, Εμμανουήλ Βουρέκα. Αργότερα, παραμονές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ωθούμενη και από ζητήματα στην προσωπική της ζωή,ετοιμάζεται να μεταβεί στο Παρίσι για μετεκπαίδευση.αλλά λόγω του πολέμου επιστρέφει.

Κατά την διάρκεια της Κατοχής ζει στην Αθήνα συμμετέχοντας ενεργά στην αντίσταση. Στάθηκε με υπερήφανο πατριωτισμό, απέναντι στην ξένη Κατοχή όπου δραστηριοποιήθηκε έντονα εναντίον της. Παρά τον μεγάλο κίνδυνο, έκρυβε σε ασφαλείς χώρους, αξιωματικούς των συμμάχων και σε συνεργασία με τον αστυνομικό διευθυντή Άγγελο Έβερτ, τους τροφοδοτούσε με πλαστές ταυτότητες. Στην συνέχεια τους φυγάδευε.. Μέσω ιδίων διαδικασιών χορηγούσε παράνομες ταυτότητες σε Έλληνες αξιωματικούς που διέφευγαν στην Μέση Ανατολή. Παράλληλα έκρυψε και τροφοδότησε με πλαστές ταυτότητες, πολλούς Έλληνες Εβραίους.

Συνελήφθη και δικάστηκε και στην διάρκεια της κράτησης της γνωρίστηκε και συνδέθηκε με ιδιαιτέρως ταλαιπωρημένες γυναίκες κρατούμενες, γεγονός που ενίσχυσε περαιτέρω, την ανθρωπιστική της ιδεολογία.

Η Απελευθέρωση την βρίσκει 32 ετών, ούσα σε αδιέξοδο στην προσωπική ζωή, επιλέγει ανανέωση της επιστημονικής της πορείας και με υποτροφία του Βρετανικού Συμβουλίου, βρίσκεται μετεκπαιδευόμενη ιατρός, στο νοσοκομείο Σεντ Μέρις στο Λονδίνο. Ήδη από την αρχή της μετεκπαίδευσης της, συμμετέχει στο εργαστήριο του ήδη νομπελίστα από το 1945, Σερ Αλέξανδρου Φλέμινγκ (1881-1955). Ο Φλέμινγκ αποτελεί ήδη, ιδιαιτέρως σημαντικό κεφάλαιο για της παγκόσμια ιατρική, όντας εκείνος που ανακάλυψε το πρώτο αντιβιοτικό, την πενικιλίνη το 1928. Είχε ήδη χρηστεί ιππότης από τον βρετανό βασιλιά, το 1944. Παραμένοντας ένας ιδιαίτερα διακριτικός και ταπεινός άνθρωπος, διηύθυνε ένα από τα τότε, σημαντικότερα ερευνητικά κέντρα βιοϊατρικής παγκοσμίως. Φαίνεται ότι κατά την διάρκεια της επαγγελματικής συνεργασίας τους, δημιουργήθηκε βαθιά εκτίμηση από μέρους του προς την νεαρή Ελληνίδα γιατρό και βαθύτατος θαυμασμός εκ μέρους της.

Μετά την επιστροφή της στην Αθήνα, εργαζόμενη στο Αιματολογικό Κέντρο του Θεραπευτηρίου «Ευαγγελισμός» προσκάλεσε τον Φλέμιγκ για σειρά διαλέξεων στην Ελλάδα. Το 1953, όντας πλέον χήρος και εκείνη διαζευγμένη, της έκανε πρόταση γάμου και εκείνη δέχθηκε με μεγάλη χαρά. Η κοινή τους ζωή διήρκεσε μόνον δύο χρόνια λόγω του απρόσμενου θανάτου του. Λόγω κακεντρεχών σχολίων σε βάρος της από το περιβάλλον του Φλέμινγκ, αρνήθηκε την όποια σύνταξη που δικαιούτο και επέστρεψε στην Ελλάδα, επιβιώνοντας με πρόωρη σύνταξη του ελληνικού κράτους.

Η άνοδος της Ενώσεως Κέντρου το 1964 και οι μεγάλες κυβερνητικές δυσκολίες που συνάντησε με αποκορύφωση πτώση της, λόγω της «Αποστασίας»,κινητοποιούν την Φλέμινγκ πολιτικά. Συνδέεται στενά, κατά την επόμενη δύσκολη διετία, με τον σύνδεσμο διανοουμένων δημοκρατών επιστημόνων, «Αλέξανδρος Παπαναστασίου» αλλά και με την δυναμική πολιτική οργάνωση, του Ανδρέα Παπανδρέου «Δημοκρατικοί Σύνδεσμοι».

Η χούντα του 1967 θα βρει την Φλέμινγκ με υψηλό πολιτικό κύρος και βαθύ σεβασμό στο πρόσωπο της από τον ευρύ χώρο της κεντροαριστεράς. Συνδέεται αμέσως με την εξέλιξη του Ομίλου «Παπαναστασίου», αντιστασιακή οργάνωση «Δημοκρατική Άμυνα» και με το ΠΑΚ (Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα) του Ανδρέα Παπανδρέου που ιδρύεται στο εξωτερικό.

Συμμετέχει η Φλέμινγκ ολόψυχα στο κρύψιμο των καταδιωκομένων αντιστασιακών, μελών της «Δημοκρατικής Άμυνας», δίνοντας μεταξύ άλλων, ασφαλές άσυλο και πλαστά προσωπικά έγγραφα, στον Κώστα Σημίτη έως ότου καταφέρει και διαφύγει εκείνος,στο εξωτερικό. Επίσης καταθέτει με πατριωτική παρρησία και δεικτικό χιούμορ, στο στρατοδικείο, στην δίκη της Δημοκρατικής Άμυνας, υπέρ των κατηγορουμένων, οι οποίοι αποτελούσαν ένα πραγματικό μέρος, της ελίτ των επιστημόνων της χώρας, οι οποίοι πολέμησαν την χούντα. Η βλακώδης πολιτική αυταρέσκεια της χούντας, την οδήγησε στο να επιτρέψει την ελεύθερη δημοσίευση των πρακτικών της δίκης. Αποτέλεσμα ήταν, να δημοσιοποιηθούν εκτεταμένα,λεπτομερείς πληροφορίες για τα βάρβαρα βασανιστήρια που υφίσταντο οι κρατούμενοι της χούντας.

Συλλαμβάνεται η Φλέμινγκ το 1971, με την κατηγορία ότι σχεδίαζε την απόδραση του αγωνιστή της δημοκρατίας Αλέκου Παναγούλη, που βρισκόταν ήδη τρία χρόνια στην φυλακή αγρίως βασανιζόμενος μετά την απόπειρα κατά της ζωής του δικτάτορα Παπαδόπουλου. Παρότι είχε εύθραυστη υγεία, η Φλεμιγκ ανακρίθηκε και βασανίστηκε βάρβαρα επί είκοσι πέντε ημέρες μετά την σύλληψη της. Μετά την καταδίκη της από το χουντικό στρατοδικείο και φυλάκιση της, η διεθνής κινητοποίηση υπέρ της,υποχρεώνει την χούντα στην απελευθέρωση της. Απελαύνεται όμως, μεταφερόμενη αναγκαστικά, παρά την θέληση της, στην Αγγλία. Μη αποδεχόμενη τον εκπατρισμό, δεν κατεβαίνει από το αεροπλάνο στο Χίθροου στο Λονδίνο. Εντός ωρών, η χούντα της στερεί την ιθαγένεια και τον ύψιστο τιμητικό τίτλο, για εκείνη, της Ελληνίδας πολίτη.

Συνεχίζει την έντονη αντιστασιακή δράση κατά της χούντας, χρησιμοποιώντας για μόνη φορά, σε όφελος της επιστροφής της δημοκρατίας στην Ελλάδα, το κύρος, τις προσβάσεις και τις γνωριμίες της ως Λαίδη Φλέμινγκ.

Ζει τελικά έως τον Ιούλιο του 1974 εξόριστη στην Ρώμη.Λειτούργησε ως μια εκ των ψυχών της αντίστασης και ως η μάνα των αυτοεξόριστων Ελλήνων αντιστασιακών. Συνδέεται πολιτικά με τον Ανδρέα Παπανδρέου και το ΠΑΚ και υποστηρίζει με αγάπη και θαυμασμό τον αγώνα στο εξωτερικό, του Αλέκου Παναγούλη, μετά την αποφυλάκιση του το καλοκαίρι του 1973.

Στην Αθήνα της Μεταπολίτευσης συμμετέχει, καθήμενη στην τιμητική πρώτη σειρά, στην ανακοίνωση της «Διακήρυξης της 3ης του Σεπτέμβρη» και ίδρυσης του ΠΑΣΟΚ από τον Ανδρέα Παπανδρέου. Συμμετέχει ενεργά τιμώντας το νεοπαγές κίνημα του «Ανδρέα» με την αστική της καταγωγή, την αρχοντιά της και την αγώνα της για τα δικαιώματα του ανθρώπου. Κατέθεσε με θάρρος στις δίκες των βασανιστών, παρουσιάζοντας την προσωπική της εμπειρία από την άμεση βαρβαρότητα της χούντας.

Εκλέγεται βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ, το 1977 και Α’ Αθηνών το 1981 και 1985.

Με πρωτοβουλία του Ανδρέα Παπανδρέου συμμετέχει στο Συμβούλιο της Ευρώπης και συνεργάζεται στενά με την Ντανιέλ Μιτεράν για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα δικαιώματα των Κούρδων.

Λίγο πριν τον θάνατο της, τον Φεβρουάριο του 1986, θέτει επιτυχώς τις βάσεις για την δημιουργία, του διεθνούς επιπέδου και κύρους, Ερευνητικού Κέντρου βιοϊατρικής, «Αλέξανδρος Φλέμινγκ».

Πέθανε πολύ διακριτικά, σε δημόσιο νοσοκομείο, με την φίλη της Έλσα Αγαθονίκου- Ροκοφύλλου και τον Κώστα Σημίτη δίπλα της.

Σπανίζουν πάντοτε προσωπικότητες που δύνανται με την ζωή τους να αποτελέσουν ταυτόχρονα, παραδείγματα αξιοπρέπειας και ουσιαστικής δράσης. Η δημόσια σφαίρα, ή θα αλλοιώσει την αξιοπρέπεια ή θα εμποδίσει το έργο τους.

Κάποιες όμως προσωπικότητες καταφέρνουν και ξεφεύγουν, διατηρώντας τις ηθικές αρετές τους και την δραστηριότητα τους αδιαπραγμάτευτες.

Συγκινητικό το γεγονός, ότι η Αμαλία Φλέμινγκ, τα επέτυχε αυτά, σε έναν τότε, ανδροκρατούμενο κόσμο.

ΥΓ. Συγκινητικός και τιμητικός είναι ο λόγος της φίλης της, Έλσας Αγαθονίκου – Ροκοφύλλου στο ντοκιμαντέρ, για την ζωή της Αμαλίας Φλέμινγκ (παραγωγής της MEDIAVOX)

* Το άρθρο δημοσιευτηκε στην Καθημερινή της Κυριακής 9-8-2026