Ανάπτυξη για ποιους; Από το ΕΠΑ 2021–2025 στο ΕΠΑ 2026–2030

Η ολοκλήρωση του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης 2021–2025 και η έναρξη της νέας περιόδου 2026–2030 θα έπρεπε να αποτελούν αφορμή για μια ουσιαστική συζήτηση για το αναπτυξιακό μοντέλο της χώρας. Δυστυχώς, η δημόσια συζήτηση κινδυνεύει για ακόμη μία φορά να περιοριστεί στο ύψος των διαθέσιμων πόρων, στις εντάξεις έργων και στις κυβερνητικές ανακοινώσεις.

Όμως ανάπτυξη δεν είναι ένας πίνακας του κρατικού προϋπολογισμού.

Ανάπτυξη είναι το αποτέλεσμα που φτάνει στον πολίτη, στον εργαζόμενο, στον μικρομεσαίο επιχειρηματία, στον αγρότη, στην περιφέρεια.

Το ΕΠΑ 2021–2025 περιέλαβε στόχους όπως η έξυπνη ανάπτυξη, η πράσινη ανάπτυξη, η κοινωνική ανάπτυξη, οι υποδομές και η εξωστρέφεια. Σήμερα, που η περίοδος αυτή ολοκληρώθηκε, έχουμε υποχρέωση να κάνουμε έναν πραγματικό απολογισμό. Όχι μόνο πόσα έργα εντάχθηκαν. Πόσα ολοκληρώθηκαν; Πόσα παραδόθηκαν στους πολίτες; Πόσα δημιούργησαν νέες παραγωγικές δυνατότητες; Πόσα συνέβαλαν στη μείωση των ανισοτήτων; Και κυρίως: τι άλλαξε πραγματικά στην καθημερινότητα των πολιτών;

Η ανάγκη για αυτόν τον απολογισμό γίνεται ακόμη πιο επιτακτική από το γεγονός ότι η νέα περίοδος καλείται να υποδεχθεί και συνεχιζόμενα έργα της προηγούμενης. Αυτό δεν είναι κατ’ ανάγκη πρόβλημα. Τα μεγάλα έργα έχουν συχνά πολυετή ορίζοντα. Είναι όμως λόγος για περισσότερη διαφάνεια: να γνωρίζουμε ποια έργα μεταφέρονται, γιατί καθυστέρησαν, ποιο είναι το τελικό τους κόστος και πότε θα ολοκληρωθούν.

Το νέο ΕΠΑ 2026–2030 περιλαμβάνει έξι βασικούς αναπτυξιακούς στόχους: κοινωνική συνοχή και ανάπτυξη, υποδομές και μεταφορές, πολιτική προστασία και αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, καινοτομία–εξωστρέφεια–ανταγωνιστικότητα, ψηφιακό μετασχηματισμό και τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και πράσινη ανάπτυξη και πράσινο μετασχηματισμό.

Οι στόχοι αυτοί είναι σωστοί. Το κρίσιμο, όμως, είναι αν θα μετατραπούν σε συγκεκριμένα αποτελέσματα. Γιατί η χώρα δεν χρειάζεται ένα ακόμη πρόγραμμα που θα αξιολογηθεί στο τέλος της πενταετίας με βάση το πόσα χρήματα απορροφήθηκαν. Χρειάζεται ένα πρόγραμμα που θα αξιολογείται διαρκώς με βάση το τι πέτυχε.

Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη πρόκληση για την κεντροαριστερά.

Δεν πρέπει να αντιμετωπίσουμε την ανάπτυξη με όρους άρνησης των επενδύσεων ή των δημόσιων έργων. Το αντίθετο. Χρειαζόμαστε περισσότερες δημόσιες επενδύσεις, αλλά επενδύσεις που αυξάνουν την παραγωγικότητα, ενισχύουν την κοινωνική συνοχή και μειώνουν τις περιφερειακές ανισότητες.

Χρειαζόμαστε ένα αναπτυξιακό μοντέλο που δεν θα αφήνει πίσω του ούτε ανθρώπους ούτε περιοχές.

Η συζήτηση δεν είναι αν η χώρα χρειάζεται περισσότερους πόρους. Φυσικά και χρειάζεται. Το πραγματικό ερώτημα είναι πού πηγαίνουν, ποιον ωφελούν και τι αποτέλεσμα αφήνουν πίσω τους.

Η κεντροαριστερά πρέπει να διεκδικήσει ακριβώς αυτή τη διαφορετική αντίληψη για την ανάπτυξη: μια ανάπτυξη παραγωγική αλλά και κοινωνικά δίκαιη, πράσινη αλλά και οικονομικά βιώσιμη, ψηφιακή αλλά και προσβάσιμη σε όλους, περιφερειακή αλλά και εθνικά συνεκτική. Γιατί στο τέλος της νέας προγραμματικής περιόδου δεν θα έχει σημασία πόσα έργα ανακοινώθηκαν. Θα έχει σημασία πόσα ολοκληρώθηκαν.

Δεν θα έχει σημασία πόσα χρήματα δεσμεύτηκαν. Θα έχει σημασία τι απέδωσαν.

Και δεν θα έχει σημασία μόνο αν αυξήθηκε η οικονομία. Θα έχει σημασία αν μαζί με την οικονομία βελτιώθηκε και η ζωή των ανθρώπων.

Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα του ΕΠΑ 2026–2030. Και αυτό είναι το μέτρο με το οποίο οφείλουμε να το κρίνουμε.

*Ο Χάρης Μαμουλάκης είναι ανεξάρτητος Βουλευτής Ηρακλείου - Πολιτικός Μηχανικός BEng MSc