Clausewitz και πολιτική του πολέμου

Σε όλη τη σύγχρονη ιστορία, η έννοια της πολιτικής του Clausewitz παρερμηνεύθηκε ότι αναφέρεται μόνο στην πολιτική, ενώ στην πραγματικότητα, για αυτόν, η «πολιτική» ήταν μια πολύ ευρύτερη έννοια, συμπεριλαμβανομένων των εσωτερικών αγώνων εξουσίας. Η πολιτική λογική του πολέμου ορίζεται εδώ ως η σύγκλιση των αλληλένδετων παραγόντων των αγώνων εξουσίας και των πολιτικών στόχων μέσα σε μια δεδομένη πολιτεία που συγκρατεί και επιτρέπει σε αυτές τις πολιτικές δυνάμεις. Η ανάλυση της πολιτικής λογικής του Clausewitz διεξάγεται μέσω του κοινωνιολογικού «ρευστού σύγχρονου» φακού. Υποστηρίζεται ότι με την δύναμη  να μετατοπίζεται όλο και περισσότερο από την κεντρική πολιτική ηγεσία που προσανατολίζεται στο κράτος προς τις δυνάμεις της αγοράς, τους μη κρατικούς φορείς και άλλους πολιτικούς φορείς, η αποτελεσματικότητα του πολέμου έχει μειωθεί. Αυτό είναι προφανές στον κατακερματισμό των δυτικών πολιτικών συστημάτων και, ως αποτέλεσμα, της μη βέλτιστης στρατηγικής και της κυριαρχίας των εγχώριων διαμαχών στην λήψη πολιτικών αποφάσεων σχετικά με τον πόλεμο. 

Οι δραματικές ιστορικές αλλαγές δρουν για να αμφισβητήσουν την κατανόησή μας για την πραγματικότητα και να οδηγήσουν σε συζητήσεις για τις υπάρχουσες κοινωνικοπολιτικές έννοιες και θεωρίες. Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου, το «9/11», η τεχνολογιή υπεροχή στον πόλεμο του Κόλππου και του Κοσόβου και η ρωσική κατοχή της Κριμαίας ήταν όλα αυτά τα σημαντικά γεγονότα. Αυτά τα γεγονότα και οι τεκτονικές αλλαγές στην ασφάλεια που ακολούθησαν - το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ο Παγκόσμιος Πόλεμος κατά της Τρομοκρατίας, η άνοδος της σύγκρουσης στον κυβερνοχώρο και η άνοδος της Ρωσίας στην παγκόσμια σκηνή - οδήγησαν σε κρίση στον τομέα των Σπουδών Στρατηγικής. Ορισμένοι μελετητές έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το πεδίο έχει χάσει τη σημασία του, κι ο παραδοσιακός πόλεμος έχει καταστεί άνευ αντικειμένου και η στρατηγική είναι απλώς μια ψευδαίσθηση.

 Για τους άλλους - εκείνους που υποστηρίζουν ιδέες για τον πόλεμο της τέταρτης γενιάς, την επανάσταση στις στρατιωτικές υποθέσεις, τον μη-τριαδικό πόλεμο και τον πόλεμο μετά τον Clausewitz - αυτά τα γεγονότα οδήγησαν σε μια επανερμηνεία της θεωρίας του πολέμου και στην επανεξέταση των στρατηγικών μελετών, βασικές εγκαταστάσεις, ιδίως η πραγματεία του Carl von Clausewitz. Πολλοί ειδικοί έχουν διακηρύξει μια θεωρία των Νέων Πολέμων, υποστηρίζοντας ότι οι σημερινοί πόλεμοι διαφέρουν εντελώς από εκείνους του παρελθόντος όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής, τον ρυθμό, τις μεθόδους και τις στρατηγικές. Βασικά, οι μελετητές του Νέου Πολέμου υποστηρίζουν ότι ο πόλεμος δεν μπορεί πλέον να εξηγηθεί από το κλασικό δόγμα του Clausewitz ως «απλή συνέχεια της πολιτικής», αλλά μάλλον πρέπει να εξηγηθεί από άλλους, σύγχρονους παράγοντες, όπως η πολιτική ταυτότητας, ο πολιτισμός και τα οικονομικά κίνητρα.  

Ενώ οι μαθητές στρατηγικής έχουν επανειλημμένα διαφωνήσει εναντίον της Επανάστασης στις Στρατιωτικές Υποθέσεις, της Τετάρτης Γενιάς Πολέμου και της θεωρίας του Νέου Πολέμου,  η επιμονή αυτών των ιδεών αποδεικνύει ότι το σημερινό σώμα της βιβλιογραφίας για τις Στρατηγικές Μελέτες μέχρι στιγμής δεν κατάφερε να εξηγήσει ικανοποιητικά τους σύγχρονους πολέμους. Οι στρατηγοί, οι κυβερνήσεις και οι μελετητές συμφωνούν όλοι ότι η εννοιολογική και στρατηγική σκέψη για τον πόλεμο υστερεί από τις τρέχουσες εξελίξεις και εμπειρίες στο πεδίο της μάχης.  Επομένως απαιτείται επειγόντως η προσαρμογή του υφιστάμενου παραδείγματος πολέμου για να δοθεί μια πιο πειστική εξήγηση των τρεχόντων γεγονότων στο πεδίο της μάχης - τόσο στην ακαδημαϊκή κοινότητα, όσο και στον στρατό. 

*Ο Τίτος Χριστοδούλου είναι Φιλόσοφος, Δημοσιογράφος και Συγγραφέας