«Εις μνήμην Μιχαήλ Παντούλα»

Την Τετάρτη 21 Ιανουαρίου αποχαιρετήσαμε τον Μιχάλη Παντούλα. Τον αποχαιρετήσαμε όχι μόνο ως πρόσωπο της δημόσιας ζωής, αλλά ως άνθρωπο που διέσχισε την πολιτική χωρίς να εγκλωβιστεί σε αυτήν.

Υπηρέτησε τον τόπο του ως βουλευτής Ιωαννίνων με το ΠΑΣΟΚ, σε μια περίοδο όπου η πολιτική εξακολουθούσε να φέρει το βάρος της συλλογικής προσδοκίας, να νοείται ως ευθύνη και όχι ως επάγγελμα.

Η παρουσία του στη Βουλή δεν στηρίχθηκε στη ρητορική της έντασης, ούτε στη λογική της προσωπικής προβολής. Δεν υπήρξε κραυγαλέος, ούτε επιδεικτικός. Εντάχθηκε σε μια παράδοση πολιτικής στράτευσης που αντιλαμβανόταν την εκπροσώπηση ως ευθύνη απέναντι στην κοινωνία και όχι ως διαρκή διαπραγμάτευση ισχύος.

Στάθηκε κοντά στα ζητήματα της περιφέρειας, του τόπου του, της Ηπείρου, με επίγνωση ότι η πολιτική, για να έχει νόημα, οφείλει να ξεκινά από τις ανάγκες των ανθρώπων. Η θητεία του δεν χαρακτηρίστηκε από θορυβώδεις αντιπαραθέσεις, αλλά από συνέπεια, μέτρο και σεβασμό στον θεσμικό λόγο.

Αντιμετώπισε τη δημόσια παρουσία όχι ως ταυτότητα δια βίου, αλλά ως χρέος περιορισμένο στον χρόνο. Κι όταν ο κύκλος της ενεργού πολιτικής έκλεισε, δεν επιχείρησε να παρατείνει τεχνητά την παρουσία του στη δημόσια σκηνή. Η αποχώρησή του από αυτήν υπήρξε σιωπηλή –και ακριβώς γι’ αυτό έντιμη. Δεν προσκολλήθηκε στο παρελθόν του αξιώματος. Και ίσως γι’ αυτό μπόρεσε, να στραφεί με καθαρό βλέμμα σε ό,τι βαθύτερα τον απασχολούσε.

Η συγγραφική του διαδρομή δεν υπήρξε προέκταση της κομματικής του θητείας. Τα βιβλία του δεν επιδίωξαν να δικαιώσουν επιλογές, να καταγράψουν διαδρομές εξουσίας ή να ερμηνεύσουν πολιτικούς συσχετισμούς. Επέλεξαν έναν άλλον δρόμο: τον πολιτισμό, τη μνήμη, τον άνθρωπο μέσα στον χρόνο. Εκεί όπου η τρέχουσα πολιτική σιωπά, αλλά η κοινωνία συνεχίζει να αναπνέει.

Ο Μιχάλης Παντούλας έγραψε για τον τόπο όχι ως πεδίο αντιπαράθεσης, αλλά ως χώρο βιωμάτων και νοημάτων. Για την Ήπειρο, για τις ρίζες, για τις λεπτές εκείνες αποχρώσεις της συλλογικής ζωής που δεν χωρούν σε προγράμματα και συνθήματα. Η γραφή του ήταν στοχαστική, ήρεμη, με σεβασμό στον αναγνώστη και χωρίς ίχνος διδακτισμού.

Ως άνθρωπος, υπήρξε πράος, μετρημένος, βαθιά αξιοπρεπής. Δεν εξαργύρωσε το παρελθόν του, δεν διεκδίκησε ρόλο διαρκούς πρωταγωνιστή. Προτίμησε τη σιωπή της ουσίας από τον θόρυβο της προβολής. Και αυτή η στάση —σπάνια σήμερα— είναι ίσως η πιο συνεπής πολιτική πράξη της ζωής του.

Τον αποχαιρετούμε με φιλία, σεβασμό και ευγνωμοσύνη. Όχι μόνο για όσα έκανε, αλλά και για όσα αρνήθηκε να κάνει. Όχι μόνο για όσα είπε, αλλά και για τον τρόπο που επέλεξε να υπάρξει.

Η μνήμη του ας παραμείνει ζωντανή όχι ως τίτλος ή αξίωμα, αλλά ως υπενθύμιση ότι η δημόσια ζωή μπορεί να έχει μέτρο, και ο λόγος βάθος.

Αιωνία του η μνήμη.

*Ο Κωνσταντίνος Γάτσιος είναι ομότιμος καθηγητής, πρώην πρύτανης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Τομεάρχης Ανάπτυξης του ΠΑΣΟΚ.