Η γεωπολιτική σημασία της νότιας Κρήτης στο τέλος του Β’ Π.Π. και ειδικότερα της Ιεράπετρας και του Τυμπακίου (Α’ Μέρος)

Από τα πρακτικά διημερίδας 16-17 Ιουνίου 2017 που έλαβε χώρα στην Ιεράπετρα υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Κρήτης και συνδιοργανωτές την Ι.Μ. Ιεραπύτνης και Σητείας, το Δήμο Ιεράπετρας και το πανεπιστήμιο του Σαλέντο [Ιταλίας] ο Μιχάλης Σπυριδάκης ψηφιακός χαρτογράφος – περιβαλλοντολόγος και ειδικός στα γεωχωρικά δεδομένα μιλώντας μαζί μας τόνισε ότι είναι υψίστης σπουδαιότητας για την παγκόσμια ιστορική καταγραφή η ανάδειξη των γερμανικών οχυρώσεων στην Νότια Κρήτη. Οφείλει η Τοπική Αυτοδιοίκηση και πιο συγκεκριμένα ο Δήμος Φαιστού να δει με ιδιαίτερη προσοχή το θέμα και να γίνει αρωγός της ανάδειξης των γερμανικών οχυρώσεων στην Νότια Κρήτη και προβολής τους σε ιστορικό – τουριστικό και πολιτιστικό επίπεδο, στον κόσμο. Είναι η ελάχιστη υποχρέωσή μας ηθική, υλική και πνευματική απέναντι στην τοπική και παγκόσμια ιστορία ως κληροδότημα στις γενιές που έρχονται.

Η ανάδειξη των γερμανικών οχυρώσεων μέσα από την έρευνα και καταγραφή του κ. Μιχάλη Σπυριδάκη δείχνει τον στρατηγικό παγκόσμιο ρόλο της Κρήτης στο Β’ Παγκόσμιο πόλεμο. Έτσι αποδεικνύεται η διαχρονικότητα της στρατηγικής θέσης της Κρήτης από τα νεολιθικά χρόνια έως και σήμερα και τον στρατηγικό έλεγχο του Αιγαίου και της Μεσογείου. Η Κρήτη είναι ένα τεράστιο – νοητό – αεροπλανοφόρο περίπου στο μέσον της Μεσογείου.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η Κρήτη, στην κατοχή, «στρέφεται» προς την Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Προ του φόβου μίας συμμαχικής απόβασης, οι γερμανικές δυνάμεις (αριθμούσαν περίπου 75.000 άνδρες, ενώ οι ιταλικές αριθμούσαν περίπου 30 - 35.000 άνδρες στο νησί) ενισχύονται. Οι γερμανικές κατοχικές - αμυντικές γραμμές στην περιοχή του Τυμπακίου καθίστανται οι ισχυρότερες, ίσως, στη Μεσόγειο.

Σημαντικό γεωπολιτικό ρόλο διαδραμάτισε η ναυτική βάση της Ιεράπετρας που είχε τον θαλάσσιο έλεγχο των επιχειρήσεων του νότιου Κρητικού πελάγους. Τα γερμανικά φυλάκια των Αστερουσίων και της ναυτικής βάσης της Ιεράπετρας, εκτός από τον γενικό πολεμικό στόχο τους για την οχύρωση της Κρήτης, είχαν και ειδικό ρόλο: την παρακολούθηση της κίνησης των πλοίων και των υποβρυχίων στα νότια παράλια της Κρήτης. Το λιμάνι της ναυτικής βάσης της Ιεράπετρας είχε κεντρικό πολεμικό και αμυντικό ρόλο. Από εδώ ελέγχονταν τα ανατολικά και νότια παράλια της Κρήτης για τυχόν απόβαση των συμμάχων κατά το διάστημα προς το τέλος του πολέμου. Ο γεωπολιτικός, στρατιωτικός ρόλος του λιμανιού της Ιεράπετρας είχε βαρύτατη αμυντική σημασία στην όλη στρατιωτική, αμυντική, ναυτική οργάνωση των γερμανικών δυνάμεων κατοχής στο νότιο Κρητικό πέλαγος.

Επιπλέον, η σημασία που είχε στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η περιοχή του αεροδρομίου Τυμπακίου και το στενό της Φαιστού διακρίνεται από τη χαρτογράφηση των οχυρωματικών θέσεων, αρκετές από τις οποίες διασώζονται μέχρι σήμερα, όπως π.χ. το στρατόπεδο του Ασφεντίλια - Πιτσιδίων, οι οχυρώσεις στο στενό της Φαιστού, κ.α. Για την κατασκευή του αεροδρομίου εργάζονταν 3.500 εργάτες, καθημερινά, επί δύο χρόνια.
Η στρατιωτική αρχιτεκτονική των αμυντικών οχυρώσεων παραμένει πολύπλοκη και δαιδαλώδης γύρω από το αεροδρόμιο του Τυμπακίου. Απλώνεται από τα νότια του Αμαρίου, στην περιοχή της Αγίας Γαλήνης, σε όλο τον κόλπο της Μεσαράς, στα παράλια του Λιβυκού πελάγους, στα Αστερούσια, στην αρχαία Φαιστό, στην Αγία Τριάδα, στον Κομμό, στα Μάταλα, στη Γόρτυνα και απλώνεται και στην ανατολική Μεσαρά και στο νότιο ορεινό όγκο του Ψηλορείτη. Η οχύρωση του στενού της Φαιστού με το αμυντικό τείχος, 650μ., με δυο λοξούς τοίχους προς τη θάλασσα και με τη μεγάλη παραλιακή αμυντική τάφρο των β.ΙΟΟμ. μαζί με τα αμυντικά έργα τεκμηριώνουν την ισχυρότατη γεωπολιτική θέση του αεροδρομίου του Τυμπακίου στο Β' Π.Π.

Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος προετοίμασε το έδαφος για την άνοδο του Αδόλφου Χίτλερ και της ιδεολογίας του ναζισμού στη Γερμανία. Χωρίς την ταπείνωση της ήττας στον «Μεγάλο Πόλεμο», ο αποτυχημένος καλλιτέχνης και κοινωνικά περιθωριοποιημένος Χίτλερ δε θα είχε μπει στην πολιτική. Λάτρης της γερμανικής μυθολογίας διάβαζε, ανελλιπώς, το βιβλίο «Θρύλοι Θεών και Ηρώων: Οι Θησαυροί της Γερμανικής Μυθολογίας». Υπέρμοχος του παγγερμανισμού, του τευτονικού παγανισμού και της ανωτερότητας της «Άριας φυλής», ο Χίτλερ σχημάτισε μια «κοσμοθέαση» που έβλεπε την εξέλιξη της ανθρώπινης ιστορίας ως μια σειρά φυλετικών αγώνων, η οποία θα τέλειωνε με την επικράτηση και την απόλυτη κυριαρχία της Άριας φυλής, της Herrenvolk (Ανώτερης Φυλής). Σύμφωνα με τον ναζιστικό μύθο «...ενιαίο ανθρώπινο είδος δεν υπάρχει. Ιστορία, αν υπάρχει, ανήκει μονάχα στην Άρια φυλή. Οι άλλοι λαοί έχουν σκοπό να γίνουν φορτηγά ζώα, να υπηρετήσουν τη γερμανική φυλή ή να εξοντωθούν για να της αφήσουν ζωτικό χώρο!»

Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν η πιο εκτεταμένη γεωγραφικά και η πιο δαπανηρή σε πλουτοπαραγωγικούς πόρους ένοπλη σύγκρουση στην ιστορία της ανθρωπότητας, στην οποία ενεπλάκη η πλειοψηφία των εθνών που πάλευαν ταυτόχρονα σε διάφορα σημαντικά θέατρα πολέμου. Κόστισε, περίπου, 55,5 εκατομμύρια ζωές. Άρχισε στις 7 Ιουλίου του 1937 στην Ασία, την 1ηΣεπτεμβρίου του 1939 στην Ευρώπη και τελείωσε στις 2 Σεπτεμβρίου 1945. "Καινοτομία" αυτού του πολέμου: η ατομική βόμβα. Με το τέλος του άρχισε ο Ψυχρός Πόλεμος εξαιτίας της γιγάντωσης της Σοβιετικής Ένωσης, ενώ η Μεγάλη Βρετανία, παρότι νικήτρια, έχασε το μεγαλύτερο μέρος των αποικιών της. Τέλος, από τον πόλεμο αυτό αναδείχτηκαν ως υπερδυνάμεις οι Η.Π.Α. και η Σοβιετική Ένωση.
Η στρατηγική σημασία της Κρήτης, η οποία βρίσκεται στο σταυροδρόμι των εναέριων και θαλασσίων συγκοινωνιών της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου, είναι ακόμη και σήμερα σημαντική, πόσο μάλλον κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου που οι Γερμανοί θεωρούσαν ότι η κατοχή της Κρήτης θα απομάκρυνε τον κίνδυνο βρετανικών βομβαρδισμών στις ρουμανικές πετρελαιοπηγές, στο Πλοέστι. Παράλληλα με την παρεμπόδιση του βρετανικού ναυτικού, θα προστατευόταν η «Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα» κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Ταυτόχρονα, τα γερμανικά στρατεύματα στο νησί θα αποτελούσαν μια συνεχή απειλή για τις βρετανικές βάσεις της Αιγύπτου, ενώ η Κρήτη θα παρείχε γερμανική βάση, από την οποία θα μπορούσε να απειληθεί η Παλαιστίνη και η Κύπρος.
Πριν ακόμα η Ιταλία επιτεθεί στην Ελλάδα, ο Χίτλερ είχε τη γνώμη ότι η κατάληψη της Κρήτης θα εξασφάλιζε ταχεία επιτυχία στην ανατολική Μεσόγειο. Οι λόγοι για τους οποίους επεδίωξε την κατάχτηση της νήσου αναφέρονται στο To 1942 διέθετε τις εξής πυροβολαρχίες: 1. Πυροβολαρχία στο Καλάμι, 2. Πυροβολαρχία στα Χανιά, 3. Πυροβολαρχία στην Ιεράπετρα, 4. Πυροβολαρχία στο Ρέθυμνο, 5. Πυροβολαρχία στο Ακρωτήρι.

Το 1943 διέθετε τις εξής πυροβολαρχίες: 1. Πυροβολαρχία στα ανατολικά του Ηρακλείου, 2. Πυροβολαρχία στο Ηράκλειο, 3. Πυροβολαρχία στα δυτικά του Ηρακλείου, 4. Πυροβολαρχία στον Σταυρωμένο, 5. Πυροβολαρχία στον Πλατανιά,
1.    Πυροβολαρχία στο Ρέθυμνο, 7. Πυροβολαρχία στα Δράμια, 8. Πυροβολαρχία στο ακρωτήριο Δράπανο, 9. Πυροβολαρχία στο Κόκκινο Χωριό, 10. Πυροβολαρχία στο ακρωτήρι στο Ηράκλειο, 11. Πυροβολαρχία στο ακρωτήρι στα Χανιά.

Το φθινόπωρο του 1944 ενσωματώθηκε στην 133 Fortress Division Festung "Kreta" και διέθετε 7 πυροβολαρχίες. Διαλύθηκε στο τέλος του πολέμου με την παράδοση της γερμανικής φρουράς.
β) Γερμανικές πυροβολαρχίες του Στρατού (Heere).
i)    Kiisten Artillerie Abteilung 283·
Μεταφέρθηκε στην περιοχή του Τυμπακίου το φθινόπωρο του 1942 με τρεις πυροβολαρχίες: 1. Πυροβολαρχία στον Κόκκινο Πύργο (από 10°. 1942), στο Κλήμα (από 2°. 1943), στον Κόκκινο Πύργο (1944) και στο Τυμπάκι (από 9°. 1944),

2. Πυροβολαρχία στο Κλήμα (από 10°.1942) και στο Τυμπάκι (από 9Ο.1944),

3. Πυροβολαρχία στα Πιτσίδια (από 10°. 1942) και στο Τυμπάκι (από 9°. 1944),

4. Πυροβολαρχία στον Σταυρωμένο (από 10°. 1942), στο Κλήμα (από 2°. 1943) και στο Ρέθυμνο (από 9°.1944).

ii)    Kijsten Artillerie Abteilung 475.
To 1941 μεταφέρθηκε στην Κρήτη με τρεις πυροβολαρχίες. Το 1942 έγιναν τέσσερις και το 1944 έγιναν επτά οι πυροβολαρχίες. Τάχθηκε στην περιοχή του Ηρακλείου.
Hi) Kusten-Artillerie-Abteilung 619.

Δημιουργήθηκε τον Φεβρουάριο του 1942 στην Κρήτη.
iv) KOsten-Artillerie-Abteilung 752.
Δημιουργήθηκε τον Ιούνιο του 1942 στην Κρήτη και το 1945 ενσωματώθηκε στο σύνταγμα πυροβολικού στην Κρήτη.
ν) KOsten-Artillerie-Abteilung 829·

Μεταφέρθηκε στην Κρήτη το 1941 με τρεις πυροβολαρχίες, οι οποίες τάχθηκαν στις εξής τοποθεσίες: 1. Πυροβολαρχία στο Ρέθυμνο2. Πυροβολαρχία στο Ηράκλειο, 3. Πυροβολαρχία στο Καστέλι.
Ανακοινωθέν του γερμανικού Γενικού Στρατηγείου της 12ης Ιουνίου του '41: «Ως ισχυρόν ναυτικόν και αεροπορικόν στήριγμα εις άμεσον γειτνίαση των θαλάσσιών μας συγκοινωνιών δια του Αιγαίου, ως προκεχωρημένη βάση καλύψεως και εξασφαλίσεως δια τα πλευρά του βορειοαφρικανικού μετώπου και της βρετανικής θαλάσσιας επικοινωνίας μεταξύ Αλεξανδρείας και Μάλτας, η Κρήτη ήτο δια τις πολεμικές επιχειρήσεις του αντιπάλου εις την ανατολική Μεσόγειο εξίσου μεγάλης σημασίας, τόσο από επιθετικής όσο και αμυντικής άποψης». Η γερμανική αεροπορική επίθεση στην Κρήτη ξεκινά στις 20 Μαΐου 1941, κατά τις πρώτες πρωινές ώρες. Το αεροδρόμιο του Μάλεμε στα Χανιά είναι ο πρώτος στόχος των βομβαρδιστικών αεροπλάνων. Στις 1 Ιουνίου 1941 οι Γερμανοί καταλαμβάνουν ολόκληρη την Κρήτη.

Πριν τη γερμανική κατοχή υπήρχαν κατάσκοποι στην Κρήτη, με βάση της μαρτυρίες των ντόπιων. Στις Μοίρες, για παράδειγμα, είδαν πριν την κατοχή κάποιον να παίζει βιολί, ο οποίος στη συνέχεια έγινε αξιωματικός του γερμανικού στρατού, την περίοδο της Κατοχής. Στο χωριό Πιτσίδια εντοπίζεται πριν τον πόλεμο ζωγράφος τοπίων, ο οποίος, κατά τη διάρκεια του πολέμου, έγινε αξιωματικός των γερμανικών δυνάμεων. Στο Ηράκλειο πάλι, πριν τον πόλεμο, κάποιος ζητιάνος πήγε σε εστιατόριο για φαγητό. Παρέα Ηρακλειωτών γευμάτιζε. Κάποιος από την παρέα λυπήθηκε τον ζητιάνο και είπε να του δώσουν ένα πιάτο φασολάδα. Ο ζητιάνος την έφαγε και βλέποντάς τον να είναι ακόμα πεινασμένος, ο Ηρακλειώτης του παρήγγειλε και δεύτερη. Αργότερα, στην κατοχή, ο συγκεκριμένος Ηρακλειώτης αναμείχθηκε κάποια στιγμή σε φασαρία με Γερμανούς στρατιώτες, οι οποίοι τον συνέλαβαν και τον πήγαν στο στρατοδικείο. Εκεί ο αξιωματικός του δικαστηρίου τον ρώτησε στα ελληνικά, εάν τον γνώριζε. Ο Ηρακλειώτης του απάντησε αρνητικά και τότε ο αξιωματικός του είπε ότι ήταν ελεύθερος να φύγει και ότι τον έσωσαν οι δυο φασολάδες!

Στο κατάστημα με παιχνίδια, του Δαμιανάκη Μανώλη, στο Ηράκλειο, εργαζόταν μια γυναίκα υπάλληλος, την οποία αναγνώρισαν αργότερα ως αξιωματικό στην κατοχή. Πριν το πόλεμο, ο Αντιπρόεδρος του χωριού Ζαρού πήγε στο Ηράκλειο να αγοράσει σωλήνες για την ύδρευση του χωριού. Τον υπάλληλο του καταστήματος που τον είχε εξυπηρετήσει τον συνάντησε μετέπειτα, στην Κατοχή, ως Γερμανό αξιωματικό στον Ζαρό.
Αμέσως με την εγκατάστασή τους στην Κρήτη, οι Γερμανοί οργάνωσαν τη στρατιωτική άμυνα και κατοχή, υπερηφανεύονταν για αυτήν την οργάνωση και ονόμασαν το νησί «Φρούριο Κρήτης».

Συνεχίζεται...

*Ο Μιχαλη; Σπυριδακης ειναι Ψηφιακός χαρτογράφος, περιβαλλοντολόγος και ειδικός στα γεωχωρικα δεδομένα